Ειδικοί εξηγούν ποια θρεπτικά συστατικά προστατεύουν τα μάτια και σε ποια τρόφιμα βρίσκονται
Το καρότο έχει κατακτήσει εδώ και δεκαετίες τη θέση του ως το κατεξοχήν τρόφιμο για τα μάτια. Η φήμη αυτή έχει βάση, αλλά η επιστήμη έχει προχωρήσει πολύ πέρα από τη βήτα-καροτίνη. Η σύγχρονη οφθαλμολογική έρευνα αναδεικνύει άλλες ουσίες ως τους πιο αποτελεσματικούς διατροφικούς προστάτες της όρασης, ιδίως έναντι των ασθενειών που εμφανίζονται με την πάροδο της ηλικίας και της αυξανόμενης καταπόνησης από τις ψηφιακές οθόνες. Ο αμφιβληστροειδής χιτώνας είναι από τους πιο μεταβολικά ενεργούς ιστούς του ανθρώπινου σώματος, με κατανάλωση οξυγόνου που υπερβαίνει εκείνη του εγκεφαλικού ιστού. Αυτή η ένταση τον καθιστά ευάλωτο στο οξειδωτικό στρες, ιδίως σε συνθήκες αυξημένης έκθεσης σε μπλε φως από οθόνες. Ο μέσος ενήλικας σήμερα χρησιμοποιεί ψηφιακές συσκευές για 7,4 ώρες ημερησίως, δημιουργώντας ένα χρόνιο αντιοξειδωτικό έλλειμμα στον οφθαλμικό ιστό.
Οι δύο ουσίες που συγκεντρώνουν τον μεγαλύτερο όγκο επιστημονικής τεκμηρίωσης είναι η λουτεΐνη και η ζεαξανθίνη, καροτενοειδή που συσσωρεύονται φυσικά στην ωχρά κηλίδα της αμφιβληστροειδούς και λειτουργούν ως βιολογικά φίλτρα έναντι της βλαβερής ακτινοβολίας. Η Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας αναγνωρίζει ότι αυτές οι δύο ουσίες παίζουν καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη και επιβράδυνση της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας, της κύριας αιτίας μη αναστρέψιμης απώλειας όρασης στους ηλικιωμένους. Η μεγάλη κλινική μελέτη AREDS2 επιβεβαίωσε αυτά τα ευρήματα σε τέτοιο βαθμό ώστε η αναθεωρημένη της φόρμουλα αντικατέστησε τη βήτα-καροτίνη με λουτεΐνη και ζεαξανθίνη.
Οι καλύτερες διατροφικές πηγές αυτών των ουσιών δεν βρίσκονται στα πορτοκαλί λαχανικά αλλά στα σκούρα πράσινα φυλλώδη, όπως σπανάκι, λάχανο kale, σέσκουλο και μαϊντανός περιέχουν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις. Ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια που αναδεικνύει η έρευνα είναι ότι η λουτεΐνη από τον κρόκο αυγού απορροφάται σημαντικά καλύτερα από αυτήν των πράσινων λαχανικών, λόγω της συνύπαρξής της με λιπαρά, η βιοδιαθεσιμότητα κυμαίνεται μεταξύ 3% και 60% ανάλογα με την τροφή και τον τρόπο μαγειρέματος. Τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή που δημοσιεύτηκε στο Frontiers in Nutrition εξέτασε ενήλικες που χρησιμοποιούσαν οθόνες περισσότερο από έξι ώρες ημερησίως. Η ομάδα που έλαβε συμπλήρωμα λουτεΐνης και ζεαξανθίνης εμφάνισε σημαντικές βελτιώσεις σε δείκτες στεγνών οφθαλμών και χρόνο ανάκαμψης μετά από φωτεινή έκθεση, σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου.
Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, και ειδικότερα το DHA και το EPA, αποτελούν δομικά συστατικά των φωτοϋποδοχέων της αμφιβληστροειδούς, με το DHA να συνθέτει το 50 έως 60% των λιπαρών οξέων των εξωτερικών τμημάτων των φωτοϋποδοχέων. Ο οργανισμός δεν μπορεί να τα συνθέσει μόνος του, καθιστώντας τη διατροφική τους πρόσληψη απολύτως αναγκαία. Η μελέτη MADEOS, τυχαιοποιημένη διπλά-τυφλή κλινική δοκιμή που δημοσιεύτηκε στο Experimental Eye Research, διαπίστωσε ότι η χορήγηση EPA σε ασθενείς με ξηρή ηλικιακή εκφύλιση ωχράς κηλίδας οδήγησε σε στατιστικά σημαντική βελτίωση οπτικής οξύτητας σε διάστημα 24 εβδομάδων. Οι καλύτερες πηγές είναι τα λιπαρά ψάρια όπως σολομός, σαρδέλες, τόνος και ρέγγα. Για όσους δεν καταναλώνουν ψάρι, λιναρόσπορος, σπόροι chia και καρύδια αποτελούν εναλλακτικές πηγές, αν και με χαμηλότερη βιοδιαθεσιμότητα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η μεσογειακή διατροφή, πλούσια σε λιπαρά ψάρια, λαχανικά και ελαιόλαδο, έχει συνδεθεί με σημαντική μείωση της εξέλιξης της ηλικιακής εκφύλισης ωχράς κηλίδας σε πληθυσμιακές μελέτες. Τα καρότα δεν χάνουν τη θέση τους στη διατροφή, αλλά η επιστήμη ξεκαθαρίζει ότι η βήτα-καροτίνη αποτελεί ένα μόνο στοιχείο μιας πολύ ευρύτερης εικόνας.
