Ποιες είναι οι πηγές έκθεσης σε καρκινογόνο κάδμιο και οι επιπτώσεις στην υγεία σύμφωνα με πρόσφατη γνωμοδότηση του BfR
Το κάδμιο, ένα βαρύ μέταλλο που απαντάται φυσικά στον φλοιό της Γης, συνεχίζει να αποτελεί αντικείμενο παρακολούθησης από τις ευρωπαϊκές και εθνικές αρχές ασφάλειας τροφίμων, καθώς η παρουσία του στο περιβάλλον το καθιστά αναπόφευκτο μέρος της διατροφικής αλυσίδας. Σύμφωνα με το Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Αξιολόγησης Κινδύνων της Γερμανίας (BfR), τα τρόφιμα αποτελούν τη βασική πηγή έκθεσης στο κάδμιο για τους μη καπνιστές, ενώ στους καπνιστές προστίθεται και η εισπνοή καπνού.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κι άλλη ανάκληση επικίνδυνης φριτέζας αέρα λόγω σοβαρού κινδύνου πυρκαγιάς
Το μέταλλο απελευθερώνεται στο περιβάλλον τόσο μέσω φυσικών διεργασιών, όπως η διάβρωση πετρωμάτων και οι ηφαιστειακές εκρήξεις, όσο και από ανθρώπινες δραστηριότητες. Η χρήση του στη βιομηχανία, η καύση ορυκτών καυσίμων, η μεταλλουργία, η αποτέφρωση αποβλήτων και η χρήση φωσφορικών λιπασμάτων συμβάλλουν στη διασπορά του σε αέρα, έδαφος και υδάτινα συστήματα. Από εκεί περνά στα φυτά, στα ζώα και τελικά στα τρόφιμα που καταναλώνει ο άνθρωπος.
Η συγκέντρωση καδμίου στα τρόφιμα διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το είδος και τις συνθήκες παραγωγής. Στη γερμανική μελέτη BfR-MEAL, από τα φυτικά τρόφιμα οι υψηλότερες συγκεντρώσεις καταγράφηκαν στα μανιτάρια πορτσίνι (porcini), τη σκόνη κακάο, τους ηλιόσπορους, τον λιναρόσπορο και τα φύκια. Στα ζωικά προϊόντα, αυξημένα επίπεδα εντοπίστηκαν κυρίως στα εντόσθια, ιδιαίτερα στο συκώτι και στα νεφρά, καθώς και στα μύδια και στα καλαμάρια.
Ωστόσο, η συνολική έκθεση του πληθυσμού δεν εξαρτάται μόνο από τη συγκέντρωση του μετάλλου αλλά και από τη συχνότητα κατανάλωσης των τροφίμων. Σύμφωνα με το BfR, τα δημητριακά και τα προϊόντα τους ευθύνονται για το 40% έως 50% της συνολικής πρόσληψης καδμίου σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Σημαντική συμβολή έχουν επίσης οι πατάτες και τα προϊόντα πατάτας. Παρότι τα συγκεκριμένα τρόφιμα δεν εμφανίζουν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις καδμίου, καταναλώνονται σε μεγάλες ποσότητες και σε τακτική βάση. Στα παιδιά, σημαντική πηγή έκθεσης αποτελεί και το σπανάκι.
Οι επιστημονικές αξιολογήσεις επικεντρώνονται κυρίως στις μακροχρόνιες επιπτώσεις της διατροφικής έκθεσης. Το κάδμιο απορροφάται σε σχετικά μικρό ποσοστό από το γαστρεντερικό σύστημα, όμως συσσωρεύεται στον οργανισμό, κυρίως στα νεφρά και στο ήπαρ. Η βιολογική του ημιζωή υπολογίζεται μεταξύ 10 και 30 ετών, γεγονός που σημαίνει ότι αποβάλλεται πολύ αργά. Η μακροχρόνια έκθεση έχει συσχετιστεί με βλάβες στη νεφρική λειτουργία και με απομεταλλικοποίηση των οστών. Επιπλέον, η έλλειψη σιδήρου μπορεί να αυξήσει την απορρόφηση καδμίου από τον οργανισμό. Το κάδμιο έχει επίσης ταξινομηθεί ως καρκινογόνος παράγοντας για τον άνθρωπο από τον Διεθνή Οργανισμό Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), αν και το έγγραφο του γερμανικού Ομοσπονδιακού Ινστιτούτου Αξιολόγησης Κινδύνων (BfR) επικεντρώνεται κυρίως στις επιπτώσεις της μακροχρόνιας διατροφικής έκθεσης στα νεφρά και στα οστά.
Για την αξιολόγηση του κινδύνου, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) έχει θεσπίσει ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη 2,5 μικρογραμμαρίων καδμίου ανά κιλό σωματικού βάρους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που αξιολόγησε το BfR, η πλειονότητα του πληθυσμούβρίσκεται κάτω από αυτό το όριο μέσω της διατροφής. Παρ’ όλα αυτά, σε ορισμένες ομάδες παιδιών η εκτιμώμενη έκθεση μπορεί να υπερβαίνει την ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη, ανάλογα με τις διατροφικές συνήθειες.
Οι αρχές επισημαίνουν ότι η πλήρης εξάλειψη του καδμίου από τα τρόφιμα δεν είναι εφικτή λόγω της ευρείας παρουσίας του στο περιβάλλον. Για τον περιορισμό της έκθεσης εφαρμόζονται ευρωπαϊκά και εθνικά μέτρα που περιλαμβάνουν ανώτατα επιτρεπτά όρια καδμίου σε διάφορες κατηγορίες τροφίμων, καθώς και περιορισμούς στη χρήση του στη βιομηχανία και τη γεωργία. Παράλληλα, έχουν θεσπιστεί όρια για την περιεκτικότητα καδμίου σε φωσφορικά λιπάσματα, με στόχο τη μείωση της επιβάρυνσης των γεωργικών εδαφών.
Το BfR συνιστά στους καταναλωτές να διατηρούν ποικιλία στη διατροφή τους, να περιορίζουν την κατανάλωση άγριων μανιταριών και εντοσθίων άγριων ζώων και να αποφεύγουν την υπερβολική κατανάλωση τροφίμων που ενδέχεται να εμφανίζουν αυξημένες συγκεντρώσεις του μετάλλου. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο, μια ισορροπημένη και διαφοροποιημένη διατροφή συμβάλλει στη μείωση της έκθεσης όχι μόνο στο κάδμιο αλλά και σε άλλους περιβαλλοντικούς ρύπους που μπορεί να υπάρχουν στα τρόφιμα.
