Η Βουλγαρία ενεργοποίησε το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ μετά τον εντοπισμό υπερβολικά υψηλού μικροβιακού φορτίου σε νωπό γάλα ρουμανικής προέλευσης, με επίπεδα άνω των 300.000 βακτηρίων ανά ml και ενώ το ευρωπαϊκό όριο είναι 100.000/ml
Η Βουλγαρία κοινοποίησε στις 15 Μαΐου 2026 μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για τρόφιμα και ζωοτροφές (RASFF*) ενημερωτική ειδοποίηση παρακολούθησης σχετικά με νωπό γάλα προέλευσης Ρουμανίας, στο οποίο διαπιστώθηκε ολικός αριθμός βακτηρίων άνω των 300.000 ανά ml. Η κοινοποίηση καταχωρήθηκε με αριθμό 2026.4301 και βασίστηκε σε επίσημο έλεγχο στην αγορά. Η αξιολόγηση κινδύνου χαρακτηρίστηκε ως «δυνητικός κίνδυνος».
Το νωπό γάλα θεωρείται προϊόν υψηλού μικροβιολογικού κινδύνου, καθώς δεν έχει υποστεί θερμική επεξεργασία όπως παστερίωση ή αποστείρωση. Η αυξημένη συνολική βακτηριακή χλωρίδα αποτελεί βασικό δείκτη υγιεινής κατά την άμελξη, τη συλλογή, τη μεταφορά και την αποθήκευση του γάλακτος. Τιμές άνω των θεσπισμένων ορίων υποδηλώνουν σοβαρές αποκλίσεις είτε στις συνθήκες υγιεινής είτε στη διατήρηση της ψυκτικής αλυσίδας.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για το νωπό γάλα καθορίζεται κυρίως από τον Κανονισμό (ΕΚ) 853/2004, ο οποίος θέτει ειδικούς κανόνες υγιεινής για τρόφιμα ζωικής προέλευσης. Για το αγελαδινό νωπό γάλα προβλέπεται ότι ο γεωμετρικός μέσος του συνολικού αριθμού μικροοργανισμών στους 30°C δεν πρέπει να υπερβαίνει τις 100.000 αποικίες ανά ml πριν από την ανάμιξη ή τη μεταποίηση. Η υπέρβαση των επιτρεπόμενων ορίων μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμούς διάθεσης, εντατικοποίηση ελέγχων, υποχρεωτικές διορθωτικές ενέργειες στις εγκαταστάσεις παραγωγής και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε αναστολή λειτουργίας.
Το υψηλό μικροβιακό φορτίο στο νωπό γάλα μπορεί να οφείλεται σε ανεπαρκή καθαρισμό εξοπλισμού άμελξης, κακή υγιεινή του προσωπικού, μολυσμένο νερό, ακατάλληλες συνθήκες σταβλισμού, μαστίτιδα στα ζώα ή αστοχίες στην ψύξη και μεταφορά. Η ταχεία ανάπτυξη βακτηρίων επιταχύνεται όταν το γάλα παραμένει σε θερμοκρασίες άνω των 4°C για παρατεταμένο χρονικό διάστημα. Επιπλέον, η παρουσία οργανικών υπολειμμάτων σε δεξαμενές και σωληνώσεις ευνοεί τον σχηματισμό βιοφίλμ, τα οποία λειτουργούν ως μόνιμες εστίες επιμόλυνσης.
Για τη βιομηχανία γάλακτος, η διατήρηση χαμηλού συνολικού βακτηριακού φορτίου αποτελεί κρίσιμο παράγοντα τόσο για την ασφάλεια όσο και για τη διάρκεια ζωής των προϊόντων. Αυξημένοι μικροβιακοί πληθυσμοί προκαλούν αλλοιώσεις, μεταβολές στη γεύση και στη σύσταση, μειωμένη σταθερότητα κατά την επεξεργασία και αυξημένο κίνδυνο παρουσίας παθογόνων μικροοργανισμών. Οι επιχειρήσεις εφαρμόζουν συστήματα HACCP, συνεχή δειγματοληψία, ελέγχους ψυκτικής αλυσίδας, απολυμάνσεις εξοπλισμού και μικροβιολογικές αναλύσεις για τη συμμόρφωση με τα όρια ασφαλείας.
Το νωπό γάλα μπορεί να αποτελέσει φορέα παθογόνων βακτηρίων όπως Salmonella spp., Listeria monocytogenes, Campylobacter jejuni, Escherichia coli παραγωγών τοξίνης Shiga και Brucella spp. Οι λοιμώξεις που συνδέονται με την κατανάλωση νωπού γάλακτος ή προϊόντων από μη παστεριωμένο γάλα μπορεί να προκαλέσουν γαστρεντερίτιδα, υψηλό πυρετό, αιμορραγική διάρροια, σηψαιμία, νεφρική ανεπάρκεια και αποβολές σε εγκύους. Η λιστερίωση εμφανίζει αυξημένη θνησιμότητα σε ηλικιωμένους, ανοσοκατεσταλμένους και νεογνά, ενώ η λοίμωξη από E. coli O157:H7 μπορεί να οδηγήσει σε αιμολυτικό ουραιμικό σύνδρομο.
Οι υγειονομικές αρχές σε πολλές χώρες έχουν συνδέσει επανειλημμένα το νωπό γάλα με επιδημίες τροφιμογενών νοσημάτων. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το CDC έχει καταγράψει δεκάδες επιδημίες που σχετίζονται με μη παστεριωμένο γάλα και τυριά από νωπό γάλα, με συχνότερα παθογόνα τα Campylobacter, Salmonella και E. coli. Το 2022 καταγράφηκαν περιστατικά λιστερίωσης που συνδέθηκαν με τυριά από νωπό γάλα σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, ενώ κατά τα προηγούμενα έτη υπήρξαν ανακλήσεις προϊόντων λόγω παρουσίας Brucella σε γαλακτοκομικά από μη παστεριωμένο γάλα στη Γαλλία και στην Ισπανία. Στις ΗΠΑ, αρκετές πολιτείες έχουν επιβάλει περιορισμούς ή απαγορεύσεις στη λιανική πώληση νωπού γάλακτος εξαιτίας επαναλαμβανόμενων κρουσμάτων. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η πιθανότητα μεταφοράς ζωονόσων μέσω νωπού γάλακτος. Τα τελευταία χρόνια, διεθνείς οργανισμοί έχουν εκδώσει οδηγίες για αυξημένη επιτήρηση μετά τον εντοπισμό στελεχών γρίπης των πτηνών H5N1 σε γαλακτοπαραγωγικές μονάδες βοοειδών στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι καταναλωτές καλούνται να αποφεύγουν την κατανάλωση νωπού γάλακτος χωρίς προηγούμενο βρασμό ή παστερίωση, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για παιδιά, εγκύους, ηλικιωμένους και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα. Η διατήρηση του γάλακτος σε θερμοκρασίες ψύξης κάτω των 4°C και η τήρηση των ημερομηνιών κατανάλωσης αποτελούν βασικά μέτρα περιορισμού του κινδύνου. Στα προϊόντα από νωπό γάλα, όπως ορισμένα παραδοσιακά τυριά, η σωστή ωρίμανση και η τήρηση των προδιαγραφών παραγωγής μειώνουν αλλά δεν εξαλείφουν πλήρως τον μικροβιολογικό κίνδυνο.
*Η κοινοποίηση της Βουλγαρίας εντάσσεται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής επιτήρησης τροφίμων, μέσω της οποίας τα κράτη-μέλη ανταλλάσσουν πληροφορίες για προϊόντα που ενδέχεται να επηρεάσουν τη δημόσια υγεία. Το σύστημα RASFF χρησιμοποιείται για άμεση ενημέρωση σχετικά με τρόφιμα, ζωοτροφές και υλικά σε επαφή με τρόφιμα όταν εντοπίζονται κίνδυνοι που απαιτούν παρακολούθηση ή παρέμβαση από τις αρμόδιες αρχές.
