Νέα μελέτη για τα ψάρια του Σαρωνικού Κόλπου καταγράφει τις συγκεντρώσεις υδραργύρου στη σάρκα τους και εξετάζει πόσο επηρεάζονται από το μέγεθος και το βάρος τους, αλλά και τι μπορεί να σημαίνει η συστηματική κατανάλωσή τους για τον άνθρωπο. Η εργασία πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Τμήματος Βιολογίας και του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Χημείας του Τμήματος Χημείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με συμμετοχή του Διιδρυματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών ΕΚΠΑ–ΕΛΚΕΘΕ «Ωκεανογραφία και Διαχείριση Θαλάσσιου Περιβάλλοντος» και δημοσιεύθηκε σήμερα 19 Σεπτεμβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Fishes του εκδοτικού οίκου MDPI.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αν βάλετε το γιαούρτι στην κατάψυξη, θα γίνει παγωτό;
Ο υδράργυρος, και ιδιαίτερα η οργανική του μορφή (μεθυλυδράργυρος) που συσσωρεύεται στους θαλάσσιους οργανισμούς, αποτελεί μια από τις ισχυρότερες νευροτοξίνες με επιστημονικά τεκμηριωμένες δυσμενείς επιπτώσεις στον ανθρώπινο οργανισμό. Η χρόνια έκθεση μέσω της διατροφής προσβάλλει κυρίως το κεντρικό νευρικό σύστημα, προκαλώντας διαταραχές στη μνήμη, τη συγκέντρωση, τον συντονισμό των κινήσεων και την όραση, ενώ συνδέεται επίσης με επιβάρυνση του καρδιαγγειακού συστήματος. Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η έκθεση κατά την κυοφορία και την παιδική ηλικία, καθώς ο μεθυλυδράργυρος διαπερνά τον πλακούντα και τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, προκαλώντας ανεπαναρθωτες βλάβες στο αναπτυσσόμενο νευρικό σύστημα του εμβρύου και του παιδιού, γεγονός που εκδηλώνεται με γνωστικά ελλείμματα, καθυστέρηση στη γλωσσική ανάπτυξη και μειωμένες κινητικές δεξιότητες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σχολικά κυλικεία: Μικρότερες μερίδες και ποσότητες, αλλά οι τιμές παραμένουν ίδιες – Οι μαθητές πληρώνουν το ίδιο για λιγότερο προϊόν
Σε ό,τι αφορά τον καρκίνο, η συγκεκριμένη μελέτη δεν υπολόγισε καρκινογόνο κίνδυνο από την κατανάλωση των ψαριών και ο δείκτης HQ που χρησιμοποιεί αφορά μη καρκινογόνες επιπτώσεις. Για τον μεθυλυδράργυρο, η αμερικανική EPA επισημαίνει ότι τα διαθέσιμα δεδομένα στον άνθρωπο είναι ανεπαρκή και τα στοιχεία από πειραματόζωα περιορισμένα. Παλαιότερη αξιολόγηση της EPA τον είχε κατατάξει ως «πιθανό καρκινογόνο για τον άνθρωπο» (Group C), χωρίς όμως ποσοτική εκτίμηση καρκινικού κινδύνου από την κατάποση. Η EPA αναφέρει επίσης ότι δεν υπάρχουν σήμερα ανθρώπινα δεδομένα που να συνδέουν την έκθεση στον υδράργυρο με καρκίνο και ότι οι συνήθεις περιβαλλοντικές εκθέσεις σε ανόργανο υδράργυρο και μεθυλυδράργυρο δεν θεωρούνται πιθανό να προκαλούν καρκίνο στον άνθρωπο.
Η έρευνα αφορά τον κολιό (Scomber colias), ένα από τα εμπορικά και ευρέως καταναλισκόμενα πελαγικά ψάρια της Μεσογείου. Οι επιστήμονες εξέτασαν συνολικά 179 κολιούς που προέρχονταν από εμπορική αλιεία στον Σαρωνικό, σε τέσσερις περιόδους δειγματοληψίας μεταξύ 2021 και 2024. Για τον προσδιορισμό του συνολικού υδραργύρου χρησιμοποιήθηκαν 79 αναλυτικά δείγματα μυϊκού ιστού, από τα οποία 50 αφορούσαν μεμονωμένα ψάρια και 29 ήταν ομαδοποιημένα δείγματα από δύο έως πέντε άτομα παρόμοιου μεγέθους.
Παρά την οικολογική και εμπορική σημασία του κολιού, οι ολοκληρωμένες πληροφορίες σχετικά με τη μόλυνση από υδράργυρο, τους βιολογικούς παράγοντες που το επηρεάζουν και τους σχετικούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία στον Σαρωνικό Κόλπο παραμένουν περιορισμένες. Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν την εργασία ως την πρώτη ολοκληρωμένη αξιολόγηση των συγκεντρώσεων συνολικού υδραργύρου στον κολιό (Scomber colias) από τον Σαρωνικό Κόλπο, καλύπτοντας σημαντικό κενό γνώσης γύρω από τη μόλυνση από υδράργυρο σε εμπορικά σημαντικά πελαγικά ψάρια του Σαρωνικού Κόλπου.
Τα ευρήματα για μόλυνση από υδράργυρο στον κολιό Σαρωνικού και αξιολόγηση κινδύνου
Οι συγκεντρώσεις συνολικού υδραργύρου κυμάνθηκαν από 0,005 έως 0,247 μικρογραμμάρια ανά γραμμάριο νωπού βάρους, με μέση τιμή 0,065. Όλες οι μετρήσεις ήταν χαμηλότερες από το ανώτατο επιτρεπτό επίπεδο των 0,30 μικρογραμμαρίων ανά γραμμάριο για τα είδη Scomber. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε επίπεδο κατανάλωσης έχει την ίδια εκτίμηση κινδύνου, καθώς η ποσότητα και η συχνότητα κατανάλωσης επηρεάζουν τη συνολική έκθεση.
Στη μέση συγκέντρωση που καταγράφηκε, οι ερευνητές υπολόγισαν δείκτη κινδύνου Hazard Quotient (HQ) 0,50. Τιμή χαμηλότερη από 1 θεωρείται ένδειξη χαμηλής ανησυχίας για μη καρκινογόνες επιπτώσεις. Στο σενάριο όμως συστηματικής κατανάλωσης ψαριών με τη μέγιστη συγκέντρωση της μελέτης, 0,247 μικρογραμμάρια ανά γραμμάριο, ο δείκτης έφθασε περίπου στο 1,9, υποδεικνύοντας δυνητική ανησυχία για την υγεία. Οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν ότι ο κολιός του Σαρωνικού είναι γενικά επικίνδυνος για κατανάλωση. Αναφέρουν ότι στη μέση έκθεση ο κίνδυνος είναι χαμηλός, ενώ πιθανή ανησυχία προκύπτει όταν κάποιος καταναλώνει τακτικά ψάρια των οποίων οι συγκεντρώσεις υδραργύρου βρίσκονται κοντά στις υψηλότερες τιμές που καταγράφηκαν, ιδιαίτερα στις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.
Σημαντικό ρόλο φαίνεται να έχει το μέγεθος του ψαριού. Η συγκέντρωση υδραργύρου αυξανόταν έντονα μαζί με το μήκος και το βάρος, γεγονός που δείχνει μεγαλύτερη συσσώρευση στα μεγαλύτερα ψάρια. Στην ανάλυση ανά κατηγορία μεγέθους, ο δείκτης HQ παρέμενε κάτω από το 1 έως τα 250–259 χιλιοστά μήκους διχάλας, ενώ ξεπερνούσε το 1 στις εξεταζόμενες κατηγορίες από 260–269 έως 310–319 χιλιοστά.
Για έναν ενήλικα 70 κιλών, οι υπολογισμοί της μελέτης δείχνουν πόσο αλλάζει η εικόνα ανάλογα με τη συγκέντρωση υδραργύρου. Με τη μέση τιμή, η μέγιστη επιτρεπόμενη ημερήσια κατανάλωση υπολογίστηκε περίπου στα 108 γραμμάρια. Με τη μέγιστη συγκέντρωση που μετρήθηκε, όμως, μειώθηκε στα 28,3 γραμμάρια ημερησίως, δηλαδή περίπου 198 γραμμάρια την εβδομάδα.
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στα παιδιά. Για παιδί 16 κιλών και μερίδα 114 γραμμαρίων, οι ερευνητές υπολόγισαν ότι η μέγιστη εβδομαδιαία ποσότητα φθάνει περίπου τα 320 γραμμάρια όταν χρησιμοποιείται η μέση συγκέντρωση υδραργύρου, αλλά περιορίζεται στα περίπου 84 γραμμάρια όταν ο υπολογισμός βασίζεται στη μεγαλύτερη συγκέντρωση που βρέθηκε. Αναφορά γίνεται επίσης στις εγκύους ως πληθυσμό που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Οι συγγραφείς διευκρινίζουν, πάντως, ότι τα δυσμενέστερα σενάρια αποτελούν συντηρητικές εκτιμήσεις έκθεσης και δεν σημαίνουν ότι όποιος φάει ένα ψάρι με υψηλότερη συγκέντρωση βρίσκεται αυτομάτως σε κίνδυνο. Η μελέτη μέτρησε συνολικό υδράργυρο και όχι ειδικά μεθυλυδράργυρο, χρησιμοποιώντας τον συνολικό υδράργυρο ως συντηρητικό υποκατάστατο στους υπολογισμούς διατροφικού κινδύνου.
Πηγή: Fishes
Αναφορά: Milatou, Niki, Odysseas Papadopoulos-Michalas, Aikaterini Sakellari, Sotirios Karavoltsos, and Persefoni Megalofonou. 2026. “Total Mercury in Atlantic Chub Mackerel (Scomber colias Gmelin, 1789) from the Saronic Gulf: Contamination Patterns, Biological Drivers and Food Safety Implications” Fishes 11, no. 9: 549. https://doi.org/10.3390/fishes11090549
