Πώς η κατάρρευση της βιομηχανίας ζάχαρης πλήττει την κουβανική παραγωγή ρούμι
Η Κούβα, για δεκαετίες σύμβολο της τροπικής αφθονίας και του εξαγώγιμου ρούμι, αντιμετωπίζει μια κρίση που απειλεί να υπονομεύσει τον ίδιο της τον μύθο. Η κατάρρευση της παραγωγής ζάχαρης, άλλοτε κινητήριος δύναμη της οικονομίας της, έχει φέρει σε απόγνωση όχι μόνο τα ζαχαρουργεία αλλά και το ρούμι, τον πιο αναγνωρίσιμο εκπρόσωπο της κουβανικής κουλτούρας στο εξωτερικό. Μόλις πριν λίγες εβδομάδες, ο επίσημος τύπος της χώρας έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου, κάνοντας λόγο για σοβαρό πλήγμα στην εταιρεία Derivados de Amancio στο Λας Τούνας. Η μείωση της παραγωγής μελάσας στέρησε από την επιχείρηση την πρώτη ύλη για αλκοόλ και ρούμι, με αποτέλεσμα να απειλούνται προϊόντα κύρους για την εγχώρια αγορά και τις εξαγωγές. Το άρθρο δημοσιεύθηκε στις 13 Μαΐου στο Periódico 26 και απηχούσε ήδη έναν εσωτερικό συναγερμό.
Λίγες ημέρες αργότερα, η βρετανική Guardian ήρθε να προσθέσει μια πιο δραματική διάσταση στο ζήτημα: «Η κουβανική κομμουνιστική κυβέρνηση δυσκολεύεται να επεξεργαστεί αρκετή ζάχαρη για να φτιάξει ρούμι για τα αγαπημένα του Χέμινγουεϊ, τα μοχίτο και τα νταϊκιρί», γράφει η εφημερίδα. Σύμφωνα με στέλεχος της βιομηχανίας που δεν κατονομάζεται, η παραγωγή αλκοόλ θα είναι σχεδόν ανύπαρκτη στο τελευταίο τρίμηνο του 2025, εξέλιξη που προκαλεί έντονη ανησυχία στους ξένους επενδυτές.
Οι διεθνείς συνεργασίες με την κουβανική κυβέρνηση, όπως αυτές της Diageo, της Norwegian Island Rum Company και των γαλλικών Pernod Ricard και LVMH, δεν φαίνεται να προστατεύονται από την κρίση, παρότι έχουν επενδύσει ουσιαστικά στις κουβανικές ετικέτες Ron Santiago, Black Tears, Havana Club και Eminente. Η βασική αδυναμία έγκειται στο ότι οι παραγωγοί ρούμι δεν μπορούν να εισάγουν μελάσα, λόγω ρυθμίσεων που απαιτούν όλα τα υγρά συστατικά να προέρχονται από το νησί.
Σε εργοστάσια όπως το Enrique Varona στο Ciego de Ávila, εργάτες παλεύουν εξουθενωμένοι να κρατήσουν σε λειτουργία μηχανήματα παλιάς τεχνολογίας, ενώ σε αντίθεση, το αποστακτήριο της Pernod Ricard κοντά στην Αβάνα παρουσιάζεται ως μοντέρνο και πλήρως εξοπλισμένο. Η ιστορία της Havana Club, που απογειώθηκε μετά τη συμφωνία αποκλειστικότητας της Pernod Ricard με την Cuba Ron Corporation το 1993, αναδεικνύει το βάθος της διασύνδεσης μεταξύ ξένων εταιρειών και κρατικών δομών.
Η Diageo, που έφτασε στην Κούβα το 2013, δεν κατασκεύασε δικό της αποστακτήριο, αλλά συνεργάστηκε με υπάρχουσες υποδομές και αξιοποίησε παλαιωμένα αποθέματα. Ποιοτικά ρούμι όπως το Eminente και το Black Tears ενίσχυσαν τη διεθνή εικόνα του κουβανικού ρούμι. Τώρα, όλα αυτά απειλούνται από τη διαρκή απουσία βασικής πρώτης ύλης. Από τα 56 ζαχαρουργεία της χώρας, μόνο 13 βρίσκονται σε λειτουργία και μόλις 6 αλέθουν ζαχαροκάλαμο για την παραγωγή ζάχαρης. Τα υπόλοιπα περιορίζονται στη δημιουργία μελάσας για μπράντι. Στο Sancti Spiritus, ο μύλος Melanio Hernández πέτυχε τον στόχο του, αλλά στην επαρχία Granma η εικόνα είναι εφιαλτική: μόνο το 26% του προγραμματισμένου όγκου παραγωγής επιτεύχθηκε. Η αιτία εντοπίζεται σε ελλείψεις καυσίμων, μηχανικές βλάβες, πυρκαγιές σε χωράφια και απλήρωτους εργαζομένους.
Τα συνολικά στοιχεία της φετινής συγκομιδής δεν έχουν ακόμα ανακοινωθεί επίσημα. Ωστόσο, το 2023-2024 η παραγωγή κατέρρευσε στις 160.000 τόνους, αριθμός που συνιστά ιστορικό χαμηλό, ακόμη και σε σύγκριση με τους ήδη καταστροφικούς 350.000 τόνους της προηγούμενης χρονιάς. Για ένα προϊόν που τη δεκαετία του 1980 ξεπερνούσε τους 8,5 εκατομμύρια τόνους, το σημερινό επίπεδο ισοδυναμεί με οικονομική και πολιτισμική συρρίκνωση.
