Γερμανική έρευνα αποκαλύπτει έξαρση νοθείας σε ελαιόλαδο ελληνικής προέλευσης
Η κλιματική κρίση δεν επηρεάζει μόνο τη διαθεσιμότητα τροφίμων. Δημιουργεί ευκαιρίες για εγκληματική δραστηριότητα που εκμεταλλεύεται την ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Το ελαιόλαδο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σύμφωνα με έκθεση του Χημείου Τροφίμων και Κτηνιατρικής Επιθεώρησης CVUA Stuttgart, η νόθευση ελαιολάδου στη Γερμανία εκτοξεύθηκε σε επίπεδα που δεν έχουν ξαναδεί οι αρχές τα τελευταία χρόνια. Το πλαίσιο δεν είναι τυχαίο. Οι κύριες χώρες παραγωγής που πλήττονται από ακραία καιρικά φαινόμενα τα τελευταία χρόνια είναι η Ισπανία και η Ελλάδα, οι οποίες μαζί αντιπροσωπεύουν τη συντριπτική πλειονότητα της ευρωπαϊκής παραγωγής.
Η νόθευση τριπλασιάστηκε σε ένα χρόνο
Μεταξύ 2024 και 2025, οι ελεγκτές εξέτασαν συνολικά 534 δείγματα ελαιολάδου, εκ των οποίων 473 πωλούνταν ως «εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο», την υψηλότερη κατηγορία ποιότητας. Το συνολικό ποσοστό παραπόνων ανέβηκε από 38% το 2024 σε 43% το 2025, με σοβαρή ανησυχία να εγείρεται κυρίως από την εκρηκτική αύξηση των νοθεύσεων.
Ενώ σε προηγούμενα χρόνια το ποσοστό νόθευσης διαμορφωνόταν σταθερά στο 2 έως 3%, το 2025 εκτοξεύθηκε στο 11% όλων των δειγμάτων εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου. Σχεδόν κάθε πέμπτο ελαιόλαδο που εξετάστηκε χαρακτηρίστηκε «με παραπλανητική ετικέτα», κυρίως λόγω νόθευσης. Στις περισσότερες περιπτώσεις επρόκειτο για εξευγενισμένο ηλιέλαιο, συχνά ταγκισμένο, το οποίο είχε χρωματιστεί και αρωματιστεί τεχνητά για να μιμείται το ελαιόλαδο. Τα πλαστά προϊόντα διατίθεντο κατά κύριο λόγο σε 5λιτρα κανίστρα μέσω μικροπωλητών, εστιατορίων και ηλεκτρονικών αγορών σε κανονικές τιμές εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου.
Η αιτία της έξαρσης εντοπίζεται στα δεδομένα παραγωγής. Οι ακραίες καιρικές συνθήκες έπληξαν με ιδιαίτερη σφοδρότητα την Ισπανία και την Ελλάδα, προκαλώντας κατάρρευση της παραγωγής κατά 35% το 2022/23 και 22% το 2023/24 σε σχέση με τον πενταετή μέσο όρο σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σε ορισμένες περιόδους ένα λίτρο ελαιολάδου κόστιζε εννέα φορές περισσότερο από ένα λίτρο ηλιελαίου, καθιστώντας τη νόθευση εξαιρετικά προσοδοφόρα. Το γεγονός αυτό δεν αφήνει ανεπηρέαστη και την ελληνική παραγωγή. Σε συνθήκες παγκόσμιας έλλειψης, ακόμα και τα ελαιόλαδα ελληνικής προέλευσης που κυκλοφορούν στις ευρωπαϊκές αγορές είναι εκτεθειμένα σε αλυσίδες εφοδιασμού που δεν εγγυώνται πάντα την αυθεντικότητα του προϊόντος στο ράφι.
Ρύπανση από ορυκτέλαια
Πέρα από τη νόθευση, η έκθεση εγείρει ανησυχίες για έναν λιγότερο ορατό κίνδυνο, τη ρύπανση από ορυκτέλαια (MOSH και MOAH), ουσίες που εισέρχονται στα λάδια μέσω συσκευασιών, μηχανημάτων ή περιβαλλοντικής επιμόλυνσης. Οι εξεταζόμενες ποικιλίες ελαιολάδου πυρήνα παρουσίασαν κατά μέσο όρο 150 mg/kg MOSH, πολύ πάνω από το κατευθυντήριο όριο των 13 mg/kg, και 40 mg/kg MOAH, υπέρβαση 20 φορές πάνω από το αντίστοιχο όριο.
Τα MOAH θεωρούνται τοξικολογικά επικίνδυνα και κατατάσσονται ως δυνητικά καρκινογόνα. Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές αρχές αξιολόγησης, λάδια με MOAH άνω των 2 mg/kg χαρακτηρίζονται «μη ασφαλή για ανθρώπινη κατανάλωση». Όλα τα ελαιόλαδα πυρήνα που εξετάστηκαν κρίθηκαν μη κυκλοφορήσιμα, ενώ η πλειονότητά τους αξιολογήθηκε ρητά ως μη ασφαλής. Αξίζει να σημειωθεί ότι το ελαιόλαδο πυρήνα παράγεται σε σημαντικές ποσότητες και στην Ελλάδα, γεγονός που καθιστά αυτά τα ευρήματα ιδιαίτερα σχετικά για τους εγχώριους παραγωγούς και ελεγκτικές αρχές. Οι αρχές επισημαίνουν ότι τα στοιχεία δεν είναι αντιπροσωπευτικά της συνολικής αγοράς, καθώς οι έλεγχοι διενεργούνται με βάση εκτίμηση κινδύνου.
