Νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports καταγράφει τον ρόλο του χωροκατακτητικού είδους aoudad (Ammotragus lervia), γνωστού και ως πρόβατο της Βαρβαρίας, στη μετάδοση αναπνευστικών παθογόνων που συνδέονται με σοβαρή πνευμονία στα άγρια bighorn sheep (Ovis canadensis) στις νοτιοδυτικές Ηνωμένες Πολιτείες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όταν bighorn sheep εκτέθηκαν σε βακτήρια του αναπνευστικού που μεταφέρουν τα aoudad, το 80% πέθανε από πνευμονία. Τα aoudad σπάνια αρρωσταίνουν, αλλά συνεχίζουν να μεταφέρουν και να αποβάλλουν τα παθογόνα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτό σημαίνει ότι λειτουργούν ως ασυμπτωματικοί φορείς της νόσου, δηλαδή μεταδίδουν τη μόλυνση χωρίς να φαίνονται άρρωστα.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Texas A&M University σε συνεργασία με κτηνιάτρους και βιολόγους του Texas Parks and Wildlife Department (TPWD), που εξέτασαν τον τρόπο με τον οποίο το εισαγόμενο αυτό είδος μπορεί να λειτουργεί ως δεξαμενή παθογόνων μικροοργανισμών, συμβάλλοντας στη διατήρηση και τη μετάδοση ασθενειών σε πληθυσμούς άγριων προβάτων που αποτελούν σημαντικό στοιχείο της φυσικής πανίδας της Βόρειας Αμερικής. Τα aoudad κατάγονται από τις ορεινές περιοχές της Βόρειας Αφρικής και εισήχθησαν στο Τέξας πριν από αρκετές δεκαετίες για κυνηγετικούς σκοπούς. Έκτοτε οι πληθυσμοί τους αυξήθηκαν σημαντικά και εξαπλώθηκαν σε μεγάλες εκτάσεις του δυτικού Τέξας, όπου σε αρκετές περιοχές μοιράζονται τους ίδιους βιότοπους με τα αυτόχθονα bighorn sheep.
Αν και η συγκεκριμένη μελέτη αφορά αποκλειστικά τους πληθυσμούς aoudad και bighorn sheep στις Ηνωμένες Πολιτείες, το είδος δεν περιορίζεται στη Βόρεια Αμερική. Τα aoudad έχουν εισαχθεί και σε ευρωπαϊκές χώρες από το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, κυρίως για κυνηγετικούς σκοπούς, και σήμερα υπάρχουν εγκατεστημένοι πληθυσμοί στην Ισπανία, την Κροατία και την Τσεχία, ενώ κατά το παρελθόν είχαν δημιουργηθεί πληθυσμοί και στην Ιταλία. Επιστημονικές μελέτες έχουν καταγράψει την παρουσία και τη γενετική δομή των μη αυτόχθονων ευρωπαϊκών πληθυσμών του είδους, οι οποίοι προέρχονται από πολλαπλές εισαγωγές από τη Βόρεια Αφρική.
Οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν σε δύο ομάδες βακτηριακών παθογόνων που σχετίζονται με την πνευμονία των άγριων προβάτων: το Mycoplasma ovipneumoniae και τα λευκοτοξινογόνα στελέχη της οικογένειας Pasteurellaceae. Οι συγκεκριμένοι μικροοργανισμοί έχουν συνδεθεί εδώ και χρόνια με σοβαρές επιδημίες αναπνευστικών νοσημάτων σε πληθυσμούς bighorn sheep σε διάφορες περιοχές της Βόρειας Αμερικής. Στο πειραματικό μέρος της μελέτης, bighorn sheep εκτέθηκαν σε αναπνευστικά παθογόνα που προέρχονταν από aoudad. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το 80% των ζώων που εκτέθηκαν κατέληξε από πνευμονία. Η παρατήρηση αυτή ενισχύει την υπόθεση ότι τα aoudad μπορούν να αποτελέσουν σημαντική πηγή μόλυνσης για τα αυτόχθονα άγρια πρόβατα.
Παράλληλα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα aoudad συνέχισαν να αποβάλλουν τα παθογόνα για μεγάλο χρονικό διάστημα μέσω των αναπνευστικών εκκρίσεων, ενώ εμφάνιζαν ελάχιστα ή και καθόλου κλινικά συμπτώματα. Η διαφορετική αυτή ανταπόκριση στη λοίμωξη σημαίνει ότι το χωροκατακτητικό είδος μπορεί να μεταφέρει και να διασπείρει τους μικροοργανισμούς χωρίς να παρουσιάζει την ίδια σοβαρή νόσο που παρατηρείται στα bighorn sheep. Στο πλαίσιο της ίδιας έρευνας πραγματοποιήθηκε επιδημιολογική διερεύνηση σε 351 ελεύθερα aoudad από διάφορες περιοχές του Τέξας, με στόχο να εκτιμηθεί η παρουσία των παθογόνων στον φυσικό πληθυσμό. Οι αναλύσεις έδειξαν ότι το 9,4% των ζώων έφερε γενετικό υλικό του Mycoplasma ovipneumoniae σε ρινικά δείγματα, ενώ το 55,8% διέθετε αντισώματα που υποδήλωναν προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο.
Η έρευνα κατέγραψε επίσης διαφορές μεταξύ των τοπικών πληθυσμών aoudad ως προς τη συχνότητα εμφάνισης των διαφορετικών στελεχών των παθογόνων. Επιπλέον, τα νεαρά ζώα βρέθηκαν να αποβάλλουν τους μικροοργανισμούς συχνότερα από τα ενήλικα, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάζει τη δυναμική της μετάδοσης μέσα στους πληθυσμούς. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι τα aoudad πιθανόν έχουν εξελιχθεί μαζί με ορισμένα από τα συγκεκριμένα παθογόνα στη φυσική περιοχή εξάπλωσής τους στη Βόρεια Αφρική και εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στη λοίμωξη. Αντίθετα, τα bighorn sheep φαίνεται να είναι περισσότερο ευάλωτα, καθώς η έκθεση σε αυτούς τους μικροοργανισμούς μπορεί να προκαλέσει σοβαρή νόσο και υψηλή θνησιμότητα.
Τα ευρήματα έχουν ήδη επηρεάσει τη διαχείριση των πληθυσμών bighorn sheep από το Texas Parks and Wildlife Department. Όπως αναφέρουν οι συμμετέχοντες επιστήμονες, περισσότερα από 70 υγιή bighorn sheep μεταφέρθηκαν πρόσφατα στο Franklin Mountains State Park, κοντά στο Ελ Πάσο, περιοχή όπου η πιθανότητα επαφής με πληθυσμούς aoudad είναι ιδιαίτερα περιορισμένη.
Η συγκεκριμένη μελέτη αφορά αποκλειστικά το οικοσύστημα της Βόρειας Αμερικής και δεν συνδέεται άμεσα με την Ευρώπη ή την Ελλάδα. Ωστόσο, αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα των επιπτώσεων που μπορούν να έχουν τα χωροκατακτητικά είδη στη βιοποικιλότητα, είτε μέσω του ανταγωνισμού για τους φυσικούς πόρους είτε μέσω της μεταφοράς παθογόνων σε αυτόχθονα είδη της άγριας πανίδας. Η σημασία της έγκαιρης παρακολούθησης των χωροκατακτητικών ειδών αποτελεί αντικείμενο διεθνούς ενδιαφέροντος και σε άλλες περιοχές του κόσμου. Στην Ελλάδα, διαφορετικό αλλά χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus), ένα ξενικό είδος που έχει εξαπλωθεί στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, επηρεάζοντας τα θαλάσσια οικοσυστήματα, την αλιεία και τη δημόσια υγεία λόγω της παρουσίας της ισχυρής νευροτοξίνης τετροδοτοξίνης στους ιστούς του. Αν και πρόκειται για εντελώς διαφορετικό οργανισμό και διαφορετικό μηχανισμό επίδρασης, και οι δύο περιπτώσεις καταδεικνύουν ότι η εγκατάσταση μη αυτόχθονων ειδών μπορεί να δημιουργήσει νέες προκλήσεις για τη διαχείριση των οικοσυστημάτων και την προστασία της άγριας πανίδας.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Scientific Reports και βασίστηκε στη συνεργασία του Texas A&M University, του Texas Parks and Wildlife Department και του Kansas State University, προσφέροντας νέα δεδομένα για τη διατήρηση των πληθυσμών των bighorn sheep και για τον τρόπο με τον οποίο τα χωροκατακτητικά είδη μπορούν να επηρεάσουν την επιδημιολογία λοιμωδών νοσημάτων στην άγρια ζωή.
