Μια νέα επιστημονική ανασκόπηση επαναφέρει ένα ενδιαφέρον ερώτημα γύρω από τη σχέση της πρωτεΐνης με τη γήρανση και τη μακροζωία. Έρευνες σε ποντίκια, αρουραίους, μύγες και ζυμομύκητες έχουν δείξει ότι ο περιορισμός της συνολικής πρόσληψης πρωτεΐνης ή συγκεκριμένων αμινοξέων μπορεί να βελτιώνει ορισμένους μεταβολικούς δείκτες και, σε ορισμένα πειραματόζωα, να παρατείνει τη διάρκεια ζωής. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση λιγότερης πρωτεΐνης έχει αποδειχθεί ότι βοηθά τους ανθρώπους να ζήσουν περισσότερο. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Πληροφόρησης για τα Τρόφιμα επισημαίνει ότι τα στοιχεία στους ανθρώπους παραμένουν περιορισμένα και δεν υπάρχει σήμερα σύσταση για περιορισμό της πρωτεΐνης με στόχο τη μακροζωία.
Το ενδιαφέρον στρέφεται σε τρία αμινοξέα
Η ανασκόπηση, που δημοσιεύθηκε στο Cell Press Blue, εξετάζει όχι μόνο τη συνολική ποσότητα πρωτεΐνης αλλά και το είδος των αμινοξέων που περιέχει. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν η μεθειονίνη, η ισολευκίνη και η βαλίνη. Σε πειραματόζωα, ο περιορισμός αυτών των αμινοξέων έχει συνδεθεί με αλλαγές στον μεταβολισμό, αυξημένη ενεργειακή κατανάλωση, καλύτερο έλεγχο του σακχάρου και μειωμένο σωματικό λίπος. Ένας από τους μηχανισμούς που εξετάζονται αφορά την FGF21, μια ορμόνη που αυξάνεται όταν μειώνεται η πρόσληψη πρωτεΐνης και συμμετέχει στη ρύθμιση του μεταβολισμού. Παράλληλα, ο περιορισμός πρωτεΐνης μπορεί να μειώνει τη δραστηριότητα του mTORC1, ενός συστήματος που ανιχνεύει τη διαθεσιμότητα θρεπτικών συστατικών και ρυθμίζει μεταξύ άλλων την κυτταρική ανάπτυξη και τη συντήρηση των κυττάρων. Οι μηχανισμοί αυτοί θεωρούνται πιθανοί παράγοντες πίσω από τα αποτελέσματα που έχουν παρατηρηθεί σε πειραματικά μοντέλα, όμως το μεγαλύτερο μέρος των δεδομένων προέρχεται από ζώα και όχι από ανθρώπους.
Στις ανθρώπινες μελέτες που περιλαμβάνονται στην ανασκόπηση, τα αποτελέσματα αφορούν κυρίως βραχυπρόθεσμες μεταβολικές αλλαγές, όπως η ευαισθησία στην ινσουλίνη, η γλυκόζη του αίματος, το σωματικό βάρος και τα επίπεδα της FGF21. Πρόκειται για δείκτες που μπορεί να σχετίζονται με καλύτερη μεταβολική υγεία, αλλά δεν αποτελούν απόδειξη ότι ένας άνθρωπος θα γεράσει πιο αργά ή θα ζήσει περισσότερα χρόνια.
Το μεγαλύτερο ζήτημα αφορά τους ηλικιωμένους ανθρώπους, για τους οποίους η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης είναι σημαντική για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας και της σωματικής λειτουργικότητας. Η απώλεια μυϊκής μάζας που συνοδεύει τη γήρανση μπορεί να οδηγήσει σε σαρκοπενία και ευπάθεια, ενώ η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης και η σωματική άσκηση αποτελούν βασικούς παράγοντες για τη διατήρηση των μυών. Μάλιστα, στοιχεία που εξετάζει η ανασκόπηση δείχνουν ότι η πρόσληψη περίπου 1,2 γραμμαρίων πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα συνδέθηκε με μικρότερη απώλεια μυϊκής μάζας σε ηλικιωμένους σε σύγκριση με 0,8 γραμμάρια ανά κιλό. Παράλληλα, υψηλότερη πρόσληψη πρωτεΐνης έχει συσχετιστεί σε ορισμένες παρατηρητικές μελέτες με χαμηλότερο κίνδυνο ευπάθειας.
Γι’ αυτό και η ιδέα ότι «λιγότερη πρωτεΐνη σημαίνει μεγαλύτερη ζωή» είναι πολύ απλουστευμένη. Ένας ηλικιωμένος που ήδη καταναλώνει ανεπαρκή ποσότητα πρωτεΐνης μπορεί να αντιμετωπίσει μεγαλύτερο κίνδυνο μυϊκής απώλειας αν την περιορίσει ακόμη περισσότερο. Οι ανάγκες σε πρωτεΐνη διαφέρουν επίσης ανάλογα με την ηλικία, τη σωματική δραστηριότητα, τη διατροφική κατάσταση, την εγκυμοσύνη, την ανάπτυξη και την ανάρρωση από τραυματισμό.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων έχει ως τιμή αναφοράς για τους ενήλικες τα 0,83 γραμμάρια πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως, ενώ οι συστάσεις για τους ηλικιωμένους μπορεί να είναι υψηλότερες ανάλογα με την κατάσταση της υγείας και τη φυσική δραστηριότητα. Η έρευνα για τον περιορισμό πρωτεΐνης δεν έχει αλλάξει αυτές τις διατροφικές συστάσεις.
