Δύο νέα φορτία αποξηραμένων σύκων από την Τουρκία απορρίφθηκαν στα ελληνικά σύνορα, μετά την ανίχνευση αφλατοξινών σε συγκεντρώσεις υψηλότερες από τα επιτρεπόμενα όρια. Οι δύο κοινοποιήσεις καταχωρίστηκαν στις 29 Σεπτεμβρίου 2026 στο ευρωπαϊκό σύστημα RASFF από τις ελληνικές αρχές, χαρακτηρίστηκαν ως σοβαρού κινδύνου.
Η πρώτη ειδοποίηση, με αριθμό 2026.8606, αφορά αποξηραμένα σύκα στα οποία ανιχνεύθηκε αφλατοξίνη Β1 σε συγκέντρωση 9,9±2,3 μg/kg, έναντι μέγιστου επιτρεπόμενου επιπέδου 6 μg/kg. Η δεύτερη ειδοποίηση, 2026.8607, αφορά διαφορετικό φορτίο, στο οποίο εξετάστηκαν δύο δείγματα. Η αφλατοξίνη Β1 μετρήθηκε στα 15,0±3,5 μg/kg στο πρώτο και στα 19,6±4,5 μg/kg στο δεύτερο. Οι συνολικές αφλατοξίνες έφτασαν αντίστοιχα τα 20,1±3,7 και 23,1±4,5 μg/kg, ενώ τα μέγιστα επίπεδα που αναγράφονται στην κοινοποίηση είναι 6 μg/kg για την Β1 και 10 μg/kg για το άθροισμα των αφλατοξινών.
Με βάση τις ονομαστικές τιμές των αποτελεσμάτων, στο δεύτερο δείγμα της ειδοποίησης 2026.8607 η αφλατοξίνη Β1 βρέθηκε περίπου 227% υψηλότερα από το μέγιστο επίπεδο των 6 μg/kg, δηλαδή σε συγκέντρωση περίπου 3,27 φορές το όριο. Οι συνολικές αφλατοξίνες των 23,1 μg/kg ήταν κατά 131% υψηλότερες από το όριο των 10 μg/kg, ενώ υπέρβαση καταγράφηκε και στο πρώτο δείγμα. Και στις δύο νέες ελληνικές κοινοποιήσεις η βάση ελέγχου ήταν συνοριακός έλεγχος με κράτηση του φορτίου και η ταξινόμηση ήταν «border rejection notification». Το RASFF αναφέρει ότι τα συγκεκριμένα αποξηραμένα σύκα δεν είχαν ακόμη τοποθετηθεί στην αγορά, ενώ ως μέτρο καταγράφεται η επαναποστολή τους.
Η είδηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της θέσης της Τουρκίας στην αγορά αποξηραμένων σύκων, καθώς αντιπροσωπεύει περίπου το 56% της παγκόσμιας παραγωγής και αποτελεί κορυφαίο εξαγωγέα. Μελέτη στο Food Control, βασισμένη σε δεδομένα RASFF για τις περιόδους 2002-2019, κατέγραψε περισσότερες ειδοποιήσεις για αποξηραμένα σύκα Τουρκίας σε έτη ξηρασίας, καθώς η θερμική και υδατική καταπόνηση των καρπών μπορεί να ευνοήσει την προσβολή από αφλατοξινογόνους μύκητες και την παραγωγή αφλατοξινών. Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης οι συνθήκες συγκομιδής, ξήρανσης, επεξεργασίας και αποθήκευσης.
Οι αφλατοξίνες είναι μυκοτοξίνες που παράγονται κυρίως από μύκητες του γένους Aspergillus και μπορούν να μολύνουν γεωργικά προϊόντα πριν ή μετά τη συγκομιδή, ιδιαίτερα όταν επικρατούν συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας και υγρασίας. Μεταξύ των τροφίμων στα οποία μπορεί να εμφανιστούν περιλαμβάνονται ξηροί καρποί, αραβόσιτος, μπαχαρικά και αποξηραμένα φρούτα, ενώ η παρουσία τους δεν μπορεί να διαπιστωθεί αξιόπιστα από τον καταναλωτή μόνο με οπτικό έλεγχο.
Ιδιαίτερη τοξικολογική βαρύτητα έχει η αφλατοξίνη Β1, η οποία θεωρείται η ισχυρότερη καρκινογόνος ένωση μεταξύ των αφλατοξινών. Μετά την πρόσληψη μεταβολίζεται στο ήπαρ και μπορεί να σχηματίσει δραστικούς μεταβολίτες που δεσμεύονται στο DNA, προκαλώντας γονιδιοτοξικές βλάβες. Η χρόνια έκθεση έχει συσχετιστεί κυρίως με αυξημένο κίνδυνο ηπατοκυτταρικού καρκινώματος, ενώ σε πολύ υψηλές δόσεις μπορεί να προκαλέσει οξεία αφλατοξίκωση και σοβαρή ηπατική βλάβη.
Επειδή η αφλατοξίνη Β1 είναι γονιδιοτοξική και καρκινογόνος, η αξιολόγηση της έκθεσης δεν αντιμετωπίζεται όπως στις ουσίες για τις οποίες μπορεί να καθοριστεί ένα απλό ασφαλές ημερήσιο όριο πρόσληψης. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση επιδιώκει τη διατήρηση της έκθεσης σε όσο το δυνατόν χαμηλότερα επίπεδα, ενώ τα ανώτατα επιτρεπόμενα επίπεδα διαφοροποιούνται ανά κατηγορία τροφίμου και προβλέπονται ειδικές τιμές για την αφλατοξίνη Β1 και το άθροισμα συγκεκριμένων αφλατοξινών.
Οι δύο απορρίψεις προστίθενται σε σειρά περιστατικών που έχουν καταγραφεί με αποξηραμένα σύκα τουρκικής προέλευσης. Στις 24 Σεπτεμβρίου 2026 είχαν δημοσιευθεί στοιχεία για τρία φορτία σύκων με μυκοτοξίνες, με συγκεντρώσεις που έφθαναν έως 245% πάνω από το σχετικό όριο, ενώ τον Αύγουστο είχαν καταγραφεί πολυάριθμες ειδοποιήσεις και σημαντική αύξηση των απορρίψεων τουρκικών φορτίων στα ευρωπαϊκά σύνορα.
Προγενέστερες καταγραφές αφορούν επίσης αποξηραμένα σύκα από την Τουρκία με αφλατοξίνες ή ωχρατοξίνη Α. Σχετικές απορρίψεις και ανακλήσεις είχαν καταγραφεί το 2025, ενώ ειδοποιήσεις για αφλατοξίνες σε τουρκικά σύκα είχαν δημοσιοποιηθεί και τα προηγούμενα χρόνια. Η μόλυνση αποξηραμένων σύκων από μυκοτοξίνες μπορεί να συνδέεται με ανάπτυξη μυκήτων στο προϊόν κατά την καλλιέργεια, την ξήρανση ή την αποθήκευση, ανάλογα με τις περιβαλλοντικές και παραγωγικές συνθήκες. Η ξήρανση περιορίζει τη διαθέσιμη υγρασία, αλλά δεν εξαλείφει αφλατοξίνες που έχουν ήδη παραχθεί, καθώς πρόκειται για σχετικά σταθερές χημικές ενώσεις και οι συνήθεις πρακτικές επεξεργασίας τροφίμων δεν εγγυώνται την πλήρη απομάκρυνσή τους.
