Ερευνητές του Τμήματος Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Πανεπιστημίου Αιγαίου και του Τμήματος Επιστημών Διατροφής και Διαιτολογίας του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό International Journal of Plant Biology, εξέτασαν 19 εμπορικά προϊόντα βοτάνων και μπαχαρικών που αναφέρονταν ως προερχόμενα από το Άγιο Όρος. Ανάμεσά τους υπήρχαν βασιλικός, χαμομήλι, μελισσόχορτο, μέντα, τσάι του βουνού, δεντρολίβανο, φασκόμηλο, δυόσμος, θυμάρι και λουίζα και ρίγανη.
Οι ερευνητές εξέτασαν τέσσερα διαφορετικά δείγματα ρίγανης που προέρχονταν από διαφορετικές πηγές εντός του Αγίου Όρους: το φαρμακείο των Καρυών, τη Μονή Σίμωνος Πέτρας, το Κελί της Θείας Αναλήψεως και τη Σκήτη Τιμίου Προδρόμου. Και τελικά η ρίγανη ήταν το βότανο που ξεχώρισε ανάμεσα στα 19 φυτικά προϊόντα για περισσότερες φαινολικές ενώσεις και ισχυρή αντιοξειδωτική δράση στις εργαστηριακές δοκιμές.
Τι βρήκαν στη ρίγανη
Οι ερευνητές θέλησαν αρχικά να δουν πόσο πλούσια ήταν τα βότανα σε φαινολικές ενώσεις. Πρόκειται για φυσικές ουσίες που υπάρχουν στα φυτά και πολλές από αυτές μπορούν να εμφανίζουν αντιοξειδωτική δράση. Οι διαφορές μεταξύ των προϊόντων ήταν μεγάλες. Τα δείγματα ρίγανης βρίσκονταν γενικά ανάμεσα σε εκείνα με τις υψηλότερες τιμές.
Σε μία από τις μετρήσεις, μάλιστα, ένα δείγμα ρίγανης είχε την υψηλότερη τιμή φαινολικού περιεχομένου μεταξύ όλων των βοτάνων που είχαν εκχυλιστεί με νερό. Έφτασε τα 155,1 mg ισοδυνάμων γαλλικού οξέος ανά γραμμάριο ξηρού βάρους, ενώ η χαμηλότερη τιμή στην ίδια κατηγορία καταγράφηκε στο δεντρολίβανο, με 3,1 mg ανά γραμμάριο.
Οι επιστήμονες εξέτασαν επίσης πόσο καλά μπορούσαν τα εκχυλίσματα των βοτάνων να περιορίζουν οξειδωτικές αντιδράσεις μέσα στο εργαστήριο. Χρησιμοποίησαν τρεις διαφορετικές μεθόδους, επειδή η αντιοξειδωτική δράση δεν μπορεί να περιγραφεί πλήρως με μία μόνο εργαστηριακή μέτρηση. Τα αποτελέσματα διέφεραν ανάλογα με το βότανο και τη δοκιμή, όμως οι ρίγανες βρίσκονταν γενικά μεταξύ των δειγμάτων που συνδύαζαν υψηλό φαινολικό περιεχόμενο και ισχυρή αντιοξειδωτική δράση.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι τα βότανα με περισσότερες φαινολικές ενώσεις έτειναν να εμφανίζουν και μεγαλύτερη αντιοξειδωτική δράση σε αρκετές από τις εργαστηριακές μετρήσεις. Σε ορισμένες αναλύσεις, το φαινολικό περιεχόμενο μπορούσε να εξηγήσει περίπου το 70% έως 78% των διαφορών που καταγράφηκαν στην αντιοξειδωτική δράση. Για την παρασκευή των εκχυλισμάτων χρησιμοποιήθηκαν νερό και δύο διαφορετικά μείγματα νερού με οργανικούς διαλύτες. Ο τρόπος εκχύλισης επηρέασε ορισμένα αποτελέσματα, χωρίς κάποιος από τους τρεις τρόπους να δίνει τις υψηλότερες επιδόσεις σε όλες τις δοκιμές.
Η ρίγανη παρουσίασε ενδιαφέροντα αποτελέσματα και στη δοκιμή που εξέτασε την προστασία του DNA από οξειδωτικές βλάβες. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν πλασμιδιακό DNA, το εξέθεσαν σε συνθήκες που προκαλούν οξειδωτική βλάβη και παρατήρησαν τι συνέβαινε παρουσία των φυτικών εκχυλισμάτων. Τα περισσότερα εκχυλίσματα ρίγανης βοήθησαν το DNA να διατηρήσει την αρχική του μορφή, ένδειξη προστατευτικής δράσης στις συνθήκες του πειράματος.
Τι σημαίνει «αντιοξειδωτική δράση» για τον καταναλωτή
Η λέξη «αντιοξειδωτικό» χρησιμοποιείται πολύ συχνά όταν γίνεται λόγος για βότανα και τρόφιμα, όμως τα αποτελέσματα μιας εργαστηριακής δοκιμής χρειάζονται διαφορετική ανάγνωση από τα αποτελέσματα μιας μελέτης σε ανθρώπους. Στη συγκεκριμένη έρευνα οι επιστήμονες εξέτασαν εκχυλίσματα βοτάνων στο εργαστήριο. Δεν έδωσαν ρίγανη ή άλλα βότανα σε ανθρώπους για να εξετάσουν εάν μεταβάλλονται δείκτες υγείας.
Όταν ένα τρόφιμο καταναλώνεται, τα συστατικά του περνούν από την πέψη, απορροφώνται σε διαφορετικό βαθμό και μεταβολίζονται από τον οργανισμό. Επομένως, μια ισχυρή αντιοξειδωτική δράση που παρατηρείται σε ένα εργαστηριακό πείραμα δεν μπορεί να μεταφραστεί αυτόματα σε αντίστοιχη επίδραση στον άνθρωπο. Η μελέτη δεν εξέτασε επίσης εάν η κατανάλωση ρίγανης μπορεί να προλάβει ή να θεραπεύσει κάποια ασθένεια.
Γιατί δεν είναι όλες οι ρίγανες ίδιες
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο της έρευνας είναι οι μεγάλες διαφορές που παρατηρήθηκαν μεταξύ των φυτικών προϊόντων. Η σύσταση ενός βοτάνου μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το ίδιο το φυτό, τις συνθήκες στις οποίες αναπτύχθηκε, τη συγκομιδή, την επεξεργασία που ακολούθησε και την αποθήκευσή του. Αυτό σημαίνει ότι τα αποτελέσματα ενός συγκεκριμένου δείγματος ρίγανης δεν μπορούν να θεωρηθούν αντιπροσωπευτικά για κάθε προϊόν ρίγανης που κυκλοφορεί στην αγορά.
Υπάρχει και ένας ακόμη περιορισμός. Οι επιστήμονες δεν εξέτασαν πολλές διαφορετικές παρτίδες του ίδιου προϊόντος. Για κάθε προϊόν πραγματοποιήθηκαν επαναλαμβανόμενες εργαστηριακές αναλύσεις σε υλικό από το ίδιο αρχικό δείγμα. Έτσι, η μελέτη δεν δείχνει πόσο μπορεί να αλλάζει η σύσταση της ίδιας ρίγανης από παρτίδα σε παρτίδα ή από χρονιά σε χρονιά.
Τα προϊόντα της μελέτης αναφέρονταν ως προερχόμενα από το Άγιο Όρος, όμως οι ερευνητές δεν συνέλεξαν οι ίδιοι τα φυτά από συγκεκριμένες καλλιέργειες. Για όλα τα προϊόντα δεν ήταν διαθέσιμα ακριβή στοιχεία για το σημείο όπου είχαν καλλιεργηθεί. Οι συγγραφείς είναι προσεκτικοί και σε ένα ακόμη σημείο: η έρευνα δεν αποδεικνύει ότι τα αποτελέσματα οφείλονται σε κάποια ιδιαίτερη επίδραση του Αγίου Όρους. Δεν υπήρξε, για παράδειγμα, άμεση σύγκριση της ρίγανης του Αγίου Όρους με αντίστοιχη ρίγανη από άλλες περιοχές που να εξετάστηκε με ακριβώς τον ίδιο τρόπο. Για να μελετηθεί μια πιθανή επίδραση της περιοχής, θα χρειαζόταν να συγκριθούν τα ίδια φυτικά είδη από διαφορετικούς τόπους, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως η ποικιλία του φυτού, η περίοδος συγκομιδής, το μέρος του φυτού που χρησιμοποιείται και η επεξεργασία μετά τη συγκομιδή.
Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι δεν πραγματοποιήθηκε ανάλυση με τεχνικές HPLC ή LC–MS. Επομένως, δεν μπορούν να πουν ποια συγκεκριμένη ουσία ή ποιος συνδυασμός ουσιών ευθύνεται για την αντιοξειδωτική δράση που καταγράφηκε. Υπήρχαν και άλλοι περιορισμοί στις εργαστηριακές δοκιμές. Δύο από τις μεθόδους αντιοξειδωτικής δράσης πραγματοποιήθηκαν σε μία μόνο συγκέντρωση εκχυλίσματος. Σε αρκετές περιπτώσεις οι τιμές πλησίαζαν το ανώτερο όριο της δοκιμής, κάτι που δυσκολεύει την ακριβή σύγκριση μεταξύ των ισχυρότερων δειγμάτων.
Γι’ αυτό τα αποτελέσματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για μια πρώτη σύγκριση των συγκεκριμένων φυτικών προϊόντων, όχι για να δημιουργηθεί κατάταξη του τύπου «ποιο είναι το πιο ισχυρό αντιοξειδωτικό βότανο». Για τη ρίγανη του Αγίου Όρους, η συγκεκριμένη μελέτη καταγράφει υψηλό φαινολικό περιεχόμενο και ισχυρή αντιοξειδωτική δράση σε εργαστηριακές συνθήκες. Το επόμενο ερευνητικό βήμα αφορά τον ακριβέστερο προσδιορισμό των ουσιών που περιέχουν τα δείγματα, την ποσοτική μελέτη της πιθανής προστασίας του DNA και την εξέταση των επιδράσεων με μεθόδους που μπορούν να δώσουν πληροφορίες πέρα από τις εργαστηριακές δοκιμές σε φυτικά εκχυλίσματα.
Επιστημονική δημοσίευση https://www.mdpi.com/2037-0164/17/9/79
Αναφορά: Poulios, Efthymios, Sousana K. Papadopoulou, Evmorfia Psara, Agathi Pritsa, and Constantinos Giaginis. 2026. “Medicinal Herbs and Spices from Mount Athos, Greece: Phenolic Content, Antioxidant Activity, and Qualitative Effects on Oxidative DNA Damage” International Journal of Plant Biology 17, no. 9: 79. https://doi.org/10.3390/ijpb17090079
