Στις 29 Σεπτεμβρίου 2026 πραγματοποιείται η 7η Διεθνής Ημέρα Ευαισθητοποίησης για τις Απώλειες και τη Σπατάλη Τροφίμων, μια ημέρα που έχει καθιερωθεί από τα Ηνωμένα Έθνη για να αναδείξει ένα πρόβλημα που εκτείνεται από το χωράφι και τη βιομηχανία τροφίμων μέχρι τα καταστήματα, την εστίαση και το οικογενειακό τραπέζι. Η φετινή διοργάνωση, που συντονίζεται από τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO) και το Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το Περιβάλλον (UNEP), έχει ως κεντρικό θέμα τον «μετασχηματιστικό δυναμικό της μείωσης των απωλειών και της σπατάλης τροφίμων», αναδεικνύοντας τη μείωση της σπατάλης όχι μόνο ως περιβαλλοντική ανάγκη, αλλά ως παρέμβαση που μπορεί να ενισχύσει ταυτόχρονα την επισιτιστική ασφάλεια, την προστασία των φυσικών πόρων και την οικονομική δραστηριότητα.
Η 29η Σεπτεμβρίου καθιερώθηκε ως Διεθνής Ημέρα Ευαισθητοποίησης για τις Απώλειες και τη Σπατάλη Τροφίμων με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών το 2019. Η ημέρα δεν έχει σχεδιαστεί μόνο ως μια εκστρατεία ενημέρωσης των καταναλωτών, αλλά ως κάλεσμα για συλλογική δράση σε ολόκληρη την αγροδιατροφική αλυσίδα. Ο στόχος συνδέεται άμεσα με τον Στόχο Βιώσιμης Ανάπτυξης 12.3, ο οποίος προβλέπει τον υποδιπλασιασμό της κατά κεφαλήν παγκόσμιας σπατάλης τροφίμων σε επίπεδο λιανεμπορίου και καταναλωτών έως το 2030, καθώς και τη μείωση των απωλειών κατά μήκος της παραγωγής και της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Η φετινή ημέρα και το «τριπλό όφελος»
Για το 2026, η FAO και το UNEP θέτουν στο επίκεντρο αυτό που περιγράφουν ως «τριπλό όφελος» από τη μείωση των απωλειών και της σπατάλης τροφίμων. Η πρώτη διάσταση αφορά την επισιτιστική ασφάλεια και τη διατροφή, καθώς μεγαλύτερη αξιοποίηση των τροφίμων που ήδη παράγονται σημαίνει ότι περισσότεροι διαθέσιμοι πόροι μπορούν να κατευθυνθούν στην κάλυψη διατροφικών αναγκών.
Η δεύτερη αφορά το περιβάλλον. Κάθε τρόφιμο που παράγεται αλλά δεν καταναλώνεται έχει ήδη απαιτήσει γη, νερό, ενέργεια και άλλες εισροές. Η μείωση της σπατάλης περιορίζει επομένως την πίεση στους φυσικούς πόρους και τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Η τρίτη διάσταση είναι οικονομική, καθώς η καλύτερη αξιοποίηση των τροφίμων μπορεί να περιορίσει απώλειες για παραγωγούς, επιχειρήσεις και καταναλωτές και να βελτιώσει την παραγωγικότητα των αγροδιατροφικών συστημάτων.
Η φετινή διοργάνωση αποκτά μάλιστα και μια ιδιαίτερη περιβαλλοντική διάσταση. Η κεντρική εκδήλωση της 29ης Σεπτεμβρίου στη Ρώμη, η οποία θα είναι διαθέσιμη και διαδικτυακά, θα εξετάσει ειδικότερα πώς η μείωση των απωλειών και της σπατάλης τροφίμων μπορεί να συμβάλει στην προστασία των δασών, στη μείωση των εκπομπών και στη δημιουργία πιο βιώσιμων αγροδιατροφικών συστημάτων.
1,05 δισ. τόνοι τροφίμων καταλήγουν στα απόβλητα
Η επιλογή του θέματος κάθε άλλο παρά τυχαία είναι. Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία που παρουσιάζει η FAO για τη φετινή Διεθνή Ημέρα, περίπου 13% της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων χάνεται μετά τη συγκομιδή και πριν φτάσει στα καταστήματα, ενώ ένα επιπλέον 19% των τροφίμων που είναι διαθέσιμα στους καταναλωτές σπαταλιέται στο λιανεμπόριο, την εστίαση και τα νοικοκυριά. Πρόκειται για περίπου 1,05 δισ. τόνους τροφίμων κάθε χρόνο.
Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της σπατάλης δημιουργείται στο τέλος της αλυσίδας. Περίπου 60% προέρχεται από τα νοικοκυριά, 28% από την εστίαση και 12% από το λιανεμπόριο. Η εικόνα αυτή εξηγεί γιατί η Διεθνής Ημέρα δεν απευθύνεται μόνο σε κυβερνήσεις και επιχειρήσεις, αλλά και στους καταναλωτές, καθώς σημαντικό τμήμα των τροφίμων που έχουν ήδη παραχθεί και διακινηθεί χάνεται στο τελευταίο στάδιο πριν ή μετά την αγορά.
Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις είναι αντίστοιχα μεγάλες. Τα τρόφιμα που τελικά δεν καταναλώνονται χρησιμοποιούν περίπου 28% της παγκόσμιας γεωργικής γης, ενώ το συνολικό αποτύπωμα γης για την παραγωγή αυτών των τροφίμων υπολογίζεται σε περίπου 1,4 δισ. εκτάρια. Παράλληλα, οι απώλειες και η σπατάλη τροφίμων εκτιμάται ότι συνεισφέρουν περίπου 10% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Η Ευρώπη προχωρά με στόχους έως το 2030
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συνδέσει την αντιμετώπιση της σπατάλης με συγκεκριμένους στόχους για το τέλος της δεκαετίας. Τα κράτη μέλη καλούνται έως το 2030 να μειώσουν τη σπατάλη τροφίμων κατά 10% στους τομείς της μεταποίησης και παραγωγής και κατά 30% ανά κάτοικο στο λιανεμπόριο, την εστίαση, τις υπηρεσίες τροφίμων και τα νοικοκυριά. Οι στόχοι αποτελούν πλέον μέρος του ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου για τα απόβλητα.
Η 7η Διεθνής Ημέρα στις 29 Σεπτεμβρίου 2026 έρχεται έτσι σε μια περίοδο κατά την οποία η μείωση της σπατάλης τροφίμων αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο ως ζήτημα που συνδέει την καθημερινή κατανάλωση με την κλιματική αλλαγή, τη χρήση φυσικών πόρων, την οικονομία και την επάρκεια τροφίμων. Το μήνυμα της φετινής διοργάνωσης είναι ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν εξαρτάται από μία μόνο πλευρά της αλυσίδας, αλλά από τη συντονισμένη δράση παραγωγών, επιχειρήσεων, δημόσιων φορέων, ερευνητών και καταναλωτών.
