Νέο ζήτημα σχετικά με τα ανώτατα επιτρεπόμενα επίπεδα υπολειμμάτων φυτοφαρμάκου στο τσάι που εισάγεται από την Ινδία εξέτασε η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), αξιολογώντας την ουσία fenazaquin και τον τοξικολογικά σημαντικό μεταβολίτη της. Η γνωμοδότηση, που δημοσιεύτηκε στο EFSA Journal, καταλήγει ότι η προβλεπόμενη χρήση της δραστικής ουσίας στις καλλιέργειες τσαγιού στην Ινδία δεν αναμένεται να οδηγήσει σε έκθεση των καταναλωτών πάνω από τις τιμές αναφοράς για την υγεία και, ως εκ τούτου, θεωρείται απίθανο να δημιουργεί κίνδυνο για την υγεία.
Η αξιολόγηση έγινε έπειτα από αίτηση της Gowan Crop Protection Limited, μέσω των αρμόδιων γερμανικών αρχών, για τον καθορισμό ορίου εισαγωγής (import tolerance) για το fenazaquin στο τσάι. Η EFSA εξέτασε τέσσερις νέες δοκιμές υπολειμμάτων μαζί με προηγούμενα διαθέσιμα δεδομένα και έκρινε ότι αυτά επαρκούν για να τεκμηριωθεί όριο 9 mg/kg, δηλαδή το επίπεδο που είχε ήδη καθοριστεί προσωρινά στην ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Το όριο των 9 mg/kg και η διαφορά με την Ινδία
Το σημείο που αφήνει ανοιχτό η γνωμοδότηση δεν αφορά την ύπαρξη άμεσου κινδύνου για τον καταναλωτή, αλλά το ποιο όριο θα πρέπει τελικά να ισχύει στην ΕΕ. Η Ινδία εφαρμόζει σήμερα χαμηλότερο ανώτατο όριο υπολειμμάτων για το fenazaquin στο τσάι, στα 3 mg/kg, ενώ η ευρωπαϊκή αξιολόγηση δείχνει ότι τα διαθέσιμα δεδομένα μπορούν να υποστηρίξουν επίπεδο 9 mg/kg. Για τον λόγο αυτό, η EFSA αφήνει στους διαχειριστές κινδύνου της ΕΕ δύο επιλογές: είτε να επιβεβαιώσουν το υφιστάμενο όριο των 9 mg/kg είτε να το μειώσουν στα 3 mg/kg, ευθυγραμμίζοντάς το με το όριο που ισχύει στη χώρα προέλευσης.
Στις δοκιμές υπολειμμάτων, οι συγκεντρώσεις έφτασαν έως τα 5 mg/kg, δηλαδή πάνω από το ισχύον ινδικό όριο των 3 mg/kg, αλλά κάτω από το επίπεδο των 9 mg/kg που μπορεί να τεκμηριωθεί με βάση την ευρωπαϊκή μεθοδολογία υπολογισμού. Η EFSA σημειώνει ότι τα νέα δεδομένα καλύπτουν τα κενά που είχαν εντοπιστεί σε προηγούμενη αξιολόγηση, μεταξύ άλλων με πρόσθετες δοκιμές και επικυρωμένη αναλυτική μέθοδο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι η EFSA δεν εξέτασε μόνο το fenazaquin, αλλά και τον μεταβολίτη 2-(4-tert-butylphenyl) ethanol (TBPE), ο οποίος θεωρείται πιο τοξικός από τη μητρική ουσία. Για το fenazaquin έχει καθοριστεί αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη 0,005 mg/kg σωματικού βάρους και οξεία δόση αναφοράς 0,1 mg/kg, ενώ για το TBPE οι αντίστοιχες τιμές είναι χαμηλότερες, στα 0,002 mg/kg για την ημερήσια πρόσληψη και 0,002 mg/kg για την οξεία έκθεση.
Τι συμβαίνει όταν το τσάι γίνεται ρόφημα
Η αξιολόγηση λαμβάνει υπόψη και το γεγονός ότι το τσάι δεν καταναλώνεται συνήθως ως ξηρό φύλλο αλλά μετά την παρασκευή του ροφήματος. Οι νέες μελέτες που υποβλήθηκαν στην EFSA εξέτασαν το τι συμβαίνει στα υπολείμματα κατά την εκχύλιση τόσο του πράσινου όσο και του μαύρου τσαγιού και διαπιστώθηκε αραίωση των υπολειμμάτων.
Για το πράσινο τσάι, ο συντελεστής επεξεργασίας υπολογίστηκε σε 0,29 για το fenazaquin και 0,35 για το TBPE, ενώ για το μαύρο τσάι σε 0,25 και 0,37 αντίστοιχα. Με άλλα λόγια, μόνο ένα μέρος των υπολειμμάτων που βρίσκονται στα αποξηραμένα φύλλα μεταφέρεται στο τελικό ρόφημα. Η EFSA έκρινε ότι τα δεδομένα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην εκτίμηση της έκθεσης των καταναλωτών.
Με βάση το μοντέλο εκτίμησης της EFSA, η υψηλότερη υπολογιζόμενη μακροχρόνια έκθεση στο fenazaquin αντιστοιχούσε στο 15% της αποδεκτής ημερήσιας πρόσληψης, ενώ η οξεία έκθεση από την κατανάλωση τσαγιού έφτανε έως το 2,1% της αντίστοιχης τιμής αναφοράς. Για τον TBPE, η υψηλότερη εκτιμώμενη χρόνια έκθεση ήταν 5% της αποδεκτής ημερήσιας πρόσληψης, ενώ η οξεία έκθεση από το τσάι έφτασε έως το 65,8% της οξείας δόσης αναφοράς. Παρά το υψηλότερο ποσοστό στην περίπτωση του μεταβολίτη, η συνολική εκτίμηση της EFSA παραμένει κάτω από τις τιμές αναφοράς.
Η Αρχή επισημαίνει πάντως ότι η εκτίμηση για τον TBPE είναι ενδεικτική, καθώς υπάρχουν αβεβαιότητες λόγω έλλειψης δεδομένων για τις συγκεντρώσεις του μεταβολίτη σε ορισμένα άλλα τρόφιμα που περιλαμβάνονται στην ευρωπαϊκή νομοθεσία μέσω ορίων του Codex. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή διαδικασία επανέγκρισης της δραστικής ουσίας fenazaquin βρίσκεται σε εξέλιξη και η EFSA σημειώνει ότι τα συμπεράσματα της συγκεκριμένης γνωμοδότησης μπορεί να χρειαστεί να επανεξεταστούν ανάλογα με την έκβαση αυτής της διαδικασίας.
Η συγκεκριμένη γνωμοδότηση δεν αποτελεί προειδοποίηση ότι το τσάι από την Ινδία είναι επικίνδυνο για την υγεία. Το βασικό ζήτημα που παραμένει προς απόφαση είναι ποιο ανώτατο όριο υπολειμμάτων θα εφαρμοστεί τελικά στην ΕΕ: τα 9 mg/kg που υποστηρίζονται από την αξιολόγηση των διαθέσιμων δεδομένων ή τα 3 mg/kg που ισχύουν ήδη στην Ινδία.
Πηγή: Setting of an import tolerance for fenazaquin in teas, EFSA Journal, 10 September 2026, DOI 10.2903/j.efsa.2026.10306. Η πλήρης γνωμοδότηση της EFSA
