Η εντομοφαγία χάνει το περιβαλλοντικό της πλεονέκτημα, σύμφωνα με νέα έκθεση
Τα τελευταία χρόνια η εντομοφαγία παρουσιάστηκε διεθνώς ως μία από τις βασικές απαντήσεις στην αυξανόμενη πίεση στα παγκόσμια συστήματα τροφίμων. Η αύξηση του πληθυσμού και οι ανησυχίες για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από την κτηνοτροφία οδήγησαν κυβερνήσεις, επενδυτές και βιομηχανίες τροφίμων να στραφούν στις πρωτεΐνες από έντομα. Τα βρώσιμα έντομα περιέχουν πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας, σίδηρο, ψευδάργυρο και βιταμίνες του συμπλέγματος Β, ενώ απαιτούν λιγότερο νερό και λιγότερη γη σε σχέση με την παραδοσιακή κτηνοτροφία. Ωστόσο νέα διεθνής μελέτη που δημοσιεύτηκε από το Stockholm Environment Institute (SEI), σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Leiden και το European Institute for Animal Law & Policy θέτει υπό αμφισβήτηση τα περιβαλλοντικά οφέλη της βιομηχανικής εκτροφής εντόμων. Η έκθεση με τίτλο «Rethinking insects as alternative protein: emerging environmental and animal welfare considerations» εξετάζει κατά πόσο οι πρωτεΐνες από έντομα αποτελούν πράγματι πιο βιώσιμη λύση σε σχέση με τις συμβατικές ζωικές πρωτεΐνες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | ΈΚΤΑΚΤΟ: Δεκάδες κρούσματα γαστρεντερίτιδας στο Νοσοκομείο ΑΤΤΙΚΟΝ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Λουκέτο σε μίνι μάρκετ: Τρωκτικά είχαν ροκανίσει συσκευασίες επώνυμων προϊόντων
Η έρευνα βασίστηκε σε ανασκόπηση μελετών κύκλου ζωής παραγωγής εντόμων, με έμφαση στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, και καταλήγει ότι τα περιβαλλοντικά οφέλη διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με το είδος εκτροφής, την ενέργεια που απαιτείται, τις ζωοτροφές που χρησιμοποιούνται και κυρίως το αν τα προϊόντα από έντομα αντικαθιστούν πραγματικά το κρέας ή απλώς προστίθενται στη διατροφή. Ωστόσο, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από την παραγωγή πρωτεΐνης εντόμων σε εύκρατες χώρες κυμαίνονται από 3 έως 35,5 κιλά CO₂ ανά κιλό πρωτεΐνης, με διάμεση τιμή περίπου 13,5 κιλά. Τα επίπεδα αυτά είναι χαμηλότερα από το βόειο κρέας, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις πλησιάζουν τις εκπομπές που καταγράφονται στην παραγωγή κοτόπουλου και χοιρινού.
Παράλληλα, οι βασικές πρωτεΐνες που αντικαθιστούν σήμερα τα έντομα στις ζωοτροφές, όπως η σόγια και τα ιχθυάλευρα, έχουν συχνά ακόμη χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Αυτό σημαίνει ότι η αντικατάσταση αυτών των πρώτων υλών με έντομα δεν οδηγεί απαραίτητα σε μικρότερες εκπομπές. Οι ερευνητές αποδίδουν μέρος του προβλήματος στις υψηλές ενεργειακές ανάγκες των μονάδων εκτροφής εντόμων στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Τα έντομα χρειάζονται σταθερές υψηλές θερμοκρασίες για να αναπτυχθούν, γεγονός που αυξάνει σημαντικά την κατανάλωση ενέργειας σε ψυχρότερα κλίματα. Η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στον κλάδο παραμένει περιορισμένη, ενώ η αξιοποίηση οργανικών αποβλήτων ως τροφή για τα έντομα εξακολουθεί να συναντά ρυθμιστικά και πρακτικά εμπόδια.
Επιπλέον η βιομηχανία εκτροφής εντόμων αντιμετωπίζει σοβαρές οικονομικές πιέσεις. Μετά από χρόνια έντονης χρηματοδότησης και επενδυτικού ενδιαφέροντος, αρκετές εταιρείες του κλάδου έχουν προχωρήσει σε αναδιαρθρώσεις ή διακοπή δραστηριότητας. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι ότι τα περισσότερα εκτρεφόμενα έντομα δεν καταλήγουν τελικά στην ανθρώπινη διατροφή. Μεγάλο μέρος της παραγωγής χρησιμοποιείται ως ζωοτροφή για ψάρια, πουλερικά και άλλα εκτρεφόμενα ζώα. Αυτό, όπως σημειώνουν οι συντάκτες της έκθεσης, μπορεί να ενισχύει το ήδη υπάρχον μοντέλο εντατικής κτηνοτροφίας αντί να το αντικαθιστά.
Την ίδια στιγμή, η αποδοχή της εντομοφαγίας από τους Ευρωπαίους καταναλωτές παραμένει περιορισμένη. Παρότι η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) έχει εγκρίνει αρκετά είδη εντόμων ως «νέα τρόφιμα» στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η ψυχολογική αποστροφή και η τροφική νεοφοβία εξακολουθούν να επηρεάζουν έντονα τη στάση των καταναλωτών. Χαρακτηριστική είναι πρόσφατη ιταλική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Foods από την κρατική υπηρεσία ENEA και το Πανεπιστήμιο της Καλαβρίας. Οι ερευνητές παρουσίασαν σε 350 Ιταλούς καταναλωτές σοκολατένιο cupcake που περιείχε 10% αλεύρι από mealworm. Όταν οι συμμετέχοντες δεν γνώριζαν τα συστατικά, το προϊόν αξιολογήθηκε ως σχετικά ελκυστικό. Μόλις όμως αποκαλύφθηκε ότι περιείχε έντομα, το 79% το κατέταξε στις χαμηλότερες κατηγορίες αποδοχής.
Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στην Ελλάδα. Μελέτη τεσσάρων ελληνικών πανεπιστημίων, μεταξύ αυτών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, έδειξε ότι παρότι οι περισσότεροι συμμετέχοντες γνώριζαν τον όρο «εντομοφαγία», ελάχιστοι δήλωσαν πρόθυμοι να καταναλώσουν τρόφιμα με βάση τα έντομα. Άλλη συγκριτική έρευνα μεταξύ Ελλάδας και Ιρλανδίας, από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και το Atlantic Technological University, κατέγραψε σημαντικά χαμηλότερη αποδοχή των προϊόντων αυτών από τους Έλληνες καταναλωτές. Οι έρευνες δείχνουν πάντως ότι η αποδοχή αυξάνεται όταν τα έντομα δεν είναι ορατά στο τελικό προϊόν. Προϊόντα όπως μπάρες δημητριακών, ζυμαρικά, ψωμί ή γλυκά με σκόνη εντόμων συγκεντρώνουν μικρότερες αντιδράσεις σε σχέση με την κατανάλωση ολόκληρων εντόμων.
Παρά τις αντιστάσεις, οι επιστήμονες εξακολουθούν να θεωρούν ότι οι πρωτεΐνες από έντομα μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο στο μέλλον της διατροφής, ιδιαίτερα σε χώρες με θερμότερο κλίμα και μεγαλύτερη διαθεσιμότητα οργανικών υπολειμμάτων. Η νέα μελέτη του SEI υποστηρίζει ωστόσο ότι οι πολιτικές αποφάσεις και οι επενδύσεις στον κλάδο θα πρέπει να βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα περιβαλλοντικής απόδοσης και όχι σε γενικές υποθέσεις περί βιωσιμότητας. Η συζήτηση γύρω από την εντομοφαγία μετατοπίζεται πλέον από το ερώτημα αν τα έντομα μπορούν να αποτελέσουν τροφή του μέλλοντος, στο κατά πόσο μπορούν να το κάνουν με οικονομικά βιώσιμο τρόπο και με σαφές περιβαλλοντικό όφελος.
