Τι δεδομένα χρησιμοποιούν οι αλγόριθμοι
Φανταστείτε να αγοράζετε ακριβώς τα ίδια προϊόντα με τον γείτονά σας, από το ίδιο κατάστημα την ίδια μέρα, και να πληρώνετε σχεδόν 10 δολάρια παραπάνω απλώς επειδή τα δεδομένα σας αποκαλύπτουν διαφορετικές καταναλωτικές συνήθειες. Αυτό δεν είναι υποθετικό σενάριο. Σύμφωνα με εκτεταμένη έρευνα που δημοσίευσαν τον Δεκέμβριο 2025 οι Consumer Reports και Groundwork Collaborative, η Instacart, η κυρίαρχη πλατφόρμα παράδοσης τροφίμων στις ΗΠΑ, διεξήγε εκτεταμένα πειράματα τιμολόγησης με τεχνητή νοημοσύνη σε μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Κάθε συμμετέχων στην έρευνα ήταν ανυποψίαστο πειραματόζωο.
Τα ευρήματα ήταν αποκαλυπτικά. Περίπου τα τρία τέταρτα των προϊόντων που ελέγχθηκαν προσφέρονταν σε διαφορετικές τιμές σε διαφορετικούς καταναλωτές. Σε ένα Safeway στην περιοχή του Σιάτλ, το ίδιο καλάθι 20 προϊόντων κόστιζε από 114 έως 124 δολάρια ανάλογα με τον αγοραστή. Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι τέτοιες διαφορές μπορούν να ανέλθουν σε περίπου 1.200 δολάρια τον χρόνο για μια οικογένεια τεσσάρων ατόμων. Το φαινόμενο δεν περιοριζόταν στο Safeway αλλά εντοπίστηκε επίσης στα Albertsons, Costco, Kroger, Sprouts Farmers Market και Target.
Η λογική πίσω από αυτή την τιμολόγηση είναι απλή. Οι πλατφόρμες συλλέγουν τεράστιες ποσότητες προσωπικών δεδομένων και τα χρησιμοποιούν για να εκτιμήσουν πόσο είναι διατεθειμένος να πληρώσει κάθε καταναλωτής. Τα δύο νομοσχέδια που εξετάζει το Νιού Τζέρσι ορίζουν ευρέως ποια δεδομένα απαγορεύεται να χρησιμοποιούνται για αυτόν τον σκοπό. Σε αυτά περιλαμβάνονται το ιστορικό περιήγησης στο διαδίκτυο, το ιστορικό αγορών, η τοποθεσία, βιομετρικά στοιχεία, ακόμα και το φύλο ή η οικογενειακή κατάσταση. Το πρώτο νομοσχέδιο αφορά γενικά προϊόντα και υπηρεσίες, ενώ το δεύτερο στοχεύει συγκεκριμένα τη βιομηχανία τροφίμων και τις πλατφόρμες παράδοσης. Οι επιχειρήσεις που παραβαίνουν τους νόμους αντιμετωπίζουν πρόστιμα έως 10.000 δολάρια για πρώτη παράβαση και έως 20.000 δολάρια για κάθε επόμενη.
Μετά τη δημοσίευση της έρευνας, η Instacart ανακοίνωσε ότι σταμάτησε να προσφέρει στα καταστήματα την τεχνολογία που επέτρεπε την εξατομικευμένη τιμολόγηση. Η εταιρεία χαρακτήρισε τις διαφορές τιμών μικρές και συγκρίσιμες με καθιερωμένες πρακτικές δοκιμών εντός καταστήματος. Ωστόσο η πρακτική δεν είναι παράνομη σε καμία αμερικανική πολιτεία, και το Νιού Τζέρσι φιλοδοξεί να γίνει η πρώτη που θα το αλλάξει αυτό. Τον Ιανουάριο 2026, η γενική εισαγγελέας της Καλιφόρνιας ξεκίνησε έρευνα σε λιανεμπόρους, σούπερ μάρκετ και εταιρείες ταξιδιών που υποψιάζεται ότι χρησιμοποιούν προσωπικά δεδομένα για εξατομικευμένη τιμολόγηση. Αν άλλες πολιτείες ακολουθήσουν παρόμοια νομοθετική πρωτοβουλία, η επόμενη φάση της μάχης για τις τιμές στα σούπερ μάρκετ μπορεί να κριθεί στα δικαστήρια.
