Σκιές και αναπάντητα ερωτήματα για την ασφάλεια των τροφίμων στην ελληνική αγορά δημιουργεί η επείγουσα αποστολή θετικών, σε επικίνδυνους μικροβιολογικούς παράγοντες, εργαστηριακών δειγμάτων στη Γαλλία, με τα γαλακτοκομικά προϊόντα να συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον λόγω της φύσης των ευρημάτων. Η υπόθεση εγείρει ουσιαστικά ερωτήματα για την προέλευση των ευρημάτων, την πιθανή σύνδεσή τους με συγκεκριμένες παρτίδες τροφίμων και το ενδεχόμενο διερεύνησης ευρύτερης επιμόλυνσης ή ακόμη και συρροής κρουσμάτων. Το γεγονός ότι η αποστολή χαρακτηρίζεται ως επείγουσα και ότι παραμένουν άγνωστα η προέλευση των δειγμάτων και τα ενδεχόμενα μέτρα που έχουν ληφθεί, αφήνει αναπάντητο το σημαντικότερο ερώτημα: εάν υπάρχει κίνδυνος για τους καταναλωτές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ψάρια στην ΕΕ: Σοβαρά κενά στους ελέγχους και διπλάσιο ποσοστό προβληματικών δειγμάτων διαπιστώνει έκθεση της Κομισιόν
Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ) προχωρά σε επείγουσα μεταφορά εργαστηριακών δειγμάτων με θετικά ευρήματα για σταφυλοκοκκικές εντεροτοξίνες, πηκτάση-θετικούς σταφυλόκοκκους (CPS) και Listeria monocytogenes. Σύμφωνα με στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το cibum, η αποστολή αφορά δείγματα του Τμήματος Υγιεινής Τροφίμων του Κτηνιατρικού Κέντρου Αθηνών, τα οποία προορίζονται για περαιτέρω ανάλυση στα αρμόδια Ευρωπαϊκά Εργαστήρια Αναφοράς της Γαλλίας. Η επείγουσα μεταφορά των δειγμάτων στα εργαστήρια της γαλλικής υπηρεσίας ANSES στο Παρίσι, γίνεται με απευθείας ανάθεση συνολικής αξίας 2.975,60 ευρώ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το ελληνικό μέλι που κατέλαβε την πρώτη θέση σε τυφλή γευσιγνωσία
Η Listeria monocytogenes είναι παθογόνο βακτήριο που προκαλεί λιστερίωση, τροφιμογενή λοίμωξη με ιδιαίτερα σοβαρές επιπτώσεις σε ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ειδικά μικροβιολογικά κριτήρια για την παρουσία της σε τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση. Ο Κανονισμός (ΕΚ) 2073/2005 διακρίνει τις απαιτήσεις ανάλογα με την κατηγορία τροφίμου και την ικανότητά του να υποστηρίζει την ανάπτυξη του μικροοργανισμού κατά τη διάρκεια διατήρησης.
Οι πηκτάση-θετικοί σταφυλόκοκκοι (CPS) είναι βακτήρια, ορισμένα στελέχη των οποίων μπορούν, όταν αναπτυχθούν σε τρόφιμα, να παράγουν σταφυλοκοκκικές εντεροτοξίνες, δηλαδή θερμοανθεκτικές τοξικές ουσίες που προκαλούν τροφική δηλητηρίαση και αποτελούν μικροβιολογική παράμετρο που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της υγιεινής κατά την παραγωγή συγκεκριμένων τροφίμων. Ορισμένα στελέχη σταφυλόκοκκων μπορούν να παράγουν εντεροτοξίνες, οι οποίες προκαλούν σταφυλοκοκκική τροφική δηλητηρίαση. Οι τοξίνες αυτές παρουσιάζουν ιδιαίτερη ανθεκτικότητα στη θερμότητα, γεγονός που διαφοροποιεί τον έλεγχό τους από την απλή καταμέτρηση των βακτηρίων και καθιστά αναγκαία την ειδική εργαστηριακή ανίχνευσή τους στα τρόφιμα.
Ο συνδυασμός σταφυλοκοκκικών εντεροτοξινών και CPS περιλαμβάνεται στα ειδικά μικροβιολογικά κριτήρια που ισχύουν για τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Το Παράρτημα Ι του Κανονισμού 2073/2005 προβλέπει ελέγχους πηκτάση-θετικών σταφυλόκοκκων σε τυριά από νωπό γάλα, σε ορισμένα ωριμασμένα τυριά και σε μη ωριμασμένα μαλακά τυριά. Σχετικές απαιτήσεις προβλέπονται επίσης για το γάλα σε σκόνη και τον ορό γάλακτος σε σκόνη.
Η ANSES φιλοξενεί τα αντίστοιχα Ευρωπαϊκά Εργαστήρια Αναφοράς για τη Listeria monocytogenes και τους πηκτάση-θετικούς σταφυλόκοκκους. Τα εργαστήρια αυτά υποστηρίζουν την επιστημονική συνεργασία με τα εθνικά εργαστήρια αναφοράς, την εναρμόνιση των αναλυτικών μεθόδων και την τεχνική αξιοπιστία των μικροβιολογικών εξετάσεων. Η αποστολή από το Κτηνιατρικό Κέντρο Αθηνών αφορά περαιτέρω ανάλυση θετικών δειγμάτων από τις συγκεκριμένες κατηγορίες μικροβιολογικών ελέγχων.
Η αποστολή των θετικών δειγμάτων στη Γαλλία εντάσσεται στις εργαστηριακές δραστηριότητες της Διεύθυνσης Κτηνιατρικού Κέντρου Αθηνών του ΥΠΑΑΤ. Τα μικροβιολογικά ευρήματα που περιγράφονται στην ανάθεση αφορούν παράγοντες για τους οποίους η ευρωπαϊκή νομοθεσία καθορίζει ειδικές απαιτήσεις ελέγχου στα τρόφιμα. Η διαδικασία προβλέπει περαιτέρω ανάλυση από τα αρμόδια Ευρωπαϊκά Εργαστήρια Αναφοράς της ANSES, με την ολοκλήρωση της μεταφοράς να αποτελεί αντικείμενο της συγκεκριμένης σύμβασης.
Η σημασία της αποστολής και τα ερωτήματα που προκύπτουν
Πίσω από την απόφαση μεταφοράς για ανάλυση των δειγμάτων στο Παρίσι, κρύβεται μια ουσιαστική επιστημονική και ελεγκτική διαδικασία που εγείρει εύλογα συμπεράσματα και ερωτήματα για το είδος των τροφίμων που εντοπίστηκαν μολυσμένα ή ακόμα και για εστία λοιμώξεων:
Επιβεβαίωση σοβαρών ευρημάτων ή/και εξειδικευμένη ταυτοποίηση; Τα δείγματα αφορούν θετικά ευρήματα σε Listeria monocytogenes, πηκτάση-θετικούς σταφυλόκοκκους (CPS), καθώς και σταφυλοκοκκικές εντεροτοξίνες. Η αποστολή τους στο κεντρικό Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Αναφοράς (ANSES) υποδηλώνει την ανάγκη για προηγμένες αναλύσεις — όπως φυλογενετική αλληλούχιση (WGS), ταυτοποίηση συγκεκριμένων οροτύπων/στελεχών, ή επιβεβαίωση της παραγωγής τοξινών — που υπερβαίνουν τις δυνατότητες της συμβατικής διαγνωστικής.
«Φωτογραφίζονται» γαλακτοκομικά προϊόντα και τυριά; Ενώ η επίσημη απόφαση δεν ονομάζει ρητά τα ελεγχθέντα προϊόντα, ο συνδυασμός πηκτάση-θετικών σταφυλόκοκκων (CPS) και σταφυλοκοκκικών εντεροτοξινών παραπέμπει ευθέως στα αυστηρά μικροβιολογικά κριτήρια που ορίζει ο Κανονισμός (ΕΚ) 2073/2005 για τα γαλακτοκομικά προϊόντα (τυριά από νωπό ή παστεριωμένο γάλα, γάλα σε σκόνη, ορό γάλακτος). Σύμφωνα με τον κανονισμό, όταν οι συγκεντρώσεις CPS υπερβούν τα καθορισμένα όρια (π.χ. $10^5 \text{ cfu/g}$), είναι υποχρεωτικός ο περαιτέρω έλεγχος της παρτίδας για την παρουσία εξαιρετικά θερμοανθεκτικών εντεροτοξινών.
Διερεύνηση εστίας λοίμωξης ή διεθνής ιχνηλασιμότητα; Η επείγουσα αποστολή δειγμάτων Listeria monocytogenes στη Γαλλία ενδέχεται να συνδέεται με τη διακρίβωση τυχόν διακρατικής επιμόλυνσης, την ταυτοποίηση στελεχών που σχετίζονται με συρροή κρουσμάτων (outbreak) ή την επαλήθευση της συμμόρφωσης έτοιμων προς κατανάλωση τροφίμων με τα κοινοτικά πρότυπα ασφαλείας.
Υπενθυμίζεται ότι ο ΕΟΔΥ έχει αναφερθεί στο παρελθόν σε συνεργασία με το ΥΠΑΑΤ και το Κτηνιατρικό Κέντρο Αθηνών για τη διερεύνηση κρουσμάτων λιστερίωσης, μέσω σύγκρισης εργαστηριακών στελεχών από τρόφιμα και ασθενείς. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει προκύψει οποιαδήποτε τεκμηριωμένη σύνδεση της συγκεκριμένης αποστολής δειγμάτων στη Γαλλία με ανθρώπινα κρούσματα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
