Το αρχαίο ραντεβού ντομάτας και πατάτας που γέννησε τον κόνδυλο
Μια διεθνής ομάδα επιστημόνων αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή ανακάλυψη για την προέλευση της πατάτας. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cell, η πατάτα είναι προϊόν φυσικής διασταύρωσης μεταξύ φυτών που μοιάζουν με την τομάτα και ειδών συγγενικών με την πατάτα, γνωστών ως Etuberosum. Η διασταύρωση αυτή συνέβη στη Νότια Αμερική πριν από περίπου εννέα εκατομμύρια χρόνια. Το γεγονός αυτό οδήγησε σε μια γενετική καινοτομία καθοριστική για την εξέλιξη του είδους. Δημιουργήθηκε ο κόνδυλος, δηλαδή η υπόγεια αποθήκη ενέργειας που χαρακτηρίζει τις πατάτες αλλά και άλλα φυτά όπως οι γλυκοπατάτες και το ταρό.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής της μελέτης Sanwen Huang από την Κινεζική Ακαδημία Γεωργικών Επιστημών, τα ευρήματα δείχνουν πώς η υβριδοποίηση μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση νέων χαρακτηριστικών και ειδών. Όπως σημειώνει, λύθηκε ένα μακροχρόνιο επιστημονικό μυστήριο γύρω από την εξέλιξη της πατάτας. Η επιστημονική ομάδα ανέλυσε 450 γονιδιώματα από καλλιεργούμενες πατάτες και 56 από άγρια είδη, γεγονός που καθιστά τη μελέτη την πιο ολοκληρωμένη γενετική ανάλυση άγριων πατατών μέχρι σήμερα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι κάθε είδος πατάτας περιέχει έναν ισορροπημένο συνδυασμό γενετικού υλικού τόσο από τομάτες όσο και από το Etuberosum, επιβεβαιώνοντας την αρχαία υβριδοποίηση.
Παρότι τα δύο φυτικά γένη είχαν διαχωριστεί εξελικτικά εδώ και περίπου πέντε εκατομμύρια χρόνια, η διασταύρωση κατέστη δυνατή λόγω της κοινής καταγωγής τους, που χρονολογείται πριν από δεκατέσσερα εκατομμύρια χρόνια. Η ομάδα χαρτογράφησε και τα βασικά γονίδια που σχετίζονται με την ανάπτυξη του κονδύλου. Το γονίδιο SP6A, που προέρχεται από την πλευρά της τομάτας, ενεργοποιεί την παραγωγή κονδύλων. Αντίστοιχα, το γονίδιο IT1, από το Etuberosum, ρυθμίζει την ανάπτυξη των υπόγειων στελεχών. Η παρουσία και των δύο ήταν απαραίτητη για τη δημιουργία κονδύλων στους υβριδικούς απογόνους.
Αυτή η γενετική καινοτομία συνέπεσε με την ταχεία ανύψωση των Άνδεων, δημιουργώντας νέα οικολογικά περιβάλλοντα. Οι πρώτες πατάτες εκμεταλλεύτηκαν τον κόνδυλο για να αποθηκεύουν ενέργεια και να επιβιώνουν σε δύσκολες κλιματολογικές συνθήκες. Ένα ακόμη σημαντικό χαρακτηριστικό που επέτρεψε την ταχεία εξάπλωση των πατατών είναι η ικανότητά τους να αναπαράγονται χωρίς σπόρους. Από τους ίδιους τους κονδύλους μπορούν να προκύψουν νέα φυτά, γεγονός που τους έδωσε εξελικτικό πλεονέκτημα και τους επέτρεψε να κατακτήσουν περιβάλλοντα από ταπεινά λιβάδια μέχρι αλπικές ζώνες στη Νότια και Κεντρική Αμερική. Όπως τονίζει ο Huang, η ανάπτυξη του κονδύλου έδωσε στις πατάτες πλεονεκτήματα επιβίωσης σε σκληρές συνθήκες, προωθώντας τη διαφοροποίηση των ειδών και δημιουργώντας την εντυπωσιακή ποικιλία πατατών που γνωρίζουμε σήμερα.
