Μια νέα μελέτη φέρνει στο προσκήνιο ένα λιγότερο ορατό κομμάτι της ασφάλειας των φυτοφαρμάκων, πέρα από τις δραστικές ουσίες που αναγράφονται στις ετικέτες. Ερευνητές του Silent Spring Institute εντόπισαν 485 χημικές ουσίες που περιλαμβάνονται σε φυτοφαρμακευτικά προϊόντα και έχουν χαρακτηριστεί ως σχετικές με τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού, εξετάζοντας παράλληλα δεδομένα για την παραγωγή, τη χρήση, τις εκπομπές και την παρουσία αυτών των ουσιών στον ανθρώπινο οργανισμό. Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή από τις 485 ουσίες μόλις 145 είναι καταχωρισμένες ως δραστικά συστατικά από την Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ, ενώ οι υπόλοιπες 340 περιλαμβάνονται στις συνθέσεις ως άλλες, λεγόμενες «αδρανείς» ή ανενεργές ουσίες.
Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η έκθεση σε αυτά τα 485 χημικά προκαλεί καρκίνο του μαστού στον άνθρωπο. Οι ερευνητές χρησιμοποιούν τον όρο «χημικές ουσίες σχετικές με τον καρκίνο του μαστού» για ουσίες που έχουν προηγουμένως συνδεθεί με χαρακτηριστικά όπως η πρόκληση όγκων του μαστού σε πειραματόζωα ή η διατάραξη ορμονικών μηχανισμών που σχετίζονται με την ανάπτυξη της νόσου. Η συγκεκριμένη εργασία επιχειρεί κυρίως να απαντήσει σε ένα διαφορετικό ερώτημα: από πού προέρχεται η έκθεση του ανθρώπου σε αυτές τις ουσίες και πόσο πλήρης είναι η εικόνα που έχουν οι αρμόδιες αρχές για τους πιθανούς κινδύνους τους.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ρύζι ή πατάτες για το σάκχαρο; Τι δείχνει η σύγκριση των δύο τροφών
Το μεγάλο κενό στις «αδρανείς» ουσίες
Η διάκριση ανάμεσα στις δραστικές και τις υπόλοιπες ουσίες είναι κομβική για την έρευνα. Όταν γίνεται συζήτηση για την ασφάλεια ενός φυτοφαρμάκου, το ενδιαφέρον συχνά επικεντρώνεται στη δραστική ουσία, δηλαδή στο συστατικό που έχει σχεδιαστεί για να αντιμετωπίζει έντομα, ζιζάνια, μύκητες ή άλλους οργανισμούς. Ωστόσο, ένα εμπορικό φυτοφαρμακευτικό προϊόν αποτελείται από ολόκληρη σύνθεση και όχι από μία μόνο ουσία. Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν ή έρχονται σε επαφή με ένα τέτοιο προϊόν εκτίθενται στο σύνολο της σύνθεσης.
Ακριβώς εδώ εντοπίζει η μελέτη ένα σημαντικό κενό. Από τις 485 χημικές ουσίες που βρέθηκαν στις συνθέσεις φυτοφαρμάκων, περίπου τα δύο τρίτα, δηλαδή 340 ουσίες, δεν είναι καταχωρισμένες ως δραστικά συστατικά. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτές οι ουσίες έχουν σε μεγάλο βαθμό παραμείνει στο περιθώριο της αξιολόγησης που αφορά ειδικά τον καρκίνο του μαστού, παρότι αποτελούν μέρος των προϊόντων στα οποία μπορεί να εκτεθεί ο άνθρωπος. Το εύρημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον αν συνδυαστεί με προηγούμενη εργασία της ίδιας ερευνητικής ομάδας. Το 2024, οι επιστήμονες είχαν εξετάσει τη διαθέσιμη βιβλιογραφία και τις βάσεις δεδομένων και είχαν εντοπίσει 921 χημικές ουσίες με χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να σχετίζονται με την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού. Οι ουσίες αυτές περιλάμβαναν χημικά που είχαν προκαλέσει όγκους του μαστού σε πειραματόζωα, αλλά και ουσίες που μπορούσαν να ενεργοποιήσουν ορμονικά μονοπάτια μέσω των οιστρογόνων ή της προγεστερόνης.
Η έκθεση δεν περιορίζεται στα χωράφια
Η νέα ανάλυση προσπάθησε στη συνέχεια να χαρτογραφήσει τις κυριότερες πηγές από τις οποίες μπορεί να προέρχεται η έκθεση. Για τον σκοπό αυτό οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από περισσότερες από 12 αμερικανικές κυβερνητικές βάσεις δεδομένων, μεταξύ άλλων στοιχεία για την παραγωγή και χρήση χημικών ουσιών, τις εκπομπές τους στο περιβάλλον και τις συγκεντρώσεις τους στον ανθρώπινο οργανισμό.
Τα φυτοφάρμακα αναδείχθηκαν σε μία από τις σημαντικές πηγές. Όμως δεν ήταν η μοναδική. Η ανάλυση εντόπισε 500 χημικές ουσίες σχετικές με τον καρκίνο του μαστού σε καταναλωτικά προϊόντα, 462 στα τρόφιμα, 162 στο πόσιμο νερό, 142 στα φαρμακευτικά προϊόντα και 106 στα οικοδομικά υλικά. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η έκθεση δεν αφορά αποκλειστικά τους ανθρώπους που εργάζονται στη γεωργία ή όσους χρησιμοποιούν απευθείας φυτοφάρμακα σε καλλιέργειες και κήπους. Η επαφή μπορεί να προκύψει από διαφορετικές διαδρομές. Οι ερευνητές αναφέρουν τα τρόφιμα και το πόσιμο νερό, αλλά και προϊόντα οικιακής και κηπουρικής χρήσης, εντομοαπωθητικά, σκευάσματα καταπολέμησης εντόμων, προϊόντα για ψείρες και μυκητιάσεις, απολυμαντικά, ακόμη και ορισμένα δομικά υλικά στα οποία χρησιμοποιούνται φυτοφάρμακα. Ιδιαίτερα σημαντικά είναι και τα στοιχεία που αφορούν την πραγματική παρουσία ορισμένων από αυτές τις ουσίες στον ανθρώπινο οργανισμό. Σύμφωνα με τα δεδομένα της Εθνικής Έρευνας Υγείας και Διατροφής των ΗΠΑ, 84 από τις χημικές ουσίες της λίστας έχουν ανιχνευθεί σε ανθρώπους. Οι ερευνητές θεωρούν, ωστόσο, ότι ο αριθμός αυτός πιθανότατα δεν αποτυπώνει το πραγματικό εύρος της έκθεσης, καθώς πολλές από τις ουσίες δεν παρακολουθούνται συστηματικά στον γενικό πληθυσμό.
Χημικές ουσίες που παραμένουν για χρόνια
Ορισμένα από τα ευρήματα δείχνουν επίσης πόσο μακροχρόνια μπορεί να είναι η παρουσία συγκεκριμένων χημικών ουσιών στο περιβάλλον και στον άνθρωπο. Οργανοφωσφορικά φυτοφάρμακα, μεταξύ των οποίων το μαλαθείο, έχουν ανιχνευθεί σε περισσότερους από 9 στους 10 ανθρώπους στον αμερικανικό πληθυσμό που εξετάστηκε. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του DDT, το οποίο έχει απαγορευτεί στις ΗΠΑ εδώ και δεκαετίες, αλλά εξακολουθεί να ανιχνεύεται σε περισσότερους από 4 στους 10 ανθρώπους. Παράλληλα, στοιχεία από την αμερικανική Εθνική Απογραφή Εκπομπών δείχνουν ότι το 2020 απελευθερώθηκαν στην ατμόσφαιρα περισσότερα από 2 δισεκατομμύρια λίβρες, δηλαδή περίπου 907.000 μετρικοί τόνοι, χημικών ουσιών που περιλαμβάνονται στην κατηγορία των BC-Chems. Πρόκειται για το σύνολο των σχετικών χημικών ουσιών που καταγράφηκαν στις συγκεκριμένες βάσεις δεδομένων και όχι αποκλειστικά για φυτοφάρμακα.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν ένα πρόβλημα που δεν αφορά μόνο την αξιολόγηση ενός μεμονωμένου προϊόντος. Η έκθεση μπορεί να προέρχεται ταυτόχρονα από τρόφιμα, νερό, οικιακά προϊόντα, επαγγελματικό περιβάλλον και άλλες πηγές, ενώ οι επιμέρους κανονιστικές αξιολογήσεις δεν αποτυπώνουν απαραίτητα τη συνολική έκθεση ενός ανθρώπου σε διαφορετικές χημικές ουσίες.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται πλέον το κατά πόσο η αξιολόγηση των φυτοφαρμάκων πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλα τα συστατικά μιας σύνθεσης και όχι μόνο τη δραστική ουσία. Οι συγγραφείς της μελέτης ζητούν να εξεταστούν συστηματικότερα τόσο οι δραστικές όσο και οι ανενεργές ουσίες ως προς τις πιθανές επιδράσεις τους στον καρκίνο του μαστού. Ενδεικτικό του κενού που επισημαίνουν είναι ότι 16 φυτοφάρμακα που εντοπίστηκαν στην ανάλυση δεν περιλαμβάνονται στη λίστα της Proposition 65 της Καλιφόρνιας, η οποία αφορά χημικές ουσίες που είναι γνωστό ή θεωρείται ότι μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο ή βλάβες στην αναπαραγωγή.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Environmental Health Perspectives.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Οι κωδικοί E στα τρόφιμα που «εκτοξεύουν» την πίεση μας και αυξάνουν τον κίνδυνο καρδιοπάθειας – Αποκαλυπτική έρευνα σε 112.000 άτομα (πίνακας)
- Παιχνίδι από τα Temu μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στα μάτια των παιδιών – Επείγουσα ανάκληση (φωτογραφία)
- Ανακαλείται χυμός μήλου λόγω επικίνδυνης τοξίνης – Πώς τα «χτυπημένα» φρούτα μολύνουν την παραγωγή χυμών
- Αν παρατηρήσετε αυτό όταν πίνετε αλκοόλ, είναι σημάδι ότι το σώμα σας γερνάει
- Στo εδώλιο μεγάλη σοκολατοβιομηχανία για τα σοκολατάκια που δεν έμοιαζαν με τη φωτογραφία της συσκευασίας
