Ένα λάθος στη δουλειά μπορεί να έχει τις ίδιες τυπικές συνέπειες είτε το κάνει ένας άνδρας είτε μια γυναίκα, όμως ο τρόπος με τον οποίο βιώνεται το λάθος δεν είναι πάντα ίδιος. Νέα μελέτη σε περισσότερους από 1.400 εργαζομένους στον χρηματοπιστωτικό τομέα του Ηνωμένου Βασιλείου δείχνει ότι οι γυναίκες αντιμετωπίζουν τα εργασιακά λάθη πιο αρνητικά από τους άνδρες, ιδιαίτερα όταν εργάζονται σε ομάδες όπου οι άνδρες αποτελούν τη μεγάλη πλειονότητα. Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Organizational Psychology, εξέτασε πόσο άνετα αισθάνονται οι εργαζόμενοι να παραδεχθούν ένα λάθος, κατά πόσο θεωρούν ότι ένα λάθος μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες και αν το αντιμετωπίζουν ως ευκαιρία για μάθηση. Το δείγμα περιλάμβανε πάνω από 1.400 εργαζομένους στον χρηματοπιστωτικό κλάδο, έναν χώρο όπου οι ομάδες συχνά χαρακτηρίζονται από έντονη πίεση και υψηλές απαιτήσεις απόδοσης. Ωστόσο, το 81% των συμμετεχόντων στη συγκεκριμένη έρευνα ήταν γυναίκες.
Οι γυναίκες συνολικά δήλωσαν ότι αισθάνονται λιγότερο άνετα όταν πρέπει να παραδεχθούν ένα λάθος, είχαν περισσότερες πιθανότητες να το αντιμετωπίζουν αρνητικά και ήταν λιγότερο πιθανό να θεωρούν ότι ένα λάθος μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για μάθηση. Η διαφορά αυτή γινόταν ακόμη εντονότερη σε ομάδες όπου οι άνδρες αποτελούσαν τουλάχιστον τα τρία τέταρτα του προσωπικού. Σε τέτοια περιβάλλοντα, οι γυναίκες βαθμολόγησαν την άνεσή τους να παραδεχθούν ένα λάθος με 5,46 στα 7, έναντι 5,94 για τους άνδρες που εργάζονταν στις ίδιες συνθήκες. Παράλληλα, η αντίληψη ότι ένα λάθος αποτελεί ευκαιρία μάθησης βαθμολογήθηκε με 4,20 στις γυναίκες και 4,54 στους άνδρες. Το ενδιαφέρον είναι ότι όταν οι άνδρες αποτελούσαν μικρότερο ποσοστό της ομάδας, η διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα εξαφανιζόταν. Σε περιβάλλοντα με μικρότερη ανδρική παρουσία, οι γυναίκες είχαν εξίσου θετική ή ακόμη και ελαφρώς πιο θετική στάση απέναντι στα λάθη από τους άνδρες. Οι αντιλήψεις των ανδρών, αντίθετα, παρουσίαζαν πολύ μικρότερες μεταβολές ανάλογα με τη σύνθεση της ομάδας. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ιδιαίτερα ανδροκρατούμενες και απαιτητικές ομάδες μπορεί να δημιουργούν ένα γενικότερο κλίμα φόβου ή τελειομανίας, όπου διαμορφώνεται άτυπα η αντίληψη ότι «δεν επιτρέπονται λάθη». Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η πίεση μπορεί να επηρεάζει όλους τους εργαζομένους, αλλά οι γυναίκες φαίνεται να βιώνουν επιπλέον ψυχολογική επιβάρυνση.
Το «κόστος» ενός λάθους δεν είναι πάντα επίσημο
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήταν ότι δεν υπήρξε διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών στην προσδοκία ότι θα τιμωρηθούν για ένα λάθος. Οι γυναίκες δεν θεωρούσαν ότι θα υποστούν περισσότερες επίσημες συνέπειες από τους άνδρες σε αντίστοιχες θέσεις και συνθήκες. Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτό μπορεί να οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο οι συμμετέχοντες αντιλαμβάνονταν την «τιμωρία». Η λέξη μπορεί να συνδέθηκε περισσότερο με επίσημες συνέπειες, όπως μια αρνητική αξιολόγηση, μια καταγραφή στο υπηρεσιακό αρχείο ή μια άμεση επίπτωση στην καριέρα. Οι διαφορές, όμως, εμφανίστηκαν περισσότερο στο άτυπο εργασιακό κλίμα. Μια γυναίκα μπορεί δηλαδή να μην πιστεύει ότι θα τιμωρηθεί επισήμως για ένα λάθος, αλλά παράλληλα να φοβάται ότι θα θεωρηθεί λιγότερο ικανή, ότι το λάθος θα επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο την αντιμετωπίζουν οι συνάδελφοι ή ότι θα δυσκολευτεί να αναλάβει στο μέλλον μια απαιτητική δουλειά. Αυτό μπορεί να έχει συνέπειες και πέρα από την προσωπική εμπειρία του εργαζομένου. Η δυνατότητα να αναγνωρίζονται και να συζητούνται τα λάθη θεωρείται σημαντική για τη μάθηση, τη βελτίωση των διαδικασιών και την καινοτομία. Αν ένα μέρος του προσωπικού αισθάνεται ότι πρέπει να κρύβει τα λάθη του ή να αποφεύγει καταστάσεις στις οποίες υπάρχει κίνδυνος αποτυχίας, μια επιχείρηση μπορεί να χάνει όχι μόνο την αυτοπεποίθηση των εργαζομένων της αλλά και πολύτιμη γνώση.
Οι συγγραφείς προτείνουν, μεταξύ άλλων, οι επικεφαλής να μιλούν ανοιχτά για τα δικά τους λάθη και να δημιουργούν περιβάλλοντα όπου η αναγνώριση ενός σφάλματος αντιμετωπίζεται ως μέρος της διαδικασίας μάθησης και όχι ως ένδειξη ανικανότητας. Προτείνουν επίσης τη δημιουργία ασφαλών δικτύων υποστήριξης για γυναίκες, ώστε να μπορούν να συζητούν εμπειρίες και λάθη χωρίς τον φόβο ότι αυτά θα επηρεάσουν την επαγγελματική τους εικόνα.
Οι ερευνητές επισημαίνουν πάντως ότι τα αποτελέσματα χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία. Το δείγμα ήταν έντονα γυναικοκρατούμενο, παρά το γεγονός ότι προερχόταν από έναν κλάδο όπου οι ομάδες συχνά είναι ανδροκρατούμενες, ενώ οι απαντήσεις βασίστηκαν σε αυτοαναφορές και σε ένα υποθετικό σενάριο. Επομένως, τα ευρήματα δεν μπορούν να γενικευθούν αυτόματα σε όλους τους επαγγελματικούς χώρους. Η μελέτη δείχνει, ωστόσο, ότι η ελευθερία να γίνει ένα λάθος και να μετατραπεί σε μάθημα μπορεί να επηρεάζεται όχι μόνο από τους κανόνες μιας επιχείρησης αλλά και από το ποιοι αποτελούν την ομάδα εργασίας.
