Έρευνα του ΙΕΛΚΑ για τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης στις αγορές
Το ΙΕΛΚΑ πραγματοποίησε τον Οκτώβριο του 2025 μια πανελλαδική έρευνα που αποτυπώνει για πρώτη φορά με πληρότητα τον τρόπο με τον οποίο οι Έλληνες καταναλωτές χρησιμοποιούν τις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης στις αγορές τροφίμων και ειδών παντοπωλείου. Η μελέτη, με δείγμα 500 χρηστών ΤΝ, εξετάζει πώς οι νέες ψηφιακές δυνατότητες επηρεάζουν την έρευνα προϊόντων, τη σύγκριση τιμών, την κατανόηση των πληροφοριών συσκευασίας και τις συνολικές αποφάσεις που σχετίζονται με την καθημερινή προμήθεια τροφίμων. Από τα αποτελέσματα προκύπτει ότι η ΤΝ αρχίζει να ενσωματώνεται στο αγοραστικό ταξίδι, μεταβάλλοντας σταδιακά τη συμπεριφορά του κοινού στις επιλογές τροφίμων, χωρίς ωστόσο να έχει ακόμα υποκαταστήσει τις παραδοσιακές πηγές εμπιστοσύνης.
Η διείσδυση των εργαλείων ΤΝ είναι εκτεταμένη και η χρήση τους για αναζήτηση πληροφοριών σχετικών με τρόφιμα έχει αυξηθεί σημαντικά. Η πλειονότητα στρέφεται σε εργαλεία όπως το ChatGPT για αναλύσεις διατροφικών δεδομένων, εξήγηση συστατικών και εντοπισμό εναλλακτικών επιλογών. Ένας σημαντικός αριθμός χρηστών αξιοποιεί την ΤΝ πριν από την επίσκεψη στο κατάστημα για να διαμορφώσει άποψη σχετικά με προϊόντα, τιμές και διατροφικές αξίες. Η συμπεριφορά αυτή υποδηλώνει ότι το στάδιο της προετοιμασίας για τις αγορές μεταφέρεται σε ψηφιακά περιβάλλοντα, όπου οι καταναλωτές αναμένουν άμεση και ακριβή πληροφόρηση. Το ένα τρίτο των χρηστών δηλώνει ότι έχει ήδη πραγματοποιήσει αναζήτηση προϊόντων μέσω ΤΝ, ενώ οι προθέσεις για μελλοντική χρήση είναι ακόμη υψηλότερες, κάτι που φανερώνει ότι η ένταξη της τεχνητής νοημοσύνης στις αγορές τροφίμων βρίσκεται στην αρχή μιας ευρύτερης δυναμικής.
Η αξιοποίηση της ΤΝ δεν περιορίζεται στην αναζήτηση. Κατά τη διάρκεια των αγορών, ένα καθόλου αμελητέο ποσοστό αναφέρει ότι έχει ζητήσει από την ΤΝ διευκρινίσεις για προϊόν που κρατά στο χέρι, έχει συγκρίνει διαφορετικές επωνυμίες ή έχει λάβει προτάσεις προϊόντων. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι προτάσεις τροφίμων εμφανίζονται όλο και συχνότερα, είτε κατόπιν αιτήματος του χρήστη είτε αυτόματα. Σε πιο εξοικειωμένους χρήστες τα ποσοστά είναι υψηλότερα, γεγονός που καταδεικνύει ότι η αλληλεπίδραση με την ΤΝ εξελίσσεται και ενσωματώνεται σταδιακά στην καθημερινή διαδικασία επιλογής τροφίμων.
Στο επίπεδο της εμπιστοσύνης, η εικόνα διαφοροποιείται ανάλογα με το είδος της πληροφόρησης. Οι καταναλωτές εξακολουθούν να εμπιστεύονται περισσότερο ανθρώπινες πηγές όταν πρόκειται για πρακτικές συμβουλές προϊόντων, ενώ στα θέματα ερμηνείας ετικετών, διατροφικών ισχυρισμών και περιεχομένου συσκευασίας η ΤΝ αναδεικνύεται ως χρήσιμο εργαλείο. Η δυνατότητά της να αναλύει σύνθετες πληροφορίες λειτουργεί συμπληρωματικά προς το προσωπικό των καταστημάτων, χωρίς όμως να το αντικαθιστά. Παράλληλα, παραμένει έντονη η επιφύλαξη ως προς την ακρίβεια των απαντήσεων, τον κίνδυνο λανθασμένης καθοδήγησης και την πιθανότητα σταδιακής εξασθένησης της κριτικής ικανότητας των χρηστών.
Τα συναισθήματα των καταναλωτών σχετικά με την αυξανόμενη χρήση της ΤΝ είναι διττά. Ο ενθουσιασμός για τις δυνατότητές της συνυπάρχει με φόβο και άγχος, ενώ οι ανησυχίες εστιάζουν κυρίως στην αξιοπιστία και στον βαθμό στον οποίο μπορεί να επηρεάσει τις καθημερινές τους αποφάσεις, συμπεριλαμβανομένων και των διατροφικών επιλογών. Ωστόσο, όταν υπάρχει προσωπική εμπειρία χρήσης, η συνολική αξιολόγηση τείνει να γίνεται θετικότερη. Στον τομέα των τροφίμων και της διατροφής όσοι έχουν ήδη χρησιμοποιήσει ΤΝ εκφράζουν σε μεγάλο βαθμό ικανοποίηση, γεγονός που φαίνεται να ενθαρρύνει τη μελλοντική τονωμένη υιοθέτηση.
Η σχέση της ΤΝ με τις αγορές τροφίμων βρίσκεται ακόμη σε μεταβατικό στάδιο, αλλά όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι σύντομα μπορεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο προετοιμασίας και υποστήριξης για τους καταναλωτές. Η επίδρασή της επεκτείνεται πέρα από την αναζήτηση προϊόντων και περιλαμβάνει σύγκριση επιλογών, κατανόηση διατροφικών στοιχείων, δημιουργία λιστών αγορών και προτάσεις προϊόντων με βάση τις ανάγκες και τις προτιμήσεις του χρήστη. Ταυτόχρονα, το κοινό παραμένει επιφυλακτικό απέναντι στην υπερβολική αυτοματοποίηση, κάτι που διαμορφώνει ένα περίπλοκο περιβάλλον προσδοκιών και ανησυχιών.
Η συνολική εικόνα αποκαλύπτει έναν καταναλωτή που προσαρμόζεται γρήγορα αλλά όχι άκριτα. Η εξοικείωση με τα ψηφιακά εργαλεία αυξάνεται, το ενδιαφέρον για πληροφόρηση πριν από τις αγορές ενισχύεται, και η επιθυμία για άμεσες απαντήσεις που σχετίζονται με τρόφιμα γίνεται πλέον κεντρικό στοιχείο του αγοραστικού ταξιδιού. Παράλληλα, παραμένει ισχυρή η ανάγκη για διασφάλιση ποιότητας, αξιοπιστίας και ανθρώπινης καθοδήγησης.
Το ΙΕΛΚΑ θα συνεχίσει την παρακολούθηση των εξελίξεων, με στόχο να κατανοήσει ακόμη βαθύτερα πώς η ΤΝ μετασχηματίζει τη συμπεριφορά των καταναλωτών και τη λειτουργία του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων. Οι μελλοντικές αναλύσεις θα συμβάλουν στην πληρέστερη αποτύπωση των αλλαγών που συντελούνται και στη διαμόρφωση ενός έγκυρου πλαισίου κατανόησης για τον ρόλο της ΤΝ στη διατροφή και στην αγορά τροφίμων.
