Μετά τα πορτοκάλια και τις ντομάτες, απαγορευμένο εντομοκτόνο εντοπίστηκε και σε λεμόνια. Πώς προστατεύονται οι καταναλωτές
Νέα κοινοποίηση στο ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας τροφίμων RASFF καταγράφηκε στις 25 Μαΐου 2026 για φρέσκα λεμόνια προέλευσης Αιγύπτου, στα οποία εντοπίστηκαν υπολείμματα clothianidin, φυτοφαρμάκου που δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιείται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ειδοποίηση εκδόθηκε από την Κύπρο με αριθμό 2026.4572 και αφορούσε φορτίο που δεσμεύτηκε κατά τον συνοριακό έλεγχο πριν διατεθεί στην αγορά.
Οι εργαστηριακές αναλύσεις κατέγραψαν παρουσία clothianidin σε επίπεδο 0,046 mg/kg με αβεβαιότητα μέτρησης ±0,023 mg/kg. Η αξιολόγηση κινδύνου ανέφερε ότι, με βάση τα διαθέσιμα τοξικολογικά δεδομένα και τα πρότυπα κατανάλωσης, η έκθεση ενηλίκων και παιδιών δεν υπερέβαινε τις τοξικολογικές τιμές αναφοράς ARfD και ADI. Η υπόθεση προστίθεται σε μια ακολουθία ευρωπαϊκών ειδοποιήσεων και συνοριακών απορρίψεων αγροτικών προϊόντων προέλευσης Αιγύπτου που καταγράφηκαν τα τελευταία χρόνια και εντάθηκαν το 2026. Στις αρχές Μαΐου η Ελλάδα μπλόκαρε στα σύνορα φορτίο ντομάτας από την Αίγυπτο λόγω παρουσίας chlorpyrifos, εντομοκτόνου που έχει απαγορευτεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 2020 εξαιτίας νευροτοξικών επιπτώσεων και ανησυχιών για την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος στα παιδιά. Λίγες ημέρες νωρίτερα είχαν δημοσιοποιηθεί στοιχεία για πορτοκάλια Αιγύπτου με υπερβάσεις απαγορευμένων φυτοφαρμάκων που έφτασαν το 7.600% πάνω από το όριο.
Τον Φεβρουάριο του 2026 η Ελλάδα είχε ενημερώσει το RASFF επίσης για φορτίο πορτοκαλιών από την Αίγυπτο με μη εγκεκριμένο φυτοφάρμακο σε συγκέντρωση περίπου 1.000% πάνω από το επιτρεπτό όριο, με χαρακτηρισμό «σοβαρού κινδύνου». Την ίδια περίοδο είχε εκδοθεί ευρωπαϊκή ειδοποίηση για αιγυπτιακές πατάτες στις οποίες εντοπίστηκε ιδιαίτερα επικίνδυνη δραστική ουσία φυτοφαρμάκου. Προγενέστερες καταγραφές περιλαμβάνουν υψηλά επίπεδα φυτοφαρμάκων σε δυόσμο που διακινήθηκε μέσω Ελλάδας το 2023 καθώς και παρουσία methomyl σε φρούτα custard apple από την Αίγυπτο που εντοπίστηκαν στη Γερμανία το 2022.
Η επαναλαμβανόμενη εμφάνιση αιγυπτιακών φορτίων με μη εγκεκριμένες δραστικές ουσίες ή υπερβάσεις υπολειμμάτων έχει οδηγήσει ευρωπαϊκές αρχές και επιχειρήσεις τροφίμων σε εντατικοποίηση των ελέγχων σε προϊόντα όπως εσπεριδοειδή, πατάτες, αρωματικά φυτά και νωπά λαχανικά. Οι συνοριακοί έλεγχοι περιλαμβάνουν δειγματοληψίες και εξειδικευμένες αναλύσεις με τεχνικές υψηλής ευαισθησίας, όπως υγρή χρωματογραφία και φασματομετρία μάζας, που επιτρέπουν την ανίχνευση ακόμη και πολύ μικρών συγκεντρώσεων φυτοφαρμάκων.
Το clothianidin, που εντοπίστηκε στα λεμόνια, ανήκει στα νεονικοτινοειδή εντομοκτόνα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αποσύρει τις εγκρίσεις εξωτερικής χρήσης για ουσίες της συγκεκριμένης κατηγορίας λόγω των επιπτώσεών τους στους επικονιαστές και κυρίως στις μέλισσες. Η χρήση της στην ευρωπαϊκή γεωργία περιορίζεται αυστηρά μέσω του Κανονισμού (ΕΚ) 1107/2009 και των αποφάσεων εφαρμογής που ακολούθησαν τις αξιολογήσεις της EFSA. Παρότι η συγκεκριμένη κοινοποίηση δεν ταξινομήθηκε ως σοβαρός κίνδυνος για τον άνθρωπο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η συνεχής έκθεση σε χαμηλές ποσότητες πολλαπλών φυτοφαρμάκων αποτελεί αντικείμενο μακροχρόνιας επιστημονικής αξιολόγησης. Ορισμένες δραστικές ουσίες έχουν συσχετιστεί με επιδράσεις στο νευρικό σύστημα, στο ήπαρ, στο ενδοκρινικό σύστημα και στη νευροαναπτυξιακή λειτουργία παιδιών, ιδιαίτερα όταν η έκθεση είναι επαναλαμβανόμενη ή αφορά ευάλωτες ομάδες πληθυσμού.
Για τις επιχειρήσεις τροφίμων, οι συνοριακές απορρίψεις δημιουργούν σοβαρές επιχειρησιακές και οικονομικές επιπτώσεις. Ένα φορτίο που δεσμεύεται ή απορρίπτεται συνεπάγεται απώλειες προϊόντος, κόστη αποθήκευσης και καταστροφής, καθυστερήσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα και αυξημένους μελλοντικούς ελέγχους. Παράλληλα επηρεάζονται συμβόλαια προμήθειας, πιστοποιήσεις ποιότητας και εμπορικές σχέσεις μεταξύ εξαγωγέων και ευρωπαϊκών εισαγωγικών επιχειρήσεων.
Οι παραγωγοί και οι εξαγωγείς που στοχεύουν στην ευρωπαϊκή αγορά υποχρεούνται να εφαρμόζουν αυστηρά συστήματα ορθής γεωργικής πρακτικής και πλήρους ιχνηλασιμότητας. Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων πρέπει να συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις της αγοράς προορισμού και να συνοδεύεται από προληπτικούς εργαστηριακούς ελέγχους πριν την εξαγωγή. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις λιανικής και εισαγωγής εφαρμόζουν πλέον πιο εκτεταμένα προγράμματα δειγματοληψίας σε προϊόντα προέλευσης τρίτων χωρών που εμφανίζουν επαναλαμβανόμενες παραβάσεις.
Για τους καταναλωτές, η σωστή διαχείριση των νωπών φρούτων και λαχανικών παραμένει βασικό μέτρο περιορισμού έκθεσης σε υπολείμματα φυτοφαρμάκων. Το σχολαστικό πλύσιμο κάτω από τρεχούμενο νερό, η απομάκρυνση της φλούδας όπου είναι εφικτό και η προσοχή στη χρήση φλούδων εσπεριδοειδών στη μαγειρική ή στη ζαχαροπλαστική μπορούν να μειώσουν μέρος των υπολειμμάτων. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε προϊόντα που καταναλώνονται ωμά ή χρησιμοποιούνται από παιδιά. Η κοινοποίηση για τα λεμόνια από την Αίγυπτο παραμένει καταχωρημένη ως συνοριακή απόρριψη χωρίς να έχει υπάρξει διάθεση του προϊόντος στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
