Περίπου 1,6 εκατομμύρια μινκ εκτιμάται ότι εκτρέφονται σήμερα στην Ελλάδα, σε 77 ενεργές μονάδες, σύμφωνα με τα στοιχεία των ελληνικών αρχών που περιλαμβάνονται στην τελική έκθεση της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εφαρμογή της προσέγγισης «One Health» στις εκτροφές γουνοφόρων ζώων.
Η έκθεση ακολούθησε αποστολή της Κομισιόν σε εκτροφείο μινκ, εγκατάσταση εκδοράς και μονάδα παρασκευής ζωοτροφών στην περιοχή, όπου βρίσκεται συγκεντρωμένο το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής δραστηριότητας, στη Δυτική Μακεδονία από τις 5 έως τις 12 Δεκεμβρίου 2025 και οριστικοποιήθηκε τον Αύγουστο του 2026. Στόχος της ήταν να εξεταστούν οι πρακτικές και τα πιθανά κενά στην αντιμετώπιση σοβαρών ζωονόσων που συνδέονται με εκτροφές μινκ και άλλων γουνοφόρων ζώων.
Η Ελλάδα κατέχει σημαντική θέση στην ευρωπαϊκή εκτροφή μινκ. Στα τελευταία συγκρίσιμα στοιχεία που είχε δημοσιεύσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η χώρα διέθετε 91 μονάδες το 2023, ενώ η παραγωγή για το 2022 υπολογιζόταν σε 1,4 εκατ. μινκ. Με αυτό το μέγεθος παραγωγής βρισκόταν στη δεύτερη θέση στην ΕΕ, μετά την Πολωνία, όπου η παραγωγή ανερχόταν σε 3,4 εκατ. μινκ. Ακολουθούσε η Λιθουανία με 1,16 εκατ., ενώ το σύνολο της παραγωγής στην ΕΕ ήταν περίπου 7,77 εκατ. μινκ.
Η εικόνα του κλάδου στην Ευρώπη μεταβάλλεται καθώς σειρά κρατών-μελών έχουν αποφασίσει την απαγόρευση ή τον περιορισμό της εκτροφής ζώων για γούνα. Η Κομισιόν κατέγραφε το 2023 συνολικά 17 κράτη-μέλη που είχαν θεσπίσει ολικές ή μερικές απαγορεύσεις, με διαφορετικό πεδίο εφαρμογής και χρονοδιάγραμμα. Μεταξύ άλλων, η παραγωγή μινκ στη Λιθουανία και τη Λετονία πρόκειται να σταματήσει λόγω των εθνικών απαγορεύσεων που τίθενται σε εφαρμογή το 2027 και το 2028 αντίστοιχα.
Στην Ελλάδα, η αποστολή της Κομισιόν εντόπισε ελλείψεις σε επιμέρους τομείς της επιτήρησης και των ελέγχων. Παρότι οι αρμοδιότητες των εμπλεκόμενων υπηρεσιών είναι καθορισμένες, δεν υπάρχει θεσμοθετημένος διατομεακός μηχανισμός συντονισμού «One Health» που να συνδέει συστηματικά τις υπηρεσίες υγείας των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος.
Για την υψηλής παθογονικότητας γρίπη των πτηνών (HPAI), κατά τον χρόνο της αποστολής δεν εφαρμοζόταν πρόγραμμα ενεργητικής επιτήρησης στα εκτρεφόμενα μινκ και η επιτήρηση στηριζόταν κυρίως στην παθητική ανίχνευση. Η έκθεση επισημαίνει τη δυνατότητα διεύρυνσης της ενεργητικής επιτήρησης της HPAI στα θηλαστικά, περιλαμβανομένων των μινκ.
Παρατηρήσεις έγιναν και για την προστασία των εργαζομένων. Σε εγκατάσταση εκδοράς που επισκέφθηκε η αποστολή, οι εργασίες χαρακτηρίζονταν από υψηλή έκθεση σε αερολύματα. Ορισμένοι εργαζόμενοι χρησιμοποιούσαν μάσκες FFP2 και προσωπίδες κατά τον χειρισμό μηχανημάτων, ωστόσο η προστασία του προσώπου σπάνια διατηρούνταν όταν μετακινούνταν μεταξύ διαφορετικών θέσεων εργασίας, ενώ δεν υπήρχαν διαδικασίες αλλαγής των ρούχων εργασίας κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων.
Η Κομισιόν αναφέρεται επίσης στην ευζωία των ζώων. Στη μονάδα που επισκέφθηκε, τα μινκ εμφανίζονταν υγιή, χωρίς ορατούς τραυματισμούς ή στερεοτυπικές συμπεριφορές, και οι εγκαταστάσεις ήταν καθαρές και καλά συντηρημένες. Ωστόσο, απουσίαζαν αρκετά από τα μέτρα που έχει συστήσει η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων, όπως πιο σύνθετος περιβαλλοντικός εμπλουτισμός, πλατφόρμες, ανοικτό νερό και πρόσθετα υλικά ή δυνατότητες απασχόλησης των ζώων.
Οι έλεγχοι ευζωίας δεν περιλαμβάνονταν ως αυτοτελές πρόγραμμα τακτικών ελέγχων στο πολυετές εθνικό σχέδιο ελέγχου, λόγω της απουσίας ειδικότερων νομοθετικών απαιτήσεων. Οι επίσημοι κτηνίατροι εξέταζαν ζητήματα ευζωίας κατά τη διάρκεια άλλων επισκέψεων στις μονάδες, ενώ ορισμένες εκτροφές συμμετείχαν και στο ιδιωτικό σύστημα πιστοποίησης WelFur.
Η ελληνική πλευρά, στις παρατηρήσεις της επί του σχεδίου της έκθεσης, επισήμανε ότι στα τέλη του 2025 εκδόθηκε νέο ενιαίο πρωτόκολλο για την επιθεώρηση της υγείας και της προστασίας των γουνοφόρων ζώων, το οποίο διευρύνει τον ρόλο των επίσημων κτηνιατρικών ελέγχων και περιλαμβάνει την αξιολόγηση του περιβαλλοντικού εμπλουτισμού. Ανέφερε επίσης ότι η Ελληνική Ομοσπονδία Γούνας κυκλοφόρησε την άνοιξη του 2026 νέο Κώδικα Καλής Πρακτικής για την ευζωία των εκτρεφόμενων μινκ, με δείκτες αξιολόγησης της ευζωίας.
Οι ελληνικές αρχές ζήτησαν ακόμη αλλαγές στη διατύπωση για τα μέσα ατομικής προστασίας, διευκρινίζοντας ότι ο ΕΟΔΥ εκδίδει επιστημονικές οδηγίες και συστάσεις ανάλογα με το επίπεδο κινδύνου και ότι οι δεσμευτικές υποχρεώσεις προκύπτουν από το γενικό πλαίσιο προστασίας των εργαζομένων και το σχέδιο αντιμετώπισης της γρίπης των πτηνών.
Η τελική έκθεση αξιολογεί θετικά την αντιμετώπιση των κρουσμάτων SARS-CoV-2 στις ελληνικές εκτροφές μινκ το 2020-2021, χαρακτηρίζοντας την αντίδραση άμεση και προληπτική και τη συνεργασία μεταξύ κτηνιατρικών και υγειονομικών αρχών αποτελεσματική. Θετικά αξιολογείται επίσης η σύνδεση της επιτήρησης των ζώων με τους ελέγχους της υγείας των εργαζομένων, καθώς και η συμμετοχή των περιβαλλοντικών αρχών στην αντιμετώπιση περιστατικών γρίπης των πτηνών στην άγρια πανίδα.
