To DNA του νερού: O ρόλος της τεχνολογίας WGS στην ασφάλεια των τροφίμων

Ο FAO, μέσω του προγράμματος One Water One Health, επεκτείνει τη χρήση τεχνολογιών, όπως το Whole Genome Sequencing (WGS), για τη μελέτη των γονιδιωμάτων των παθογόνων οργανισμών και της διαδρομής τους από το νερό στο φαγητό.

Το νερό είναι ο πολυτιμότερος πόρος στον κόσμο μας. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας για τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την αλιεία και κλειδί για την παραγωγή τροφίμων, τη διατροφική ασφάλεια και την υγεία. Ωστόσο, η ποιότητά του επιδεινώνεται με ανησυχητικό ρυθμό, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του FAO για την Κατάσταση της Γης και των Υδάτινων Πόρων του Κόσμου για Τρόφιμα και Γεωργία.

Περίπου το 80% των λυμάτων παγκοσμίως καταλήγει στο περιβάλλον χωρίς επαρκή επεξεργασία και το ένα τρίτο όλων των ποταμών, των δέλτα και των παραποτάμων στη Λατινική Αμερική, την Αφρική και την Ασία μολύνονται σοβαρά με παθογόνους παράγοντες, θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία εκατομμυρίων ανθρώπων.

Η ποιότητα του νερού επηρεάζει επίσης την ποιότητα των τροφίμων και είναι μια σημαντική πτυχή της διαχείρισης σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, από την παραγωγή έως την κατανάλωση. Πολλές ασθένειες είναι αποτέλεσμα κατανάλωσης τροφίμων μολυσμένων από νερό κακής ποιότητας.

Παρόλο που η πρόσβαση σε καθαρό νερό και ασφαλή, θρεπτική τροφή είναι βασικό ανθρώπινο δικαίωμα, κάθε χρόνο σε όλο τον κόσμο, περισσότεροι από 420.000 άνθρωποι πεθαίνουν και περίπου 600 εκατομμύρια– σχεδόν ένας στους δέκα – αρρωσταίνουν από μολυσμένα τρόφιμα. Τα μολυσμένα τρόφιμα εμποδίζουν την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη, υπερφορτώνουν τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης και θέτουν σε κίνδυνο το εμπόριο.

Οι κίνδυνοι για την ποιότητα του νερού και την ασφάλεια των τροφίμων αντιμετωπίζονται καλύτερα στο  αγρόκτημα. Η διαχείριση της ποιότητας του νερού στο πλαίσιο της ασφάλειας των τροφίμων μπορεί να μειώσει την έκθεση σε επιβλαβείς παθογόνους παράγοντες που υπάρχουν στο  νερό και περνούν στα τρόφιμα.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τροφίμων (FAO), μέσω του προγράμματος One Water One Health, επεκτείνει τη χρήση τεχνολογιών, όπως το Whole Genome Sequencing (WGS= Πλήρης Αλληλουχία Γονιδιώματος), για τη μελέτη των γονιδιωμάτων των παθογόνων οργανισμών και της διαδρομής τους από το νερό στο φαγητό. Με την εφαρμογή της γονιδιωματικής επιτήρησης στη διαδικασία παραγωγής τροφίμων, το πρόγραμμα δίνει τη δυνατότητα στις χώρες να αντιμετωπίσουν την ποιότητα του νερού και των τροφίμων ως ολοκληρωμένο ζήτημα.

Ο FAO τρέχει σχετικά πιλοτικά το πρόγραμμα σε έξι χώρες. Για παράδειγμα, συνεργάζεται με τον Εθνικό Οργανισμό Έρευνας και Καινοτομίας της Ινδονησίας (BRIN) για την υλοποίηση μιας γονιδιωματικής μελέτης σχετικά με την ποιότητα του νερού σε συστήματα εκτροφής κοτόπουλων στην  Ανατολική Ιάβα. Μια κοινή πρακτική είναι η διασύνδεση πτηνοτροφίας και ιχθυοκαλλιέργειας. Η κοπριά των κοτόπουλων είναι ένα πολύ αποτελεσματικό λίπασμα, που παράγει φυτοπλαγκτόν και ζωοπλαγκτόν που στη συνέχεια τρώνε τα ψάρια. Για τους γεωργούς, υπάρχει σαφές πλεονέκτημα σε  αυτά τα συστήματα, καθώς δεν υπάρχει πρόσθετη δαπάνη για τις ιχθυοτροφές. Ωστόσο, ο κίνδυνος μολυσματικών ουσιών και ασθενειών για το απόθεμα ψαριών και το περιβάλλον είναι υψηλός και η κακή υγιεινή και βιοασφάλεια μπορεί να αποτελέσουν πρόβλημα εάν το σύστημα δεν υποστεί σωστή διαχείριση. Το σύστημα WGS παρακολουθεί πιθανά παθογόνα στοιχεία που μετακινούνται από το νερό στα ψάρια και διερευνά οποιαδήποτε πιθανή αντιμικροβιακή αντίσταση των παθογόνων στο νερό.

Η καινοτόμος τεχνολογία WGS παρέχει γρήγορη αναγνώριση και χαρακτηρισμό μικροοργανισμών με ακρίβεια που δεν ήταν προηγουμένως δυνατή. Με την τεράστια εφαρμογή αυτής της τεχνολογίας και τη μείωση του κόστους, η τεχνολογία WGS θα μπορούσε τα επόμενα χρόνια, να αλλάξει ριζικά τη διαχείριση της γης και των υδάτων για την πρόληψη της μόλυνσης των τροφίμων στην πηγή τους, συμβάλλοντας σε μεγαλύτερη προστασία των καταναλωτών, διευκόλυνση του εμπορίου και ασφάλεια τροφίμων.