Επιστημονική μελέτη προτείνει την άρση του ΦΠΑ στα υγιεινά τρόφιμα και την επιβολή τελών σε όσα βλάπτουν το κλίμα και την υγεία
Σε πολλές χώρες υψηλού εισοδήματος, η διατροφή αποτελεί τον κύριο παράγοντα κινδύνου για πρόωρο θάνατο και ασθένειες. Μία νέα, ολοκληρωμένη μελέτη με επικεφαλής ερευνητές από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Chalmers στη Σουηδία, ανέλυσε τις πιθανές επιπτώσεις μιας «μετατόπισης φόρου στα τρόφιμα», όπου ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) αίρεται από τα υγιεινά τρόφιμα και επιβάλλονται τέλη σε όσα έχουν αρνητικό αντίκτυπο στο κλίμα.
Η έρευνα δείχνει ότι μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να επιφέρει σημαντικά οφέλη τόσο στο περιβάλλον όσο και στην ανθρώπινη υγεία. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των επιστημόνων, η εφαρμογή του μέτρου στη Σουηδία θα μπορούσε να αποτρέψει περίπου 700 πρόωρους θανάτους ετησίως σε άτομα κάτω των 70 ετών. Αυτός ο αριθμός είναι συγκρίσιμος με τον αντίστοιχο των θανάτων από τροχαία ατυχήματα στη χώρα.
Η μελέτη, τα αποτελέσματα της οποίας κρίνονται σχετικά για τις περισσότερες χώρες υψηλού εισοδήματος, επικεντρώθηκε σε τέσσερις ομάδες τροφίμων:
- Φρούτα, λαχανικά και όσπρια
- Προϊόντα ολικής άλεσης
- Βοδινό, αρνί, χοιρινό και επεξεργασμένο κρέας
- Ροφήματα με ζάχαρη
Σύμφωνα με την πρόταση, ο ΦΠΑ θα αφαιρούνταν από τα φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα προϊόντα ολικής άλεσης. Ταυτόχρονα, θα εισάγονταν τέλη στα ροφήματα με ζάχαρη και στα είδη κρέατος με υψηλό αντίκτυπο στο κλίμα (βοδινό, αρνί, χοιρινό και επεξεργασμένο κρέας).
Μείωση της κατανάλωσης και του περιβαλλοντικού αποτυπώματος
Οι υπολογισμοί της μελέτης βασίστηκαν στα τρέχοντα επίπεδα ΦΠΑ στη Σουηδία και επιβεβαίωσαν ότι οι αλλαγές τιμών έχουν μεγάλο αντίκτυπο στις επιλογές των καταναλωτών. Η άρση του ΦΠΑ θα μείωνε την τιμή των υγιεινών προϊόντων κατά σχεδόν 11%, οδηγώντας σε αύξηση της κατανάλωσης ολικής άλεσης κατά 10% και φρούτων και λαχανικών κατά 4%.
Αντίθετα, η επιβολή τελών στα ροφήματα με ζάχαρη θα αύξανε την τιμή τους κατά περίπου 17%, με τους ερευνητές να εκτιμούν μείωση της κατανάλωσης κατά περίπου 25%. Η μεγαλύτερη διαφορά θα παρατηρούνταν στην τιμή του βοδινού και του αρνιού, όπου η μετατόπιση του φόρου θα σήμαινε αύξηση περίπου 25% ή σχεδόν 3 ευρώ ανά κιλό. Αυτό εκτιμάται ότι θα μείωνε την κατανάλωση κρέατος κατά 19%.
Παράλληλα με τα οφέλη για την υγεία, η μετατόπιση του φόρου στα τρόφιμα θα μείωνε το κλιματικό αποτύπωμα της κατανάλωσης τροφίμων κατά περίπου 700.000 τόνους ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα ετησίως. Αυτό αντιστοιχεί σε μείωση 8% των εκπομπών από όλα τα επιβατικά αυτοκίνητα, σαν να εξαφανιζόταν σχεδόν ένα στα δέκα αυτοκίνητα από τους δρόμους της Σουηδίας.
Μηδενικό κόστος για τους καταναλωτές
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της μελέτης είναι ότι η προτεινόμενη μεταρρύθμιση είναι κόστος μηδενικό για το μέσο καλάθι αγορών και για τον κρατικό προϋπολογισμό. Δεδομένου ότι τα έσοδα από τα νέα τέλη εξισορροπούν την απώλεια εσόδων από την αφαίρεση του ΦΠΑ, η μετατόπιση αυτή είναι ουδέτερη για τα κρατικά οικονομικά.
Επιπλέον, επειδή ορισμένα τρόφιμα θα γίνουν ακριβότερα και άλλα φθηνότερα, η μετατόπιση αυτή δεν επιβαρύνει δυσανάλογα τα άτομα με χαμηλό εισόδημα, τα οποία συνήθως δαπανούν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους σε τρόφιμα. Οι ερευνητές θεωρούν πως αυτό το πλεονέκτημα αυξάνει τις πιθανότητες δημόσιας αποδοχής και εφαρμογής της αλλαγής.
