Όταν δύο πλυντήρια ρούχων διαφημίζονται ως «οικολογικά» ή «χαμηλής κατανάλωσης», πώς μπορεί ο καταναλωτής να διαπιστώσει ποιο από τα δύο είναι πραγματικά πιο αποδοτικό; Και πόσο σημαντική είναι τελικά η ενεργειακή κλάση, όταν δύο συσκευές διαφορετικού μεγέθους και χωρητικότητας έχουν διαφορετική κατανάλωση; Η απάντηση δεν βρίσκεται απαραίτητα στις διαφημιστικές υποσχέσεις των κατασκευαστών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει μια δωρεάν δημόσια βάση δεδομένων, την EPREL (European Product Registry for Energy Labelling), στην οποία είναι καταχωρισμένα περισσότερα από 2 εκατομμύρια μοντέλα προϊόντων που υπόκεινται στην ευρωπαϊκή ενεργειακή επισήμανση.
Πρόκειται για ένα εργαλείο που παραμένει σχετικά άγνωστο στο ευρύ κοινό, μπορεί όμως να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμο πριν από μια αγορά, καθώς επιτρέπει στον καταναλωτή να αναζητήσει συγκεκριμένα μοντέλα και να συγκρίνει στοιχεία όπως η κατανάλωση ενέργειας και νερού, η χωρητικότητα, ο θόρυβος και, ανάλογα με την κατηγορία προϊόντος, μια σειρά άλλων χαρακτηριστικών.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ποια αποξηραμένα μυρωδικά είναι πιο πιθανό να κρύβουν σαλμονέλα – Όλα τα επιστημονικά δεδομένα
Τι είναι η EPREL
Η EPREL δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την ενεργειακή επισήμανση των προϊόντων. Από την 1η Ιανουαρίου 2019, οι κατασκευαστές, οι εισαγωγείς ή οι εξουσιοδοτημένοι αντιπρόσωποι υποχρεούνται να καταχωρίζουν στη βάση δεδομένων τα μοντέλα που υπάγονται στην υποχρέωση ενεργειακής ετικέτας, πριν αυτά διατεθούν στην ευρωπαϊκή αγορά. Το τμήμα της βάσης που απευθύνεται στους καταναλωτές είναι ελεύθερα προσβάσιμο από το 2022.
Στην EPREL περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, πλυντήρια ρούχων, πλυντήρια πιάτων, στεγνωτήρια, ψυγεία και καταψύκτες, τηλεοράσεις και οθόνες, πηγές φωτισμού, κλιματιστικά, φούρνοι, απορροφητήρες, συστήματα θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού, καθώς και ελαστικά. Από το 2025 έχουν ενταχθεί επίσης τα smartphone και τα tablet.
Η πρόσβαση στα στοιχεία ενός συγκεκριμένου προϊόντος μπορεί να γίνει με έναν ιδιαίτερα απλό τρόπο. Ο καταναλωτής μπορεί να σκανάρει τον κωδικό QR που βρίσκεται πάνω στην ενεργειακή ετικέτα της συσκευής. Ο κωδικός οδηγεί απευθείας στη σελίδα της συγκεκριμένης καταχώρισης στην EPREL. Εναλλακτικά, η αναζήτηση μπορεί να γίνει μέσα από τη βάση, με τη μάρκα και τον αναγνωριστικό κωδικό του προϊόντος.
Η ενεργειακή κλάση δεν λέει όλη την ιστορία
Η ενεργειακή κλάση, από την A έως την G, είναι ένα σημαντικό στοιχείο, αλλά δεν είναι το μοναδικό που πρέπει να εξετάζει ο καταναλωτής. Για παράδειγμα, στην περίπτωση ενός πλυντηρίου ρούχων μπορούν να συγκριθούν, ανάλογα με τις παραμέτρους που προβλέπει η νομοθεσία, η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και νερού, η χωρητικότητα, οι επιδόσεις στο στύψιμο και η στάθμη θορύβου.
Αντίστοιχα, για ένα ψυγείο υπάρχουν στοιχεία σχετικά με τον όγκο των διαμερισμάτων και την κατανάλωση ενέργειας, ενώ για έναν φούρνο καταγράφονται, μεταξύ άλλων, η κατανάλωση ανά κύκλο και η χωρητικότητά του.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή η σύγκριση μόνο της ενεργειακής κλάσης μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένο συμπέρασμα. Δύο συσκευές που ανήκουν στην ίδια κλάση δεν είναι απαραίτητο να έχουν την ίδια απόλυτη κατανάλωση. Το μέγεθος, η χωρητικότητα και τα τεχνικά χαρακτηριστικά τους μπορούν να διαφοροποιούν σημαντικά την πραγματική κατανάλωση. Για παράδειγμα, ένα μεγάλο ψυγείο ενεργειακής κλάσης Α μπορεί να καταναλώνει περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια μέσα σε ένα έτος από ένα πολύ μικρότερο ψυγείο χαμηλότερης ενεργειακής κλάσης. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο «ποια συσκευή έχει την καλύτερη ενεργειακή κλάση;», αλλά ποια συσκευή είναι αποδοτικότερη για τις συγκεκριμένες ανάγκες του καταναλωτή.
Νέα δυνατότητα σύγκρισης μοντέλων από τον Ιούλιο του 2026
Ένα ακόμη ενδιαφέρον χαρακτηριστικό προστέθηκε στην EPREL στις 20 Ιουλίου 2026. Η βάση δεδομένων απέκτησε λειτουργία άμεσης σύγκρισης προϊόντων, επιτρέποντας στον χρήστη να επιλέξει παρόμοια μοντέλα και να δει τα χαρακτηριστικά τους συγκεντρωμένα ώστε να μπορεί να τα συγκρίνει πιο εύκολα. Τα αποτελέσματα μπορούν επίσης να φιλτραριστούν και να ταξινομηθούν με βάση έως και τρία κριτήρια. Για παράδειγμα, ένας καταναλωτής που αναζητά πλυντήριο πιάτων μπορεί να δώσει προτεραιότητα στην κατανάλωση ενέργειας, στη συνέχεια στην κατανάλωση νερού και τέλος στη στάθμη θορύβου.
Η δυνατότητα αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη επειδή επιτρέπει στον καταναλωτή να καθορίσει ο ίδιος ποια χαρακτηριστικά έχουν μεγαλύτερη σημασία για την αγορά του, αντί να βασίζεται αποκλειστικά στη σειρά με την οποία παρουσιάζονται τα χαρακτηριστικά σε ένα κατάστημα ή σε ένα ηλεκτρονικό κατάστημα. Ένα φθηνότερο πλυντήριο πιάτων, για παράδειγμα, μπορεί να έχει χαμηλότερη τιμή αγοράς αλλά υψηλότερη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και νερού σε κάθε κύκλο. Ένα ακριβότερο μοντέλο μπορεί να έχει υψηλότερο αρχικό κόστος, αλλά μικρότερη κατανάλωση ή χαμηλότερο επίπεδο θορύβου. Η EPREL επιτρέπει έτσι μια πιο ουσιαστική σύγκριση πριν από την αγορά.
Smartphone και tablet: από την κατανάλωση στην επισκευασιμότητα
Η βάση δεδομένων απέκτησε ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον με την ένταξη των smartphone και tablet στην ευρωπαϊκή ενεργειακή επισήμανση τον Ιούνιο του 2025. Για αυτές τις συσκευές, ο καταναλωτής μπορεί να βρει πληροφορίες που δεν περιορίζονται στην κατανάλωση ενέργειας. Η ενεργειακή ετικέτα και η σχετική καταχώριση περιλαμβάνουν στοιχεία για την αυτονομία της μπαταρίας, τη διάρκεια ζωής της μπαταρίας σε αριθμό κύκλων, την αντοχή σε πτώσεις, την προστασία από σκόνη και νερό και την κλάση επισκευασιμότητας.
Η επισκευασιμότητα αποτυπώνεται σε κλίμακα από A έως E. Μέσω της EPREL ο καταναλωτής μπορεί να δει όχι μόνο τη συγκεκριμένη βαθμολογία αλλά και πληροφορίες που βρίσκονται πίσω από αυτήν. Πρόκειται για μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται ένα ηλεκτρονικό προϊόν. Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα ενός smartphone δεν εξαρτάται μόνο από την ηλεκτρική ενέργεια που απαιτείται για τη φόρτισή του. Σημαντικό ρόλο παίζει και το πόσο καιρό μπορεί να χρησιμοποιηθεί, καθώς και το πόσο εύκολα μπορεί να επισκευαστεί όταν, για παράδειγμα, καταστραφεί η οθόνη ή μειωθεί η απόδοση της μπαταρίας.
Ένα εργαλείο απέναντι στο greenwashing
Η EPREL μπορεί να λειτουργήσει και ως ένα χρήσιμο εργαλείο απέναντι σε αόριστους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς. Όταν ένα προϊόν παρουσιάζεται ως ιδιαίτερα «οικολογικό», «αποδοτικό» ή «χαμηλής κατανάλωσης», ο καταναλωτής μπορεί να αναζητήσει τα αντικειμενικά στοιχεία του συγκεκριμένου μοντέλου στην ευρωπαϊκή βάση και να τα συγκρίνει με αντίστοιχα προϊόντα.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η EPREL μπορεί να χαρακτηρίσει ένα προϊόν συνολικά ως «πράσινο». Η βάση δεδομένων αφορά συγκεκριμένες παραμέτρους που καθορίζονται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία και δεν αποτυπώνει το σύνολο των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενός προϊόντος, από την εξόρυξη των πρώτων υλών και την παραγωγή έως τη μεταφορά και την απόρριψή του.
Υπάρχει επίσης μια κρίσιμη λεπτομέρεια που πρέπει να γνωρίζουν οι καταναλωτές: τα στοιχεία που δημοσιεύονται στην EPREL εισάγονται από τους ίδιους τους προμηθευτές, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την ακρίβειά τους. Με άλλα λόγια, η EPREL δεν αποτελεί μια βάση στην οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προηγουμένως δοκιμάσει εργαστηριακά κάθε ένα από τα περισσότερα από 2 εκατομμύρια καταχωρισμένα μοντέλα. Οι εθνικές αρχές εποπτείας της αγοράς έχουν πρόσβαση στην τεχνική τεκμηρίωση και είναι αρμόδιες για τους σχετικούς ελέγχους συμμόρφωσης. Επομένως, η EPREL είναι ένα επίσημο ευρωπαϊκό εργαλείο διαφάνειας και ελέγχου και όχι σήμα ποιότητας που απονέμει η Ευρωπαϊκή Ένωση σε ένα προϊόν.
Τι γίνεται όταν τα στοιχεία ενός προϊόντος φαίνονται λανθασμένα
Η EPREL παρέχει επίσης τη δυνατότητα στον χρήστη να αναφέρει ύποπτες ή λανθασμένες πληροφορίες που εμφανίζονται στη σελίδα ενός μοντέλου. Αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο στην περίπτωση που, για παράδειγμα, τα στοιχεία που παρουσιάζονται σε ένα κατάστημα ή αναγράφονται για ένα προϊόν δεν φαίνεται να συμφωνούν με την επίσημη καταχώριση στην ευρωπαϊκή βάση. Παράλληλα, οι ευρωπαϊκοί κανόνες προβλέπουν ότι όταν ένα μοντέλο ή ένα ελαστικό εκτίθεται προς πώληση, ο διανομέας πρέπει να διασφαλίζει ότι ο κωδικός QR της ενεργειακής ετικέτας είναι ευανάγνωστος, ώστε ο καταναλωτής να μπορεί να έχει πρόσβαση στην αντίστοιχη καταχώριση της EPREL.
Πώς μπορεί να τη χρησιμοποιήσει ο καταναλωτής
Η πιο χρήσιμη προσέγγιση είναι να χρησιμοποιείται η EPREL πριν από την επιλογή συγκεκριμένης μάρκας ή μοντέλου. Ο καταναλωτής μπορεί να ξεκινήσει από την κατηγορία προϊόντος που τον ενδιαφέρει και να περιορίσει τις επιλογές του με βάση τα χαρακτηριστικά που έχουν πραγματική σημασία για τον ίδιο, όπως η ενεργειακή κατανάλωση, η κατανάλωση νερού, η χωρητικότητα, οι διαστάσεις, ο θόρυβος ή άλλα τεχνικά χαρακτηριστικά που προβλέπονται για τη συγκεκριμένη κατηγορία.
Αφού καταλήξει σε μερικά μοντέλα, μπορεί να χρησιμοποιήσει τη λειτουργία σύγκρισης για να δει τις διαφορές τους και στη συνέχεια να αναζητήσει ποιο κατάστημα τα διαθέτει στην καλύτερη τιμή. Η λογική αυτή αντιστρέφει σε μεγάλο βαθμό τη συνηθισμένη διαδικασία αγοράς, κατά την οποία ο καταναλωτής βλέπει πρώτα μια εμπορική προσφορά και στη συνέχεια προσπαθεί να καταλάβει αν το συγκεκριμένο προϊόν είναι πραγματικά κατάλληλο για τις ανάγκες του.
Η μεγαλύτερη αξία της EPREL βρίσκεται ακριβώς εδώ: διαχωρίζει τα συγκρίσιμα τεχνικά στοιχεία από το marketing. Δεν αποφασίζει ποιο πλυντήριο, ψυγείο, πλυντήριο πιάτων ή smartphone πρέπει να αγοράσει ο καταναλωτής. Του δίνει, όμως, τη δυνατότητα να συγκρίνει προϊόντα με βάση κοινά και καθορισμένα ευρωπαϊκά κριτήρια και να κάνει μια πιο ενημερωμένη επιλογή.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
