Η ασφάλεια της γλυφοσάτης επανέρχεται στο επίκεντρο στις ΗΠΑ, λίγες μόλις ημέρες μετά την ολοκλήρωση μιας νέας ευρωπαϊκής αξιολόγησης για την πιθανή καρκινογόνο δράση της ουσίας. Η αμερικανική Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος (EPA) βρίσκεται σε διαδικασία επανεξέτασης των επιπτώσεων της γλυφοσάτης στην ανθρώπινη υγεία και ανακοίνωσε μαζί με το υπουργείο Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών (HHS) μια νέα επιστημονική συνεργασία, με στόχο να ενισχυθεί η βάση δεδομένων που θα χρησιμοποιηθεί για το τελικό πόρισμα. Η επικαιροποιημένη αξιολόγηση της EPA για την ανθρώπινη υγεία και την καρκινογόνο δυναμική της γλυφοσάτης αναμένεται να ολοκληρωθεί στις αρχές του 2027.
Η γλυφοσάτη είναι μία από τις πιο ευρέως χρησιμοποιούμενες δραστικές ουσίες στα ζιζανιοκτόνα και η ασφάλειά της αποτελεί εδώ και χρόνια αντικείμενο έντονης επιστημονικής και ρυθμιστικής συζήτησης. Η νέα διαδικασία της EPA δεν αποτελεί απλή επικαιροποίηση μιας τυπικής αξιολόγησης, καθώς η προηγούμενη αμερικανική εκτίμηση για την ανθρώπινη υγεία είχε βρεθεί στο επίκεντρο δικαστικής διαμάχης. Το 2022 ομοσπονδιακό δικαστήριο ακύρωσε την προηγούμενη απόφαση της EPA, κρίνοντας ότι η υπηρεσία δεν είχε αντιμετωπίσει επαρκώς ορισμένα ζητήματα σχετικά με την πιθανή καρκινογόνο δράση της ουσίας. Η EPA προχώρησε στη συνέχεια σε νέα διαδικασία επανεξέτασης.
Τι θα εξετάσει η νέα αμερικανική αξιολόγηση
Η νέα συνεργασία EPA και HHS προβλέπει τη δημιουργία κοινής τεχνικής ομάδας με συμμετοχή επιστημόνων από την EPA και φορείς του HHS, μεταξύ των οποίων το Εθνικό Ινστιτούτο Περιβαλλοντικών Επιστημών Υγείας, το Εθνικό Πρόγραμμα Τοξικολογίας, το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου, τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων και την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων. Στόχος είναι να εντοπιστούν κενά στα διαθέσιμα δεδομένα, να συντονιστεί πρόσθετη έρευνα και να αξιοποιηθεί μεγαλύτερο μέρος της επιστημονικής τεκμηρίωσης στην τελική αξιολόγηση. Η EPA αναφέρει ότι θα εξετάσει συστηματικά τη δημοσιευμένη επιστημονική βιβλιογραφία που έχει προκύψει μετά την προηγούμενη αξιολόγηση, εφαρμόζοντας τα ίδια κριτήρια που χρησιμοποιεί και για άλλες δημοσιευμένες μελέτες. Η αξιολόγηση θα καλύψει τη γλυφοσάτη αλλά και σκευάσματα που περιέχουν γλυφοσάτη, καθώς θα εξεταστούν η διατροφική και επαγγελματική έκθεση, τα διαθέσιμα δεδομένα για καρκίνο, γονιδιοτοξικότητα, αναπαραγωγική και αναπτυξιακή τοξικότητα, καθώς και ζητήματα ανθρώπινης έκθεσης και βιοπαρακολούθησης. Στα πεδία που ενδέχεται να απαιτούν επιπλέον έρευνα περιλαμβάνεται ακόμη και το μικροβίωμα.
Η EPA τονίζει παράλληλα ότι η ίδια διατηρεί την αποκλειστική αρμοδιότητα για τις αποφάσεις σχετικά με την καταχώριση των φυτοφαρμάκων και ότι η συμφωνία με το HHS δεν προδικάζει το αποτέλεσμα της επανεξέτασης.
Η διαφωνία για τις ανεξάρτητες μελέτες
Η διαδικασία, ωστόσο, έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις. Ο Bill Freese, διευθυντής επιστημονικών προγραμμάτων του Center for Food Safety, δήλωσε στο Food Safety Magazine ότι από περισσότερες από 5.000 ανεξάρτητες μελέτες που εντοπίστηκαν στο πλαίσιο της βιβλιογραφικής αναζήτησης της EPA, περίπου το 78% έχει μέχρι στιγμής κριθεί ότι δεν πληροί τα κριτήρια για να συμπεριληφθεί στην αξιολόγηση. Ο Freese υποστηρίζει ότι ορισμένα από τα κριτήρια μπορούν να αποκλείσουν μελέτες στις οποίες χρησιμοποιούνται εμπορικά σκευάσματα γλυφοσάτης αντί για την καθαρή δραστική ουσία ή όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες για όλα τα συστατικά μιας εμπορικής σύνθεσης. Κατά την άποψη του Center for Food Safety, αυτό δημιουργεί πρόβλημα επειδή οι πραγματικές εκθέσεις των ανθρώπων αφορούν εμπορικά σκευάσματα και όχι αποκλειστικά τη γλυφοσάτη ως μεμονωμένη ουσία.
Η EPA, από την άλλη πλευρά, υποστηρίζει ότι η βιβλιογραφία αξιολογείται με συγκεκριμένα και σταθερά επιστημονικά κριτήρια και ότι στο τελικό αρχείο της επανεξέτασης θα εξηγηθεί ποιες μελέτες θεωρήθηκαν σχετικές και επαρκούς ποιότητας. Η υπηρεσία έχει επίσης δηλώσει ότι θα εξετάσει τα διαθέσιμα δεδομένα για τις επιπτώσεις των σκευασμάτων γλυφοσάτης, συμπεριλαμβανομένων των βοηθητικών ουσιών και των επιφανειοδραστικών συστατικών.
Τι έχει αποφασίσει η Ευρώπη
Η αμερικανική διαδικασία αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή στην Ευρωπαϊκή Ένωση μόλις ολοκληρώθηκε μια νέα αξιολόγηση ακριβώς πάνω στο ζήτημα της πιθανής καρκινογόνου δράσης της γλυφοσάτης. Όπως είχαμε δημοσιεύσει στο Cibum στις 8 Σεπτεμβρίου 2026, η Επιτροπή Αξιολόγησης Κινδύνου της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Χημικών Προϊόντων (ECHA) υιοθέτησε νέα επιστημονική γνώμη μετά την αξιολόγηση των δεδομένων της λεγόμενης Global Glyphosate Study, μιας μεγάλης μελέτης του Ινστιτούτου Ramazzini που δημοσιεύθηκε το 2025. Η επιτροπή κατέληξε ότι τα νέα δεδομένα δεν αλλάζουν το προηγούμενο συμπέρασμα ότι η γλυφοσάτη δεν πληροί τα επιστημονικά κριτήρια για ταξινόμηση ως καρκινογόνος ουσία.
Η μελέτη του Ramazzini είχε προκαλέσει νέα συζήτηση, καθώς οι ερευνητές ανέφεραν αυξήσεις σε διάφορους καλοήθεις και κακοήθεις όγκους σε αρουραίους που εκτέθηκαν στη γλυφοσάτη από την εμβρυϊκή περίοδο έως την ηλικία των 104 εβδομάδων. Οι αρουραίοι έλαβαν διαφορετικές δόσεις μέσω του πόσιμου νερού, ενώ εξετάστηκαν παράλληλα και δύο εμπορικά ζιζανιοκτόνα που περιείχαν γλυφοσάτη. Η μελέτη δημοσιεύθηκε το 2025 στο περιοδικό Environmental Health.
Μετά τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε από την ECHA και την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) να αξιολογήσουν τα νέα στοιχεία και να εξετάσουν εάν επηρεάζουν τα προηγούμενα συμπεράσματα. Η ECHA ξεκίνησε τη διαδικασία τον Ιούνιο του 2026 και πραγματοποίησε δημόσια διαβούλευση για τα δεδομένα της μελέτης τον Μάρτιο. Η νέα γνώμη της Επιτροπής Αξιολόγησης Κινδύνου αναμένεται να δημοσιευθεί αναλυτικά τους επόμενους μήνες.
Γιατί υπάρχουν διαφορετικά επιστημονικά συμπεράσματα
Η ευρωπαϊκή απόφαση δεν σημαίνει ότι υπάρχει διεθνής επιστημονική ομοφωνία για τη γλυφοσάτη. Η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας έχει ταξινομήσει από το 2015 τη γλυφοσάτη ως «πιθανώς καρκινογόνο για τον άνθρωπο», στην Ομάδα 2A. Η συγκεκριμένη αξιολόγηση βασίστηκε σε περιορισμένες ενδείξεις καρκίνου στον άνθρωπο, επαρκείς ενδείξεις από πειραματόζωα και ισχυρές ενδείξεις για γονιδιοτοξικότητα.
Η διαφορά αυτή πρέπει να διαβάζεται υπό το πρίσμα του διαφορετικού ρυθμιστικού ρόλου των οργανισμών. Η ECHA εξετάζει τις εγγενείς επικίνδυνες ιδιότητες μιας χημικής ουσίας προκειμένου να αποφανθεί για την ταξινόμησή της, ενώ η EFSA αξιολογεί τον κίνδυνο που συνδέεται με την έκθεση και τις συγκεκριμένες χρήσεις της ουσίας. Στην αξιολόγηση της EFSA το 2023 δεν εντοπίστηκαν κρίσιμοι τομείς ανησυχίας για ανθρώπους, ζώα ή το περιβάλλον που να εμποδίζουν την ανανέωση της έγκρισης, αν και καταγράφηκαν κενά δεδομένων και ζητήματα που δεν μπορούσαν να οριστικοποιηθούν.
Η γλυφοσάτη παραμένει εγκεκριμένη δραστική ουσία στην Ευρωπαϊκή Ένωση έως τις 15 Δεκεμβρίου 2033, υπό συγκεκριμένους όρους και περιορισμούς. Η έγκριση κάθε φυτοπροστατευτικού προϊόντος που περιέχει γλυφοσάτη γίνεται ξεχωριστά από τις αρμόδιες εθνικές αρχές.
Έτσι, ενώ η Ευρώπη μόλις εξέτασε τα νέα δεδομένα για την καρκινογόνο δράση της και διατήρησε την προηγούμενη επιστημονική της θέση, οι ΗΠΑ βρίσκονται σε διαφορετικό στάδιο επανεξέτασης. Η EPA έχει δεσμευτεί να ολοκληρώσει την επικαιροποιημένη αξιολόγηση της ανθρώπινης υγείας και της καρκινογόνου δυναμικής της γλυφοσάτης στις αρχές του 2027, οπότε θα φανεί εάν η νέα αμερικανική διαδικασία θα οδηγήσει σε αλλαγή της υφιστάμενης ρυθμιστικής προσέγγισης.
