Ανοιχτός κώδικας, δεδομένα σε πραγματικό χρόνο και διασυνοριακός συντονισμός στο επίκεντρο ενός νέου εργαλείου δημόσιας υγείας
Στις 30 Απριλίου 2026, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) παρουσίασε την πλατφόρμα Epi+ στη Γενική Συνέλευση του PHRESH, του Κέντρου Ταχείας Επιδημιολογικής Επιτήρησης Δημόσιας Υγείας του Λουξεμβούργου. Η παρουσίαση δεν ήταν απλή τεχνική επίδειξη. Αποτέλεσε ορόσημο στην πολυετή προσπάθεια του ECDC να εκσυγχρονίσει τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη παρακολουθεί, αναλύει και ανταποκρίνεται σε αναδυόμενες απειλές για τη δημόσια υγεία. Η πλατφόρμα βρίσκεται ήδη σε πιλοτική φάση σε αρκετά κράτη μέλη, με πλήρη λειτουργία που εκτιμάται για τον Ιούνιο του 2027.
Η ανάγκη για ένα τέτοιο εργαλείο δεν είναι θεωρητική. Η πανδημία COVID-19 ανέδειξε με τον πιο ωμό τρόπο τα κενά στα ευρωπαϊκά συστήματα επιτήρησης λοιμωδών νοσημάτων: κατακερματισμένα δεδομένα, ασύμβατες εθνικές πλατφόρμες, καθυστερήσεις στην κοινοποίηση πληροφοριών μεταξύ κρατών μελών και αδυναμία ταχείας αξιολόγησης διασυνοριακών απειλών. Παρά τις επενδύσεις που έγιναν μετά το 2020, οι δομικές αδυναμίες παρέμεναν σε μεγάλο βαθμό άλυτες.
Τι είναι το Epi+ και τι αλλάζει
Το Epi+ είναι μια πολλαπλών κινδύνων, ανοιχτού κώδικα πλατφόρμα επιτήρησης βάσει γεγονότων (event-based surveillance), σχεδιασμένη για τις αρχές δημόσιας υγείας των χωρών της ΕΕ και του ΕΟΧ. Η λογική της είναι διαφορετική από τα παραδοσιακά συστήματα επιτήρησης που βασίζονται στην υποχρεωτική αναφορά περιπτώσεων. Το event-based surveillance εστιάζει στην ανίχνευση σημάτων, δηλαδή πληροφοριών από ποικίλες πηγές, όπως μέσα ενημέρωσης, κοινωνικά δίκτυα, εργαστηριακά δεδομένα, αναφορές κλινικών ιατρών, που μπορεί να υποδηλώνουν αναδυόμενο κίνδυνο πριν αυτός επιβεβαιωθεί επισήμως.
Η πλατφόρμα παρέχει τυποποιημένες προσεγγίσεις για τη συλλογή, διαλογή και ανάλυση αυτών των σημάτων, με καλύτερο έλεγχο των δεδομένων και της υποδομής από τις ίδιες τις εθνικές αρχές, και με μειωμένο λειτουργικό κόστος σε σχέση με ιδιόκτητα συστήματα. Ο ανοιχτός κώδικας είναι στρατηγική επιλογή: διασφαλίζει ότι κάθε κράτος μέλος μπορεί να προσαρμόσει την πλατφόρμα στις ανάγκες του, χωρίς εξάρτηση από ιδιόκτητες λύσεις και χωρίς να αποκλείεται από τη συνεχή βελτίωση του εργαλείου.
Στο Λουξεμβούργο, το Epi+ έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή θα υποστηρίξει την ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ εταίρων One Health, καλύπτοντας τομείς που εκτείνονται από την ασφάλεια τροφίμων και νερού έως την υγεία ζώων και το περιβάλλον. Η προσέγγιση One Health αναγνωρίζει ότι οι υγείες ανθρώπων, ζώων και οικοσυστημάτων είναι αλληλένδετες, και ότι οι περισσότερες αναδυόμενες λοιμώδεις απειλές, από τη γρίπη πτηνών έως τις ζωονόσους, έχουν πολλαπλές πύλες εισόδου που απαιτούν ταυτόχρονη παρακολούθηση σε διαφορετικά επίπεδα.
Ο επικεφαλής του τμήματος παγκόσμιας επιδημιολογικής νοημοσύνης του ECDC, Gianfranco Spiteri, υπογράμμισε ότι η κοινότητα Epi+ δεν υλοποιεί απλώς ένα εργαλείο, αλλά οικοδομεί από κοινού μια κοινή προσέγγιση για την event-based surveillance σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Διευθύντρια του ECDC, Pamela Rendi-Wagner, ανέφερε ότι η αξιόπιστη, έγκαιρη και κοινοποιήσιμη πληροφορία αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της έγκαιρης προειδοποίησης και απόκρισης.
