Η αίσθηση κόπωσης είναι ένας από τους συχνότερους λόγους για τους οποίους οι καταναλωτές στρέφονται στα συμπληρώματα διατροφής, αναζητώντας ένα γρήγορο «boost» μέσα από βιταμίνες, μέταλλα, φυτικά εκχυλίσματα ή διεγερτικές ουσίες. Το γαλλικό περιοδικό 60 Millions de consommateurs εξέτασε οκτώ προϊόντα που κυκλοφορούν για την αντιμετώπιση της κόπωσης, αξιολογώντας τη σύνθεσή τους και το κατά πόσο τα συστατικά τους μπορούν πράγματι να στηρίξουν τους ισχυρισμούς που συνοδεύουν αυτή την κατηγορία προϊόντων. Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι ένα συμπλήρωμα μπορεί να έχει συγκεκριμένο ρόλο όταν καλύπτει μια πραγματική διατροφική ανάγκη, όμως δεν αποτελεί γενική λύση για κάθε μορφή κόπωσης.
Στα προϊόντα που εξετάστηκαν περιλαμβάνονται σκευάσματα με βιταμίνες C, B και D, μαγνήσιο, φυτικά συστατικά, καφεΐνη, ταυρίνη και γκουαρανά, δηλαδή συστατικά που χρησιμοποιούνται ευρέως σε προϊόντα «ενέργειας» και «ζωτικότητας». Το πρόβλημα είναι ότι η παρουσία μιας βιταμίνης ή ενός φυτικού εκχυλίσματος στην ετικέτα δεν σημαίνει από μόνη της ότι ένας άνθρωπος χωρίς έλλειψη θα αισθανθεί περισσότερη ενέργεια. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων έχει εγκρίνει συγκεκριμένους ισχυρισμούς υγείας για ορισμένες βιταμίνες και μέταλλα όταν πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις, μεταξύ άλλων για τη βιταμίνη C και τη συμβολή της στη μείωση της κόπωσης και της εξάντλησης. Αυτό όμως αφορά τη φυσιολογική λειτουργία του συγκεκριμένου θρεπτικού συστατικού και δεν ισοδυναμεί με θεραπεία μιας επίμονης κόπωσης.
Βιταμίνες και μαγνήσιο
Το μαγνήσιο είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της διαφοράς ανάμεσα στην κάλυψη μιας διατροφικής ανάγκης και στην υπόσχεση ενός γενικού «boost». Το μέταλλο είναι απαραίτητο για πολλές λειτουργίες του οργανισμού, όμως η συμπληρωματική λήψη του δεν σημαίνει ότι ένας άνθρωπος με επαρκή πρόσληψη θα αποκτήσει αυτόματα περισσότερη ενέργεια. Η διαθέσιμη επιστημονική βιβλιογραφία για τα συμπληρώματα μαγνησίου και τις διάφορες εκβάσεις υγείας είναι αρκετά ετερογενής, με τα αποτελέσματα να διαφέρουν ανάλογα με τον πληθυσμό και την κατάσταση που εξετάζεται. Μια ομπρέλα συστηματικών ανασκοπήσεων και μετα-αναλύσεων, η οποία περιέλαβε 16 μετα-αναλύσεις και 55 διαφορετικές εκβάσεις, κατέληξε σε διαφορετικά επίπεδα τεκμηρίωσης για τις επιμέρους επιδράσεις του μαγνησίου.
Παράλληλα, υπάρχει σαφές όριο στην ποσότητα μαγνησίου που προέρχεται από συμπληρώματα. Η EFSA έχει καθορίσει ανώτατο ανεκτό επίπεδο 250 mg την ημέρα για τους ενήλικες, συμπεριλαμβανομένων εγκύων και θηλαζουσών, για εύκολα διασπώμενα άλατα μαγνησίου και ενώσεις όπως το οξείδιο του μαγνησίου που χρησιμοποιούνται σε συμπληρώματα, νερό ή εμπλουτισμένα τρόφιμα. Το όριο αυτό δεν αφορά το μαγνήσιο που προσλαμβάνεται φυσικά από τα τρόφιμα και τα ποτά. Η EFSA βασίζει το όριο σε δεδομένα σύμφωνα με τα οποία υψηλές προσλήψεις από συμπληρώματα μπορούν να προκαλέσουν, μεταξύ άλλων, ήπια διάρροια.
Η σχέση του μαγνησίου με την κόπωση χρειάζεται επίσης να παρουσιάζεται με προσοχή. Σε πρόσφατη τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη σε 98 ενήλικες με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου σε ύφεση, η καθημερινή χορήγηση βιταμινών Β1, Β6, Β12 και μαγνησίου για τέσσερις εβδομάδες συνδέθηκε με μεγαλύτερη μείωση της αναφερόμενης κόπωσης σε σχέση με το placebo. Η μελέτη, ωστόσο, αφορούσε συγκεκριμένο πληθυσμό και συνδύαζε το μαγνήσιο με βιταμίνες του συμπλέγματος Β, επομένως δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη ότι ένα οποιοδήποτε συμπλήρωμα μαγνησίου αντιμετωπίζει την κόπωση στον γενικό πληθυσμό.
Όταν το «boost» βασίζεται σε διεγερτικά
Διαφορετική είναι η περίπτωση των προϊόντων που περιέχουν καφεΐνη, γκουαράνα ή ταυρίνη, καθώς εδώ ο στόχος είναι περισσότερο η προσωρινή αύξηση της εγρήγορσης παρά η αντιμετώπιση της αιτίας της κόπωσης. Το 60 Millions de consommateurs επισημαίνει χαρακτηριστικά ότι η αποτελεσματικότητα μπορεί να είναι περιορισμένη όταν μια διεγερτική ουσία υπάρχει σε πολύ μικρή ποσότητα. Στις δοκιμές που επικαλείται το περιοδικό, οι καραμέλες Vitalité 4G της Forté Pharma δεν έδωσαν αισθητό αποτέλεσμα, κάτι που αποδίδεται στην ανεπαρκή ποσότητα γκουαρανά.
Ακόμη και όταν ένα τέτοιο προϊόν προκαλεί πρόσκαιρη αίσθηση τόνωσης, αυτό δεν σημαίνει ότι έχει διορθώσει την κόπωση. Η καφεΐνη και άλλες διεγερτικές ουσίες μπορούν να αυξήσουν προσωρινά την εγρήγορση, αλλά η χρήση τους αργά μέσα στην ημέρα μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, γεγονός που έχει ιδιαίτερη σημασία για κάποιον που ήδη προσπαθεί να αντιμετωπίσει μια κατάσταση εξάντλησης. Το ίδιο ισχύει για προϊόντα με φυτικά συστατικά όπως το ginseng και η ελευθερόκοκκος, για τα οποία υπάρχουν παραδοσιακές χρήσεις αλλά και περιορισμοί και πιθανές αλληλεπιδράσεις που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη. Η ίδια η EFSA επισημαίνει ότι ορισμένα φυτικά συστατικά που περιέχονται σε συμπληρώματα μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες αντιδράσεις ή να αλληλεπιδράσουν με φάρμακα.
Το σημαντικότερο στοιχείο που προκύπτει από τον έλεγχο είναι επομένως η διάκριση ανάμεσα στην περιστασιακή κόπωση και την επίμονη εξάντληση. Ένα συμπλήρωμα μπορεί να έχει νόημα όταν υπάρχει διαπιστωμένη ανεπάρκεια ή συγκεκριμένη διατροφική ανάγκη, όμως η παρατεταμένη κόπωση δεν είναι σύμπτωμα που πρέπει να καλύπτεται επ’ αόριστον με σκευάσματα «ενέργειας». Όταν επιμένει παρά τον επαρκή ύπνο και μια ισορροπημένη διατροφή, χρειάζεται να διερευνηθεί η αιτία αντί να αντιμετωπίζεται μόνο το σύμπτωμα.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
