Ψεύτικο σαφράν εκατομμυρίων ευρώ – Τα κυκλώματα νοθείας χρησιμοποιούν γαρδένια, βαφές και φθηνά φυτικά υλικά
Η νοθεία στο σαφράν εξελίσσεται σε μία από τις πιο κερδοφόρες μορφές απάτης στον χώρο των τροφίμων, με τις ευρωπαϊκές αρχές να εντοπίζουν οργανωμένα κυκλώματα που διακινούν ψεύτικο προϊόν εκατομμυρίων ευρώ. Την ίδια στιγμή, νέα επιστημονική μελέτη δείχνει ότι οι μέθοδοι παραποίησης γίνονται όλο και πιο δύσκολο να εντοπιστούν ακόμη και από εξειδικευμένους ελέγχους. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από το National Institute of Electronics and Information Technology και το University of Johannesburg και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Foods της MDPI .
Οι ερευνητές εξετάζουν τις πιο συνηθισμένες πρακτικές νοθείας στο σαφράν και αναφέρουν ότι το ακριβό μπαχαρικό παραποιείται με βαμμένα φυτικά υλικά, συνθετικές ίνες, πέταλα safflower, ίνες καλαμποκιού και μέρη από άνθη κρόκου που μοιάζουν οπτικά με το γνήσιο προϊόν. Το πρόβλημα συνδέεται άμεσα με την υψηλή αξία του σαφράν. Για την παραγωγή ενός κιλού απαιτούνται περίπου 85.000 άνθη Crocus sativus και οι τιμές του αυθεντικού προϊόντος μπορούν να ξεπεράσουν τα 7.000 ευρώ το κιλό. Αυτή η τεράστια διαφορά κόστους δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για κυκλώματα απάτης που αναμειγνύουν φθηνές πρώτες ύλες με μικρές ποσότητες γνήσιου σαφράν ή χρησιμοποιούν εξ ολοκλήρου υποκατάστατα.
Στην Ισπανία οι αρχές έχουν βρεθεί δύο φορές μέσα σε έναν χρόνο μπροστά σε μεγάλες υποθέσεις νοθείας. Η Ισπανική Αστυνομία και η Πολιτοφυλακή, με την επιχείρηση Operation Garden, εξάρθρωσαν εγκληματικό δίκτυο που διακινούσε εκχύλισμα γαρδένιας σε σκόνη ως σαφράν. Έντεκα άτομα συνελήφθησαν με κατηγορίες για απάτη, εγκληματική οργάνωση και παραβίαση της νομοθεσίας περί δημόσιας υγείας. Η υπόθεση θεωρήθηκε ιδιαίτερα σοβαρή επειδή οι δράστες είχαν αναπτύξει τεχνική που δυσκόλευε σημαντικά τον εντοπισμό της νοθείας. Η γαρδένια χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια ως φθηνό υποκατάστατο του σαφράν λόγω του παρόμοιου χρώματός της. Συνήθως όμως εντοπίζεται εργαστηριακά επειδή περιέχει συγκεκριμένο χημικό δείκτη που δεν υπάρχει στο γνήσιο σαφράν. Σύμφωνα με τις ισπανικές αρχές, το κύκλωμα κατάφερε να μειώσει τη συγκέντρωση αυτού του δείκτη σε σχεδόν μη ανιχνεύσιμα επίπεδα ώστε να περνά τους ελέγχους.
Οι έρευνες έδειξαν ότι το δίκτυο χρησιμοποιούσε πλαστά έγγραφα εισαγωγής και διακινούσε το προϊόν μέσω επιχειρήσεων στη Μάλαγα, τη Βαρκελώνη, το Αλικάντε, τη Γρανάδα και την Αλμερία, ενώ υπήρχαν διασυνδέσεις με εργοστάσιο παραγωγής στην Κίνα. Οι αρχές κατέσχεσαν περισσότερους από δύο τόνους προϊόντων αξίας άνω των 750.000 ευρώ. Τα παράνομα κέρδη εκτιμώνται ότι ξεπέρασαν τα 3 εκατομμύρια ευρώ, ενώ η προσθήκη γαρδένιας στο τελικό προϊόν φέρεται να ξεπερνούσε το 800%. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αναγνωρίζει τη γαρδένια ως τρόφιμο, επομένως η χρήση της ως μπαχαρικό παραβιάζει και τη νομοθεσία για την ασφάλεια τροφίμων.
Δεν ήταν η πρώτη φορά που οι ισπανικές αρχές εντόπιζαν τέτοιο κύκλωμα. Το 2021, σε επιχείρηση που υποστηρίχθηκε από την Europol, αποκαλύφθηκε εταιρεία στο Ciudad Real που εισήγαγε σαφράν κυρίως από το Ιράν και στη συνέχεια το αναμείγνυε με βότανα, πρόσθετα και χρωστικές ουσίες, ακόμη και ακατάλληλες για τρόφιμα. Το προϊόν πωλούνταν ψευδώς ως σαφράν προέλευσης La Mancha, περιοχής με κατοχυρωμένη Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης από την ΕΕ. Οι αρχές εντόπισαν περισσότερες από 500 αποστολές νοθευμένου σαφράν αξίας περίπου 10 εκατομμυρίων ευρώ που είχαν εξαχθεί σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στις ΗΠΑ. Μέρος των χρημάτων φέρεται να χρησιμοποιήθηκε για αγορά άνω των 35 ακινήτων στην Ισπανία με στόχο τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.
Η επιστημονική μελέτη δείχνει ότι η νοθεία γίνεται όλο και πιο δύσκολο να αναγνωριστεί με γυμνό μάτι. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι τα νοθευμένα δείγματα συχνά περιέχουν σπασμένες ίνες, αφύσικα ομοιόμορφο χρώμα και ξένα φυτικά υλικά, όμως ορισμένα υποκατάστατα, όπως οι ίνες καλαμποκιού, μοιάζουν τόσο πολύ με το αυθεντικό σαφράν ώστε ακόμη και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δυσκολεύονται να τα ξεχωρίσουν. Για τον λόγο αυτό οι επιστήμονες ανέπτυξαν σύστημα ανίχνευσης με τεχνητή νοημοσύνη που αναλύει φωτογραφίες σαφράν και εντοπίζει μορφολογικές διαφορές στις ίνες, στο χρώμα και στην υφή. Το σύστημα βασίστηκε σε τρία διαφορετικά μοντέλα νευρωνικών δικτύων και πέτυχε ποσοστό ακρίβειας περίπου 98,6% στον εντοπισμό νοθείας.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι παραδοσιακές μέθοδοι ελέγχου, όπως χρωματογραφία, φασματοσκοπία και χημικές αναλύσεις, παραμένουν αποτελεσματικές αλλά είναι ακριβές, χρονοβόρες και απαιτούν εξειδικευμένο εξοπλισμό και προσωπικό. Η αύξηση των διεθνών κυκλωμάτων νοθείας και η δυνατότητα των δραστών να παρακάμπτουν ακόμη και εργαστηριακούς ελέγχους δείχνουν ότι το σαφράν έχει εξελιχθεί σε προϊόν υψηλού κινδύνου για διατροφική απάτη, με μεγάλες οικονομικές αποδόσεις για τα οργανωμένα δίκτυα που δραστηριοποιούνται στην αγορά τροφίμων.
