Οι Κύπριοι αγρότες ενημερώνονται εκ των προτέρων για τους ελέγχους στη χρήση φυτοφαρμάκων
Η Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων (DG SANTE) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δημοσίευσε την τελική της έκθεση για τον έλεγχο που πραγματοποιήθηκε στην Κύπρο από τις 27 Ιανουαρίου έως τις 7 Φεβρουαρίου 2025. Ο έλεγχος εντάσσεται στο ετήσιο πρόγραμμα αξιολόγησης της ΕΕ και είχε ως στόχο να εξετάσει το σύστημα αδειοδότησης, εμπορίας και χρήσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων (ΦΠΠ) στη χώρα.
Σύμφωνα με την έκθεση, η Κύπρος δεν αξιολογεί νέες αιτήσεις αδειοδότησης ΦΠΠ, αλλά εκδίδει διοικητικές άδειες για προϊόντα που έχουν ήδη εγκριθεί σε άλλα κράτη μέλη. Ωστόσο, η διαδικασία δεν περιλαμβάνει συγκριτικές αξιολογήσεις για προϊόντα με δραστικές ουσίες που θεωρούνται υποψήφιες για υποκατάσταση. Επιπλέον, οι άδειες έκτακτης ανάγκης δεν κοινοποιούνται έγκαιρα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στα υπόλοιπα κράτη μέλη.
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, αν και οι έλεγχοι στην αγορά είναι σε ικανοποιητικό επίπεδο, δραστηριότητες υψηλού κινδύνου —όπως η επανασυσκευασία προϊόντων— δεν επιθεωρούνται συστηματικά. Παράλληλα, ο περιορισμένος αριθμός διαθέσιμων επιθεωρητών οδηγεί σε ελάχιστους ελέγχους χρηστών ΦΠΠ, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένης χρήσης. Σύμφωνα με τα ευρήματα, το ποσοστό μη συμμόρφωσης στα δείγματα φυτικών προϊόντων που ελήφθησαν από καλλιεργητές ήταν σημαντικά υψηλότερο από αυτό των ίδιων των φυτοπροστατευτικών προϊόντων, υποδεικνύοντας πως το πρόβλημα εστιάζεται στη χρήση και όχι στην εμπορία μη εγκεκριμένων σκευασμάτων.
Η έκθεση αναφέρει επίσης ότι οι καλλιεργητές ενημερώνονται εκ των προτέρων για τις επιθεωρήσεις, χωρίς συγκεκριμένο λόγο, κάτι που μπορεί να επηρεάζει την αξιοπιστία των ελέγχων. Αντίθετα, οι έλεγχοι στην αγορά πραγματοποιούνται χωρίς προειδοποίηση.
Όσον αφορά τα εργαστήρια, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το αρμόδιο κυπριακό εργαστήριο είναι καλά εξοπλισμένο και συμμετέχει επιτυχώς σε διεργαστηριακές δοκιμές, ωστόσο δεν διαθέτει διαπίστευση, γεγονός που μειώνει τη βαρύτητα των αποτελεσμάτων του. Επιπλέον, δεν πραγματοποιούνται έλεγχοι για μη αποδεκτά βοηθητικά συστατικά ή προσμείξεις που ρυθμίζονται από τη νομοθεσία.
Παρά τις ελλείψεις, οι αρχές έχουν σαφή εικόνα της κυπριακής αγοράς ΦΠΠ και οι έλεγχοι στα εισαγόμενα προϊόντα θεωρούνται επαρκείς, ενώ τα μέτρα επιβολής εφαρμόζονται αποτελεσματικά όταν εντοπίζονται παραβάσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω της DG SANTE, απευθύνει σειρά συστάσεων προς την Κύπρο ώστε να βελτιώσει τη διαδικασία αδειοδότησης, να ενισχύσει τη συχνότητα και την ποιότητα των επιθεωρήσεων, να διασφαλίσει την ανεξαρτησία και αποτελεσματικότητα των ελέγχων και να ενισχύσει τη διαπίστευση των εργαστηρίων ανάλυσης. Η έκθεση αποτελεί μέρος της ευρύτερης στρατηγικής της ΕΕ για την ασφαλή χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων, τη μείωση των κινδύνων για το περιβάλλον και τη διασφάλιση της προστασίας της δημόσιας υγείας.
Η Κυπριακή Αρμόδια Αρχή απάντησε στις παρατηρήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δηλώνοντας ότι έχει ήδη ξεκινήσει ενέργειες για συμμόρφωση με τις συστάσεις που διατυπώθηκαν στην τελική έκθεση ελέγχου της DG SANTE. Για τη σύσταση που αφορά τις συγκριτικές αξιολογήσεις φυτοπροστατευτικών προϊόντων, η Αρχή ανέφερε ότι έχει δημιουργήσει κατάλογο με τις ουσίες προς υποκατάσταση, τις καλλιέργειες, τα εμπορικά ονόματα και τις ομάδες τρόπου δράσης. Παράλληλα, θα ζητήσει τεχνική καθοδήγηση από άλλα κράτη μέλη, ώστε να διαμορφώσει ένα εθνικό σύστημα συγκριτικής αξιολόγησης, το οποίο θα εφαρμόζεται ανά οργανισμό-στόχο και καλλιέργεια. Επιπλέον, διαβεβαίωσε ότι η κοινοποίηση των αδειών έκτακτης ανάγκης προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη πραγματοποιείται ήδη εντός πέντε εργάσιμων ημερών.
Σε ό,τι αφορά τη συχνότητα των επιθεωρήσεων και τη στόχευση των ελέγχων, η Κύπρος δεσμεύεται να χρησιμοποιεί αντικειμενικά κριτήρια που θα λαμβάνουν υπόψη τον κίνδυνο μη ορθής χρήσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων και τα αποτελέσματα των προγραμμάτων παρακολούθησης. Από το 2026, ο προγραμματισμός των ελέγχων θα γίνεται μέσω της γλώσσας προγραμματισμού R, με χρήση αλγόριθμου που θα ενσωματώνει δεδομένα από καλλιέργειες, εκτάσεις και προηγούμενα δείγματα. Παράλληλα, θα αυξηθεί ο αριθμός των δειγμάτων φυτικών προϊόντων, ενώ θα πραγματοποιούνται τακτικά δειγματοληπτικοί έλεγχοι στις δραστηριότητες επανασυσκευασίας, που θεωρούνται υψηλού κινδύνου. Για τις αιφνιδιαστικές επιθεωρήσεις, η Αρχή δεσμεύεται να τις ενισχύσει, προβλέποντας προειδοποίηση μόνο σε περιπτώσεις όπου αυτό είναι αναγκαίο, όπως για γεωργούς με πολυτεμαχισμένα αγροτεμάχια ή επαγγελματίες που εργάζονται εκτός γεωργίας.
Η Κύπρος ανακοίνωσε επίσης ότι μέχρι το τέλος του 2025 θα καταρτίσει κριτήρια για την ανάκληση πιστοποιητικών κατάρτισης χρηστών, διανομέων και συμβούλων φυτοπροστασίας. Παράλληλα, σχεδιάζεται η διαπίστευση του εργαστηρίου ελέγχου φυτοπροστατευτικών προϊόντων έως το 2030, με ενδιάμεση αποστολή δειγμάτων σε διαπιστευμένα εργαστήρια άλλων κρατών-μελών για εξειδικευμένες αναλύσεις. Τέλος, η Αρμόδια Αρχή δεσμεύτηκε να βελτιώσει την ποιότητα και συνέπεια των ελέγχων, με αναθεώρηση των εγχειριδίων επιθεωρητών, σαφέστερα έντυπα ελέγχου, εποπτεία του έργου των επιθεωρητών και υποχρεωτική δειγματοληψία φυτικών προϊόντων σε κάθε επιτόπιο έλεγχο. Οι αλλαγές αυτές, όπως επισημαίνεται, στοχεύουν στην ενίσχυση της αξιοπιστίας και αποτελεσματικότητας των επίσημων ελέγχων στην Κύπρο.
