Η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα δημόσιας υγείας και ασφάλειας τροφίμων, καθώς η εξάπλωση βακτηρίων που δεν ανταποκρίνονται στα διαθέσιμα φάρμακα μπορεί να καταστήσει δυσκολότερη τη θεραπεία λοιμώξεων. Το πρόβλημα συνδέεται και με την παραγωγή τροφίμων, καθώς η εκτεταμένη ή ακατάλληλη χρήση αντιμικροβιακών στα εκτρεφόμενα ζώα μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση και διασπορά ανθεκτικών βακτηρίων, τα οποία μπορούν στη συνέχεια να περάσουν στον άνθρωπο μέσω της τροφικής αλυσίδας.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ένα επταετές πρόγραμμα συνεργασίας σε χώρες της Αφρικής και της Ασίας επιχείρησε να αντιμετωπίσει ένα από τα βασικά προβλήματα της παγκόσμιας επιτήρησης της μικροβιακής αντοχής, δηλαδή την άνιση δυνατότητα των χωρών να εντοπίζουν, να αναλύουν και να καταγράφουν αξιόπιστα τα ανθεκτικά βακτήρια. Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε από τη βρετανική Υπηρεσία Υγείας Ζώων και Φυτών, σε συνεργασία με το Κέντρο Αναφοράς του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ για τη μικροβιακή αντοχή, με χρηματοδότηση από το Fleming Fund.
Εργαστήρια, εκπαίδευση και δεδομένα
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της επταετούς προσπάθειας ήταν ότι η ενίσχυση της μικροβιακής επιτήρησης δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην παροχή εξοπλισμού. Τα εργαστήρια χρειάζονται κατάλληλη εκπαίδευση, συστήματα ποιοτικού ελέγχου, σταθερή πρόσβαση σε αναλώσιμα και συνεχή τεχνική υποστήριξη. Στο πλαίσιο του προγράμματος πραγματοποιήθηκαν εκπαιδεύσεις και προγράμματα καθοδήγησης, ενώ επιστήμονες από συνεργαζόμενες χώρες φιλοξενήθηκαν σε βρετανικά εργαστήρια ώστε να αποκτήσουν πρακτική εμπειρία στις εργαστηριακές μεθόδους και στην αξιολόγηση της αντοχής.
Οι συνεργασίες χρησιμοποιήθηκαν επίσης για τη δημιουργία αξιόπιστων δεδομένων σχετικά με την εξάπλωση της αντοχής, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τις εθνικές αρχές για να εντοπίζουν προβλήματα, να σχεδιάζουν παρεμβάσεις και να παρακολουθούν αν αυτές αποδίδουν. Παράλληλα, η έρευνα επικεντρώθηκε σε κενά γνώσης που αφορούν την εμφάνιση και μετάδοση ανθεκτικών βακτηρίων σε συστήματα παραγωγής τροφίμων, μεταξύ άλλων στην πτηνοτροφία και την υδατοκαλλιέργεια. Η μικροβιακή αντοχή δεν σταματά στα νοσοκομεία, καθώς ανθεκτικοί μικροοργανισμοί μπορούν να κυκλοφορούν μεταξύ ανθρώπων, ζώων, τροφίμων και περιβάλλοντος. Για τον λόγο αυτό, η αποτελεσματική αντιμετώπιση της αντοχής στην κτηνοτροφία και στην παραγωγή τροφίμων πρέπει να συνδυάζεται με αυστηρή υγιεινή και μέτρα ελέγχου της επιμόλυνσης σε ολόκληρη την τροφική αλυσίδα.
Το μάθημα των επτά ετών
Το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε επίσημα τον Μάρτιο του 2026, όμως το έργο του Κέντρου Αναφοράς για τη μικροβιακή αντοχή συνεχίζεται. Η επταετής εμπειρία ανέδειξε ιδιαίτερα τη σημασία των μακροχρόνιων συνεργασιών, καθώς οι χώρες που συμμετείχαν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα παρουσίασαν τη μεγαλύτερη πρόοδο στην ποιότητα των εργαστηρίων και στα συστήματα επιτήρησης. Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο ήταν η υποστήριξη μέσα στις ίδιες τις χώρες. Η πρακτική εκπαίδευση και η τεχνική βοήθεια στο πραγματικό εργαστηριακό περιβάλλον αποδείχθηκαν πιο χρήσιμες για τη δημιουργία μόνιμης τεχνογνωσίας από μια προσέγγιση που περιορίζεται σε σύντομες εκπαιδευτικές δράσεις. Παράλληλα, η ύπαρξη αξιόπιστων αλυσίδων εφοδιασμού και σταθερών υποδομών αναδείχθηκε ως προϋπόθεση για να διατηρηθούν οι βελτιώσεις και μετά το τέλος της χρηματοδότησης.
Πηγή μελέτης: APHA Science Blog “Tackling antimicrobial resistance: what seven years of global work has taught us“
