Σοβαρές αδυναμίες στους επίσημους ελέγχους ισταμίνης στα ψάρια, οι οποίες μπορούν να περιορίσουν την αποτελεσματικότητα της προστασίας των καταναλωτών, καταγράφει νέα συγκεντρωτική έκθεση της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων (DG SANTE). Η έκθεση που βασίστηκε σε απαντήσεις των αρμόδιων αρχών και των 27 κρατών μελών και εξέτασε την εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων κατά την περίοδο 2025–2026, διαπίστωσε σοβαρά κενά στην εκπαίδευση ελεγκτών, άγνοια του θέματος από επιχειρήσεις, ανεπαρκή κατάρτιση προσωπικού, δόλιες πρακτικές, αποκλίσεις στη δειγματοληψία και διαφορετικά κριτήρια εργαστηριακών αναλύσεων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Lidl: Επικίνδυνη μουστάρδα με μαύρα σωματίδια, ακατάλληλα αυγά με περιττώματα, αίμα και μούχλα και έτοιμα γεύματα με πρόβλημα ψύξης (φωτο)
Η ισταμίνη συνδέεται με τροφική δηλητηρίαση, κυρίως από ψάρια πλούσια σε ιστιδίνη, όπως ο τόνος, το σκουμπρί και οι σαρδέλες. Η δηλητηρίαση από ισταμίνη, γνωστή και ως σκομβροειδής δηλητηρίαση, μπορεί να προκαλέσει ερυθρότητα στο πρόσωπο, εξάψεις, πονοκέφαλο, ναυτία, εμετό, διάρροια, κοιλιακό πόνο και ταχυκαρδία. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν υπόταση και αναπνευστικές δυσκολίες, ενώ ορισμένοι ασθενείς χρειάζονται νοσηλεία. Τα ευρωπαϊκά δεδομένα που παραθέτει η έκθεση καταγράφουν 55 εξάρσεις και 264 ανθρώπινα περιστατικά το 2024, κατά την περίοδο 2021–2024.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αντιρυτιδικές κρέμες προσώπου: Οι πασίγνωστες μάρκες με τις επικίνδυνες ουσίες που εντοπίστηκαν σε εργαστηριακό τεστ
Σχηματίζεται όταν ορισμένα βακτήρια, όπως τα Morganella, Klebsiella και Enterobacter, μετατρέπουν το αμινοξύ ιστιδίνη, που υπάρχει φυσικά στους μυϊκούς ιστούς ορισμένων ψαριών, σε ισταμίνη. Η διαδικασία επιταχύνεται όταν τα ψάρια δεν ψύχονται εγκαίρως μετά την αλίευση ή διατηρούνται σε ακατάλληλες θερμοκρασίες. Η ισταμίνη που έχει ήδη σχηματιστεί είναι θερμοανθεκτική και δεν καταστρέφεται με το μαγείρεμα, την κατάψυξη ή την κονσερβοποίηση.
Το ποσοστό μη συμμορφούμενων δειγμάτων αλιευτικών προϊόντων αυξήθηκε από 1,11% το 2022 σε 1,49% το 2024, ενώ στο λιανεμπόριο σχεδόν διπλασιάστηκε, από 1,32% σε 2,66%. Ο συνολικός αριθμός των μη συμμορφούμενων δειγμάτων μειώθηκε από 102 σε 81, καθώς περιορίστηκαν οι δειγματοληψίες. Οι αρμόδιες αρχές κατέγραψαν επίσης προβλήματα στην ψυκτική αλυσίδα, στην απόψυξη και στην επανακατάψυξη, καθώς και ελλείψεις στις συνθήκες υγιεινής κατά την επεξεργασία.
Στον τομέα των δόλιων πρακτικών, επιθεωρητές εντόπισαν χρήση ασκορβικού οξέος σε κιτρινόπτερο τόνο πάνω από τα επιτρεπόμενα όρια. Επιπλέον, διαπιστώθηκε η παράνομη παρουσία νιτρωδών αλάτων και νιτρομυοσφαιρίνης. Αυτές οι χημικές παρεμβάσεις χρησιμοποιούνται για την τεχνητή αλλοίωση του χρώματος των ψαριών. Στόχος είναι η συγκάλυψη της αλλοίωσης και η παράταση της παραμονής των προϊόντων στην αγορά.
Το πιο ανησυχητικό εύρημα αφορά την κατάρτιση του προσωπικού. Πέντε κράτη μέλη δήλωσαν ότι δεν είχαν παράσχει εκπαίδευση για ζητήματα ισταμίνης στους ελεγκτές αλιευτικών προϊόντων, ενώ σε άλλα τρία το ποσοστό εκπαιδευμένου προσωπικού ήταν κάτω από 20%. Εννέα χώρες δεν μπορούσαν να προσκομίσουν σχετικά στατιστικά στοιχεία. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι τέτοιες αδυναμίες ενδέχεται να περιορίζουν την αποτελεσματικότητα των επίσημων ελέγχων.
Οι διαφοροποιήσεις εκτείνονται και στην οργάνωση της εποπτείας. Σε 23 κράτη μέλη οι επίσημοι έλεγχοι ισταμίνης εφαρμόζονται με εναρμονισμένο τρόπο σε εθνικό επίπεδο, ενώ στα υπόλοιπα τέσσερα λειτουργούν διαφορετικές διαδικασίες μεταξύ αρμόδιων αρχών. Ειδικές διαδικασίες για την ισταμίνη ανέφεραν 22 χώρες. Η έκθεση καταγράφει συνεπώς αποκλίσεις τόσο στις διοικητικές πρακτικές όσο και στην προετοιμασία των υπαλλήλων που ελέγχουν την αγορά.
Προβλήματα διαπιστώνονται και στις επιχειρήσεις τροφίμων. Αρχές οκτώ κρατών μελών περιέγραψαν δυσκολίες κατά την αξιολόγηση των διαδικασιών HACCP, ενώ πέντε ανέφεραν ανεπαρκή γνώση της νομοθεσίας από επιχειρήσεις, ιδιαίτερα μικρότερες μονάδες. Καταγράφηκαν ελλείψεις στον έλεγχο θερμοκρασιών, στην παραλαβή πρώτων υλών και στην επαλήθευση στοιχείων προμηθευτών. Η DG SANTE σημειώνει επίσης ότι ορισμένα εργαστηριακά αποτελέσματα εκδίδονται αφού τα προϊόντα έχουν ήδη καταναλωθεί. Πολλοί φορείς δεν γνωρίζουν ότι η ισταμίνη δεν καταστρέφεται σε επόμενα στάδια επεξεργασίας αν σχηματιστεί αρχικά ενώ στο χονδρεμπόριο δεν γίνονται έλεγχοι στον νωπό τόνο.
Οι αρχές κατέγραψαν επίσης περιπτώσεις ακατάλληλων συνθηκών συντήρησης και πρακτικές που ενδέχεται να παραπλανούν για τη φρεσκάδα ψαριών. Αναφέρονται προβλήματα στην ψυκτική αλυσίδα, στην απόψυξη και στην επανακατάψυξη, καθώς και ενδείξεις μη επιτρεπόμενων επεξεργασιών για τη διατήρηση του χρώματος τόνου. Η ισταμίνη σχηματίζεται από βακτηριακή δράση και, αφού παραχθεί, δεν εξαλείφεται με μεταγενέστερα στάδια επεξεργασίας, γεγονός που δυσχεραίνει την αντιμετώπισή της.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι αποκλίσεις στη δειγματοληψία των επιχειρήσεων. Ο ευρωπαϊκός κανονισμός 2073/2005 προβλέπει σχέδιο εννέα επιμέρους μονάδων για τον έλεγχο ισταμίνης. Ωστόσο, ορισμένες εθνικές αρχές δέχονται μικρότερο αριθμό ή επιτρέπουν την ανάμειξη επιμέρους δειγμάτων πριν από την ανάλυση. Επτά κράτη μέλη αποδέχονται αυτή την πρακτική για τους αυτοελέγχους επιχειρήσεων, χωρίς ενιαία κριτήρια αξιολόγησης των αποτελεσμάτων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Επιτροπή προειδοποιεί ότι η μείωση των επιμέρους δειγμάτων υπονομεύει τη στατιστική βάση του προβλεπόμενου σχεδίου και την αξιοπιστία του αποτελέσματος. Η ανάμειξη δειγμάτων μπορεί επίσης να οδηγήσει σε ανακριβείς μετρήσεις, ιδίως όταν εφαρμόζονται διαφορετικά όρια αποδοχής. Στις επίσημες δειγματοληψίες, τρία κράτη μέλη δήλωσαν ότι επιτρέπουν ανάμειξη, ενώ ένα ανέφερε λήψη λιγότερων από εννέα επιμέρους δειγμάτων κατά τους σχετικούς ελέγχους.
Ανομοιογένεια καταγράφεται και στις εργαστηριακές μεθόδους. Περίπου τα μισά κράτη μέλη χρησιμοποιούν την ευρωπαϊκή μέθοδο αναφοράς EN ISO 19343, ενώ τα υπόλοιπα εφαρμόζουν άλλες επικυρωμένες αναλυτικές τεχνικές. Η έκθεση εντοπίζει ασάφεια στο πρότυπο επικύρωσης εναλλακτικών μεθόδων, επειδή το προβλεπόμενο ISO 16140-2 αφορά μικροβιολογικές αναλύσεις, ενώ η μέτρηση ισταμίνης είναι χημική. Δεν υπάρχουν εναρμονισμένα κριτήρια αποδοχής άλλων μεθόδων μεταξύ των εθνικών αρμόδιων αρχών. Η Επιτροπή ζητεί βελτίωση της κατάρτισης, σαφέστερες διαδικασίες και κοινές κατευθύνσεις για δειγματοληψία και εργαστηριακές μεθόδους σε όλα τα κράτη μέλη.
Τέλος τα πιστοποιητικά που συνοδεύουν αλιεύματα από τρίτες χώρες παρουσιάζουν σοβαρές ελλείψεις και συχνά οι ευρωπαϊκές Αρχές αντιμετωπίζουν άγνωστες εργαστηριακές μεθόδους, καθώς οι τιμές ισταμίνης εκφράζονται σε μονάδες μέτρησης που δεν επιτρέπουν τη σύγκριση με τα όρια της νομοθεσίας. Αυτές οι αδυναμίες επιτρέπουν την εισαγωγή αμφιβόλου ποιότητας αλιευμάτων στην εσωτερική αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
