Σε ένα περιβάλλον φθίνουσας εμπιστοσύνης στην επιστήμη, τα ευρωπαϊκά ρυθμιστικά ιδρύματα επιλέγουν να μιλήσουν με μία φωνή
Στις 30 Απριλίου 2026, τα επιστημονικά επιτελεία των ευρωπαϊκών οργανισμών που συμμετέχουν στο δίκτυο EU-ANSA (European Union Agencies Network on Scientific Advice) υπέγραψαν κοινή δήλωση επαναβεβαιώνοντας τον κεντρικό ρόλο των ευρωπαϊκών οργανισμών στη διαμόρφωση τεκμηριωμένης πολιτικής. Το δίκτυο, που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων το ECDC, την EFSA, τον EMA και τον ECHA, εκπροσωπεί ένα ευρύ φάσμα τομέων δημόσιας υγείας, ασφάλειας τροφίμων, φαρμάκων και περιβάλλοντος. Η κοινή τους δήλωση δεν είναι τυπική θεσμική ανακοίνωση. Εκδίδεται σε μια συγκεκριμένη συγκυρία που οι ίδιοι οι υπογράφοντες αναγνωρίζουν ως πρόκληση.
Ο Επικεφαλής Επιστήμονας του ECDC, Piotr Kramarz, ανέφερε ρητά ότι σε εποχή εκτεταμένης παραπληροφόρησης και φθίνουσας εμπιστοσύνης στους επιστημονικούς θεσμούς, το ECDC και το δίκτυο EU-ANSA παραμένουν δεσμευμένοι στην παροχή επιστημονικά έγκυρης γνωμοδότησης για τη χάραξη πολιτικής. Η φράση αυτή δεν είναι τυχαία. Αντανακλά μια πραγματικότητα που έγινε εμφανής κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 και έκτοτε δεν έχει αντιστραφεί.
Η πανδημία COVID-19 ανέδειξε με τον πιο ωμό τρόπο τη δυναμική μεταξύ επιστημονικής γνώσης, θεσμικής επικοινωνίας και δημόσιας εμπιστοσύνης. Οργανισμοί όπως ο ΠΟΥ, το ECDC και οι εθνικές υγειονομικές αρχές βρέθηκαν αντιμέτωποι με εκρηκτική ανάπτυξη θεωριών συνομωσίας, αμφισβήτηση εμβολίων και πολιτικοποίηση επιστημονικών ερωτημάτων. Σύμφωνα με έρευνες του Ευρωβαρόμετρου, η εμπιστοσύνη στους επιστημονικούς θεσμούς στην ΕΕ, αν και παραμένει υψηλότερη από άλλες περιοχές, παρουσίασε σημαντική πτώση κατά τη διάρκεια και μετά την πανδημία, με ανομοιογένεια μεταξύ κρατών μελών που αντικατοπτρίζει τον αντίκτυπο της παραπληροφόρησης σε εθνικό επίπεδο.
Η δήλωση EU-ANSA εντάσσεται σε αυτό το πλαίσιο επισημαίνοντας ότι οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί συμβάλλουν σε ολόκληρο τον κύκλο της επιστημονικής γνώσης, από τον εντοπισμό κενών πληροφόρησης και τον ορισμό ερευνητικών προτεραιοτήτων έως την ενσωμάτωση των ερευνητικών αποτελεσμάτων στη ρυθμιστική επιστήμη και στη χάραξη πολιτικής. Αυτό σημαίνει ότι δεν λειτουργούν απλώς ως αποδέκτες εξωτερικής επιστημονικής παραγωγής, αλλά ως ενεργοί παραγωγοί και μεταφραστές επιστημονικής γνώσης για πολιτικές εφαρμογές.
Η δήλωση υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της διεπιστημονικής έρευνας στο πλαίσιο της προσέγγισης One Health, που αναγνωρίζει την αλληλεξάρτηση υγείας ανθρώπων, ζώων και οικοσυστημάτων. Αυτό δεν είναι επιστημονική αφαίρεση, καθώς η γρίπη πτηνών, η αντιβιοτική αντοχή, οι ζωονόσοι και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη διασπορά λοιμωδών νοσημάτων απαιτούν συντονισμό μεταξύ τομέων που παραδοσιακά λειτουργούσαν ανεξάρτητα. Οι υπογράφοντες επικροτούν το προτεινόμενο πρόγραμμα Horizon Europe 2028-2034, που εκτιμάται ότι θα είναι διπλάσιο σε μέγεθος από το τρέχον, και ζητούν ενεργή συμμετοχή των ευρωπαϊκών οργανισμών στον ερευνητικό προγραμματισμό, αναγνωρίζοντας την τεχνογνωσία και τα επιστημονικά δίκτυά τους.
