Η σχέση ανάμεσα στην αντίληψη που έχει ένας άνδρας για τον ανδρισμό του και στις επιλογές που κάνει μπορεί να είναι πιο σύνθετη από όσο φαίνεται, με το κρέας να βρίσκεται στο επίκεντρο των πιο σταθερών ευρημάτων που έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα. Μια νέα ανασκόπηση 38 πειραμάτων εξετάζει τι συμβαίνει όταν οι άνδρες αισθάνονται ότι η ανδρική τους ταυτότητα αμφισβητείται και διαπιστώνει ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η αντίδραση μπορεί να πάρει τη μορφή συμπεριφορών που θεωρούνται στερεοτυπικά πιο «ανδρικές». Ωστόσο, τα αποτελέσματα δεν ήταν ίδια σε όλους τους τομείς και οι ερευνητές προειδοποιούν ότι τα ισχυρότερα στοιχεία αφορούν τις διατροφικές επιλογές και κυρίως την προτίμηση στο κρέας, ενώ οι ενδείξεις για άλλες συμπεριφορές υγείας είναι πολύ πιο περιορισμένες. Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο American Journal of Men’s Health, συγκέντρωσε τα διαθέσιμα πειραματικά δεδομένα για το φαινόμενο που οι ερευνητές αποκαλούν «απειλή του ανδρισμού». Πρόκειται για καταστάσεις στις οποίες ένας άνδρας μπορεί να αισθανθεί ότι κάποια πλευρά της ταυτότητάς του δεν ανταποκρίνεται στις κοινωνικές προσδοκίες που συνδέονται με το τι θεωρείται παραδοσιακά ανδρικό. Οι ερευνητές δεν εξέτασαν απλώς συσχετίσεις από ερωτηματολόγια, αλλά πειράματα στα οποία η συγκεκριμένη αίσθηση αμφισβήτησης είχε δημιουργηθεί με διαφορετικούς τρόπους και στη συνέχεια καταγραφόταν η αντίδραση των συμμετεχόντων.
Η αντίδραση περνά και από το φαγητό
Η ερευνητική ομάδα εντόπισε αρχικά 256 δημοσιεύσεις μέσα από αναζητήσεις σε έξι μεγάλες επιστημονικές βάσεις δεδομένων. Μετά την αφαίρεση των διπλών καταχωρίσεων, 178 δημοσιεύσεις εξετάστηκαν σε επίπεδο τίτλου και περίληψης, ενώ 33 αξιολογήθηκαν πλήρως. Τελικά συμπεριλήφθηκαν 25 μελέτες, οι οποίες περιλάμβαναν συνολικά 38 πειράματα σε οκτώ χώρες. Τα μεγέθη των δειγμάτων κυμαίνονταν από 40 έως 784 συμμετέχοντες ανά πείραμα, ενώ τα περισσότερα πειράματα πραγματοποιήθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες και γενικότερα σε δυτικούς πληθυσμούς. Η κατανάλωση τροφίμων και ποτών ήταν ο τομέας που εξετάστηκε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο, με 16 πειράματα σε εννέα μελέτες. Οκτώ από αυτά αξιολόγησαν πραγματικές ή προσομοιωμένες συμπεριφορές, όπως η κατανάλωση κρέατος και οι επιλογές τροφίμων και ποτών, ενώ τα υπόλοιπα εξέτασαν στάσεις και προθέσεις, μεταξύ άλλων απέναντι στη χορτοφαγία και την κατανάλωση κρέατος. Το βασικό μοτίβο που προέκυψε ήταν ότι όταν η ανδρική ταυτότητα αισθανόταν ότι απειλείται, ορισμένοι άνδρες στρέφονταν περισσότερο προς διατροφικές επιλογές που θεωρούνται στερεοτυπικά ανδρικές. Αυτό περιλάμβανε αυξημένη κατανάλωση κρέατος, μεγαλύτερη απόρριψη χορτοφαγικών τροφίμων και ισχυρότερη συναισθηματική σύνδεση με το κρέας. Σε ορισμένα πειράματα καταγράφηκε επίσης μεγαλύτερη κατανάλωση αλκοόλ και ενεργειακών ποτών.
Δύο από τις μελέτες που εξέτασαν την κατανάλωση κρέατος δεν εντόπισαν σαφή επίδραση της απειλής του ανδρισμού. Στη μία δεν υπήρξε διαφορά στην πρόθεση κατανάλωσης κρέατος μεταξύ των ανδρών που είχαν βιώσει την κατάσταση απειλής και εκείνων που δεν την είχαν βιώσει, ενώ σε άλλη δεν παρατηρήθηκαν αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οι συμμετέχοντες δικαιολογούσαν την κατανάλωση κρέατος. Οι διαφοροποιήσεις αυτές είναι σημαντικές, επειδή δείχνουν ότι το φαινόμενο δεν λειτουργεί σαν ένας αυτόματος μηχανισμός που οδηγεί κάθε άνδρα στην ίδια αντίδραση. Αυτό που φαίνεται να παίζει ρόλο είναι το πόσο σημαντική είναι για κάθε άτομο η συγκεκριμένη εικόνα του ανδρισμού. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι πεποιθήσεις γύρω από την «εύθραυστη» ή επισφαλή ανδρική ταυτότητα, καθώς και ο βαθμός στον οποίο κάποιος θεωρεί τον εαυτό του ιδιαίτερα αρρενωπό, επηρέαζαν την αντίδραση. Με άλλα λόγια, η ίδια κατάσταση δεν προκαλούσε απαραίτητα την ίδια συμπεριφορά σε όλους τους συμμετέχοντες.
Γιατί το κρέας έχει τόσο ιδιαίτερη θέση
Η ιδιαίτερη θέση του κρέατος στα συγκεκριμένα πειράματα συνδέεται με τις κοινωνικές αντιλήψεις γύρω από την ανδρική ταυτότητα και τη διατροφή. Η κατανάλωση κρέατος, και ιδιαίτερα κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος, έχει συχνά ενσωματωθεί σε πολιτισμικές αντιλήψεις για τη δύναμη, την αντοχή και την αρρενωπότητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνδρες υιοθετούν αυτές τις αντιλήψεις, αλλά ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν πειραματικά για να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο στο οποίο ένας συμμετέχων αισθάνεται ότι η ταυτότητά του αμφισβητείται. Έτσι εξηγείται και το γιατί η επιλογή ενός χάμπουργκερ ή μιας άλλης τροφής με κρέας μπορεί σε ορισμένα πειράματα να λειτουργήσει ως συμβολική επιβεβαίωση της ανδρικής ταυτότητας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η διατροφική επιλογή γίνεται συνειδητά με αυτό το σκεπτικό. Οι αντιδράσεις που εξετάστηκαν στη συγκεκριμένη βιβλιογραφία αφορούν κυρίως συμπεριφορές που εκδηλώνονται μετά την πειραματική πρόκληση και όχι απαραίτητα συνειδητές δηλώσεις του τύπου «τρώω κρέας για να αποδείξω ότι είμαι άνδρας».
Ταυτόχρονα, οι συγγραφείς επισημαίνουν αρκετούς περιορισμούς. 29 από τα 38 πειράματα αξιολογήθηκαν ότι είχαν κάποιες ανησυχίες σχετικά με τον κίνδυνο μεροληψίας, κυρίως επειδή έλειπαν προεγγεγραμμένα πρωτόκολλα, αναλυτικά σχέδια ή επαρκείς έλεγχοι για το αν η πειραματική παρέμβαση είχε πράγματι δημιουργήσει την επιδιωκόμενη αίσθηση απειλής. Επιπλέον, πολλά από τα πειράματα προέρχονταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλους δυτικούς πληθυσμούς, ενώ ορισμένα από τα αποτελέσματα που χαρακτηρίστηκαν ως συμπεριφορές ήταν στην πραγματικότητα εργαστηριακοί δείκτες και όχι πραγματικές αποφάσεις της καθημερινής ζωής. Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο μεροληψίας δημοσίευσης, καθώς μελέτες που βρίσκουν ενδιαφέρουσες ή στατιστικά σημαντικές επιδράσεις είναι πιθανότερο να δημοσιευτούν από εκείνες που δεν εντοπίζουν καμία επίδραση. Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές θεωρούν πιθανό η συνολική εικόνα της βιβλιογραφίας να παρουσιάζει το φαινόμενο ως περισσότερο συνεπές από όσο είναι στην πραγματικότητα. Η ανασκόπηση, επομένως, δεν παρουσιάζει έναν γενικό κανόνα για τη συμπεριφορά των ανδρών, αλλά καταγράφει ένα μοτίβο που εμφανίζεται με μεγαλύτερη συνέπεια σε έναν συγκεκριμένο τομέα, εκείνον της διατροφής και ιδιαίτερα της κατανάλωσης κρέατος.
