Η τροφική δηλητηρίαση πελάτισσας μετά την κατανάλωση κοτόπουλου σε εστιατόριο της Θεσσαλονίκης, αποτέλεσε αντικείμενο ποινικής υπόθεσης που έφτασε στον Άρειο Πάγο. Το Ζ΄ Ποινικό Τμήμα εξέτασε την αναίρεση του διαχειριστή της επιχείρησης κατά της απόφασης του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Θεσσαλονίκης, που είχε δικάσει σε δεύτερο βαθμό και του είχε επιβάλει ποινή φυλάκισης δώδεκα μηνών, με τριετή αναστολή, για σωματική βλάβη από αμέλεια λόγω λοίμωξης από σαλμονέλα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σουβλάκι κεμπάπ πίσω από τον θάνατο 63χρονου – Καταδικάστηκαν οι ιδιοκτήτες της ψησταριάς
Σύμφωνα με τις πραγματικές παραδοχές της καταδικαστικής απόφασης, η παθούσα είχε γευματίσει στο εστιατόριο, καταναλώνοντας τηγανιά κοτόπουλου. Την επόμενη ημέρα παρουσίασε υψηλό πυρετό, διαρροϊκές κενώσεις, εμέτους και επιγαστραλγία. Η επιμονή των συμπτωμάτων οδήγησε στη νοσηλεία της σε ιδιωτική κλινική, όπου διαγνώστηκε λοίμωξη από σαλμονέλα. Η ασθενής υποβλήθηκε σε φαρμακευτική αγωγή και κατάλληλη διατροφή και εξήλθε από την κλινική με βελτιωμένη κατάσταση υγείας.
Κατόπιν έγγραφης καταγγελίας του πατέρα της παθούσας, επιθεωρήτριες της αρμόδιας Υγειονομικής Υπηρεσίας της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης διενήργησαν έλεγχο στο εστιατόριο, διαπιστώνοντας σοβαρές ελλείψεις στις συνθήκες υγιεινής, στον εξοπλισμό και στην οργάνωση του παρασκευαστηρίου. Καταγράφηκαν επίσης ελλείψεις στην τήρηση των απαιτούμενων αρχείων αυτοελέγχου και αδυναμίες στις διαδικασίες προετοιμασίας και συντήρησης των τροφίμων, οι οποίες δημιουργούσαν συνθήκες κινδύνου διασταυρούμενης επιμόλυνσης κατά την καθημερινή λειτουργία της επιχείρησης.
Ειδικότερα, διαπιστώθηκε ότι ο χώρος του παρασκευαστηρίου ήταν περιορισμένος σε σχέση με τον αριθμό των εξυπηρετούμενων πελατών και την ποικιλία των παρασκευαζόμενων εδεσμάτων, όπως σαλάτες, ορεκτικά, αλοιφές, ψητά κρέατα και μαγειρευτά φαγητά. Η συγκέντρωση εξοπλισμού και σκευών στον ίδιο χώρο δυσχέραινε τον αποτελεσματικό καθαρισμό των πάγκων και των μαγειρικών εργαλείων, ενώ δεν εξασφαλιζόταν ο αναγκαίος διαχωρισμός των εργασιών προετοιμασίας, παρασκευής και σερβιρίσματος.
Περαιτέρω, ο διαθέσιμος εξοπλισμός κρίθηκε ανεπαρκής για τη διασφάλιση της προσωπικής υγιεινής των εργαζομένων. Ο νιπτήρας πλυσίματος των χεριών και ο παρακείμενος πάγκος εργασίας ήταν υπερφορτωμένοι με σκεύη και εργαλεία, περιορίζοντας τη δυνατότητα ορθής χρήσης τους. Παράλληλα, ήδη παρασκευασμένα τρόφιμα, όπως μελιτζάνες και διάφορα είδη ψημένων κρεάτων, βρίσκονταν τοποθετημένα σε σκεύη επάνω στους πάγκους εργασίας, αντί να διατηρούνται σε χώρους ελεγχόμενης θερμοκρασίας.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ανεπάρκεια των επιφανειών κοπής και στην ελλιπή γνώση του προσωπικού σχετικά με τη χρήση τους. Δεν υπήρχε επαρκής αριθμός επιφανειών με την απαιτούμενη χρωματική διάκριση ανά κατηγορία τροφίμων, με αποτέλεσμα να υφίσταται κίνδυνος χρήσης της ίδιας επιφάνειας για ωμά και μαγειρεμένα κρέατα ή λαχανικά. Η πρακτική αυτή μπορούσε να προκαλέσει μεταφορά μικροοργανισμών μεταξύ τροφίμων διαφορετικού βαθμού μικροβιολογικού κινδύνου.
Λίγες ημέρες αργότερα έγινε έλεγχος στο κατάστημα εστίασης και από τον ΕΦΕΤ σύμφωνα με τον οποίο υπήρχε ικανοποιητική γενική εικόνα της επιχείρησης ως προς την κατάσταση των χώρων, του εξοπλισμού και την τήρηση των κανόνων υγιεινής. Η σχετική έκθεση επισήμανε, ωστόσο, ότι δεν μπορούσαν να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για την αιτία της ασθένειας χωρίς δειγματοληψία των καταναλωθέντων τροφίμων και ταυτοποίηση του οροτύπου της σαλμονέλας. Παράλληλα, αναφέρθηκαν πιθανοί μηχανισμοί επιμόλυνσης μέσω τροφίμων, εξοπλισμού ή χειρισμών του προσωπικού.
Το δικαστήριο απέδωσε ιδιαίτερη αποδεικτική βαρύτητα στον αρχικό υγειονομικό έλεγχο, καθώς πραγματοποιήθηκε αιφνιδιαστικά, πριν ο κατηγορούμενος και οι εργαζόμενοι λάβουν γνώση της καταγγελίας. Κατά τις παραδοχές της απόφασης, η ευνοϊκότερη εικόνα που καταγράφηκε στον μεταγενέστερο έλεγχο του ΕΦΕΤ οφειλόταν σε διορθωτικές παρεμβάσεις που είχαν μεσολαβήσει. Έτσι, η δεύτερη έκθεση δεν θεωρήθηκε ικανή να ανατρέψει τα ευρήματα του πρώτου ελέγχου σχετικά με τις συνθήκες υγιεινής.
Όπως αναφερεται στην απόφαση του Αρείου πάγου «...όπως άλλωστε αναφέρεται στην έκθεση αυτή, μια πιθανή επιμόλυνση του προϊόντος θα μπορούσε να συμβεί λόγω επαφής μαγειρεμένου είδους με ωμό τρόφιμο ή μέσω μολυσμένου εξοπλισμού ή ακατάλληλων χειρισμών του προσωπικού ήτοι παράγοντες που συνέτρεξαν κατά τη διάρκεια του γεύματος της παθούσας αφού η ύπαρξη “κατάλληλων” συνθηκών να αναπτυχθεί επισημάνθηκε κατά την διενέργεια ελέγχου από τις επιθεωρήτριες του τμήματος υγιειονομικού ελέγχου στην ανωτέρω επιχείρηση σε ανύποπτο για τον κατηγορούμενο και τους εργαζόμενους χρόνο, αφού δεν είχαν λάβει γνώση της καταγγελίας και αιφνιδιάστηκαν από τον διενεργηθέντα έλεγχο με συνέπεια να μην “φροντίσουν” να καλύψουν τα κακώς κείμενα και να εμφανίσουν μία εικόνα που δεν ανταποκρινόταν στην πραγματική κατάσταση, που επικρατούσε κατά την ημεροχρονολογία του επίδικου συμβάντος αλλά μια πλασματική εικόνα όπου κατόπιν του ελέγχουν διαμόρφωσαν με διορθωτικές παρεμβάσεις, ικανές να διασκεδάσουν τις εντυπώσεις κατά τον δεύτερο έλεγχο».
Το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Θεσσαλονίκης αξιολόγησε επίσης τη χρονική ακολουθία κατανάλωσης του γεύματος και εμφάνισης των συμπτωμάτων, τις διατροφικές συνήθειες της παθούσας και το γεγονός ότι κανένα άλλο πρόσωπο της παρέας δεν είχε καταναλώσει το ίδιο έδεσμα. Από τη συνολική εκτίμηση των αποδεικτικών στοιχείων δέχθηκε ότι η λοίμωξη προκλήθηκε από το γεύμα κοτόπουλου και συνέδεσε το αποτέλεσμα με τις πλημμελείς συνθήκες υγιεινής της επιχείρησης.
Η έλλειψη εργαστηριακής ανάλυσης του ίδιου του τροφίμου δεν εμπόδισε, στη συγκεκριμένη περίπτωση, τη δικαστική θεμελίωση της αιτιώδους συνάφειας με συνδυαστική αξιολόγηση άλλων αποδείξεων. Η καταδικαστική κρίση στηρίχθηκε στο σύνολο των πραγματικών περιστατικών και όχι σε άμεση μικροβιολογική ταυτοποίηση του καταναλωθέντος γεύματος. Η προσέγγιση αυτή αφορά τη συγκεκριμένη αποδεικτική αξιολόγηση και δεν καθιερώνει γενικό τεκμήριο ευθύνης κάθε επιχείρησης στην οποία εκδηλώνεται αντίστοιχο περιστατικό.
Η ποινική ευθύνη αποδόθηκε στον διαχειριστή της επιχείρησης, ο οποίος, λόγω της επαγγελματικής του ιδιότητας, υπείχε ιδιαίτερη υποχρέωση επιμέλειας για την ασφάλεια των τροφίμων. Η καταδίκη στηρίχθηκε στις διατάξεις περί αμέλειας και σωματικής βλάβης από αμέλεια, ιδίως στα άρθρα 28, 314 και 315 του Ποινικού Κώδικα. Επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης δώδεκα μηνών, με αναστολή τριών ετών, την οποία ο καταδικασθείς προσέβαλε με αίτηση αναίρεσης.
Ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι η προσβαλλόμενη απόφαση περιείχε την απαιτούμενη ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, όπως προβλέπεται από το άρθρο 93 παράγραφος 3 του Συντάγματος και το άρθρο 139 ΚΠΔ. Δέχθηκε ότι είχαν εκτεθεί επαρκώς τα πραγματικά περιστατικά, τα αποδεικτικά μέσα και οι νομικοί συλλογισμοί που θεμελίωναν την καταδίκη. Απέρριψε την αίτηση αναίρεσης και τους πρόσθετους λόγους, διατηρώντας την καταδικαστική απόφαση του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου.
Πέραν της ποινικής ευθύνης, η τροφική δηλητηρίαση μπορεί να θεμελιώσει και αστική αξίωση αποζημίωσης, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις. Η αδικοπρακτική ευθύνη στηρίζεται στο άρθρο 914 ΑΚ, ενώ το άρθρο 922 ΑΚ ρυθμίζει την ευθύνη του προστήσαντος για πράξεις του προστηθέντος. Τα άρθρα 929 και 932 ΑΚ προβλέπουν αντίστοιχα αποζημίωση λόγω βλάβης της υγείας και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, υπό τις ειδικότερες προϋποθέσεις τους.
Εφαρμογή μπορεί επίσης να έχουν οι διατάξεις του Ν. 2251/1994 για την προστασία των καταναλωτών. Το άρθρο 8 αφορά την ευθύνη του παρέχοντος υπηρεσίες, ενώ το άρθρο 6 ρυθμίζει την ευθύνη του παραγωγού για ελαττωματικά προϊόντα, εφόσον συντρέχουν οι αντίστοιχες προϋποθέσεις. Στην ευθύνη από παροχή υπηρεσιών, ο ζημιωθείς οφείλει να αποδείξει τη ζημία και την αιτιώδη συνάφεια, ενώ η υπαιτιότητα αξιολογείται σύμφωνα με την ειδική νομοθετική ρύθμιση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
