Μπορεί το ημερολόγιο να δείχνει ακόμη αρχές Οκτωβρίου, όμως στα σούπερ μάρκετ τα Χριστούγεννα έχουν ήδη αρχίσει. Panettone, pandoro, χριστουγεννιάτικα γλυκά, σοκολάτες, διακοσμητικά και προϊόντα που συνδέονται παραδοσιακά με την εορταστική περίοδο κάνουν την εμφάνισή τους όλο και νωρίτερα, μετατρέποντας την είσοδο των καταστημάτων σε μια πρόωρη «βιτρίνα» Χριστουγέννων. Το φαινόμενο δεν αφορά μόνο μία χώρα ή μία συγκεκριμένη αλυσίδα. Σε αρκετές ευρωπαϊκές αγορές, η εποχική γκάμα μεταφέρεται σταδιακά προς τις αρχές του φθινοπώρου, ενώ αντίστοιχη τάση παρατηρείται και με άλλες γιορτές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Halloween, με γλυκίσματα, κοστούμια και διακοσμητικά να εμφανίζονται στα καταστήματα εβδομάδες ή ακόμη και μήνες πριν από τις 31 Οκτωβρίου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το «τέλος» του ολόκληρου κοτόπουλου: Γιατί οι καταναλωτές προτιμούν τα παρασκευάσματα αγνοώντας τους κινδύνους
Η «αποεποχοποίηση» των προϊόντων
Πίσω από αυτή την αλλαγή βρίσκεται μια εμπορική στρατηγική που συχνά περιγράφεται ως «αποεποχοποίηση» ή «αποεποχικοποίηση» των προϊόντων. Προϊόντα που στο παρελθόν συνδέονταν αυστηρά με συγκεκριμένες ημέρες ή περιόδους του χρόνου αποκτούν πλέον μεγαλύτερη παρουσία στα ράφια, ώστε να παραμένουν διαθέσιμα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Το panettone είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ένα προϊόν που ιστορικά αποτελεί μέρος του ιταλικού χριστουγεννιάτικου τραπεζιού μετατρέπεται σταδιακά από αποκλειστικά εορταστικό τρόφιμο σε προϊόν που μπορεί να αγοράσει ο καταναλωτής αρκετές εβδομάδες πριν από τα Χριστούγεννα. Η παρουσία του στα ράφια από τον Οκτώβριο επιμηκύνει ουσιαστικά την εμπορική περίοδο κατά την οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί η αγορά του.
Η λογική είναι απλή: όσο περισσότερο παραμένει ένα προϊόν μπροστά στον καταναλωτή, τόσο περισσότερες είναι οι ευκαιρίες να μπει στο καλάθι του. Η εποχικότητα, επομένως, από φυσικό χαρακτηριστικό ενός προϊόντος μετατρέπεται σε εμπορικό εργαλείο που μπορεί να διευρύνεται ανάλογα με τη στρατηγική κάθε αλυσίδας.
Από την προσμονή στην υπερπροσφορά
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά αυτής της πρακτικής. Η γοητεία των προϊόντων των γιορτών συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την περιορισμένη χρονική παρουσία τους. Το μελομακάρονο, η βασιλόπιτα, το panettone, το pandoro και άλλα παραδοσιακά εδέσματα αποκτούν μέρος της αξίας τους ακριβώς επειδή συνδέονται με μια συγκεκριμένη εποχή και με συγκεκριμένες οικογενειακές και κοινωνικές στιγμές.
Όταν ένα χριστουγεννιάτικο προϊόν βρίσκεται διαθέσιμο για δύο ή τρεις μήνες πριν από τη γιορτή, η αίσθηση της αναμονής περιορίζεται. Ο καταναλωτής έχει περισσότερο χρόνο για να το αγοράσει, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να εξοικειωθεί μαζί του πολύ πριν φτάσουν οι ημέρες των Χριστουγέννων. Αυτό δεν σημαίνει ότι η πρόωρη διάθεση των προϊόντων αποτελεί από μόνη της πρόβλημα για τον καταναλωτή. Αντίθετα, του προσφέρει περισσότερες επιλογές και περισσότερο χρόνο για να πραγματοποιήσει τις αγορές του. Αλλάζει όμως τη σχέση μας με την εποχικότητα και, κυρίως, με την ιδέα ότι ορισμένα τρόφιμα καταναλώνονται σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές.
Η εμπορική περίοδος των Χριστουγέννων φαίνεται έτσι να ξεκινά ολοένα νωρίτερα. Πριν ακόμη ολοκληρωθούν οι φθινοπωρινές αγορές, τα καταστήματα αρχίζουν να προβάλλουν προϊόντα που παραπέμπουν στον Δεκέμβριο, ενώ μόλις περάσουν τα Χριστούγεννα, το εμπορικό ενδιαφέρον μετατοπίζεται γρήγορα στην επόμενη περίοδο, από την Πρωτοχρονιά και τα Θεοφάνια έως την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου και στη συνέχεια το Πάσχα. Με αυτόν τον τρόπο, το ημερολόγιο της λιανικής λειτουργεί με διαφορετικό ρυθμό από το ημερολόγιο της καθημερινής ζωής. Οι καταναλωτές βλέπουν τις γιορτές να έρχονται πολύ νωρίτερα, όχι επειδή άλλαξε η ημερομηνία τους, αλλά επειδή άλλαξε ο χρόνος κατά τον οποίο τα καταστήματα αρχίζουν να τις «χτίζουν» εμπορικά.
Το φαγητό χάνει την εποχικότητά του;
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν αφορά τρόφιμα. Η εποχικότητα αποτελεί παραδοσιακά σημαντικό στοιχείο της διατροφικής κουλτούρας, καθώς συνδέει ορισμένα προϊόντα με την εποχή, τις γιορτές και τις τοπικές παραδόσεις. Η σύγχρονη αγορά, ωστόσο, έχει ήδη περιορίσει σημαντικά αυτή τη σύνδεση. Η παγκοσμιοποιημένη εφοδιαστική αλυσίδα, η δυνατότητα αποθήκευσης και μεταφοράς προϊόντων σε μεγάλες αποστάσεις και η συνεχής λειτουργία της οργανωμένης λιανικής έχουν κάνει πολλά τρόφιμα διαθέσιμα πολύ πέρα από την παραδοσιακή τους εποχή. Η ίδια λογική μεταφέρεται πλέον και στα προϊόντα των εορτών. Η γιορτή δεν χρειάζεται να έχει φτάσει για να εμφανιστεί το προϊόν στο ράφι. Αρκεί να έχει ξεκινήσει η εμπορική της περίοδος.
Η πρόωρη εμφάνιση των χριστουγεννιάτικων προϊόντων μπορεί να φαίνεται απλώς ως μια ακόμη αλλαγή στη λειτουργία των σούπερ μάρκετ. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτυπώνει μια ευρύτερη μεταβολή στη σχέση της αγοράς με τον χρόνο και την κατανάλωση. Τα Χριστούγεννα παραμένουν φυσικά στις ίδιες ημερομηνίες. Αυτό που αλλάζει είναι η διάρκεια της εμπορικής τους «σκιάς». Και όσο νωρίτερα αρχίζουν να εμφανίζονται τα panettone, τα pandoro και τα υπόλοιπα εορταστικά προϊόντα, τόσο περισσότερο η περίοδος των γιορτών μετατρέπεται από μια σύντομη, ιδιαίτερη στιγμή του χρόνου σε μια παρατεταμένη καταναλωτική περίοδο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Η «υγειονομική βόμβα» των ιχθυοκαλλιεργειών: Οι θερμαινόμενες θάλασσες αυξάνουν τον κίνδυνο ασθενειών
- Πανετόνε: Ακόμη δεν μπήκαν στα ράφια και αποσύρονται – Το πρόβλημα ανάπτυξης μούχλας στα αρτοσκευάσματα ακόμη και πριν την ημερομηνία λήξης
- Τέλος τα μετρητά στις πληρωμές των courier – Τι προβλέπει το νομοσχέδιο και ποιο πρόστιμο προβλέπεται για όσους δέχονται μετρητά
