Η πρακτική του «Buy now pay later» κερδίζει έδαφος αλλά οι κίνδυνοι υπερχρέωσης αυξάνονται
Η δυνατότητα να αποκτήσει κανείς ένα προϊόν άμεσα και να το πληρώσει αργότερα έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής τα τελευταία χρόνια. Το μοντέλο «Αγορά τώρα, πληρωμή αργότερα» (Buy now pay later) προωθείται έντονα από ηλεκτρονικά καταστήματα και παρόχους χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, υποσχόμενο ευκολία, ευελιξία και γρήγορη έγκριση χωρίς τις διαδικασίες ενός παραδοσιακού δανείου. Η γερμανική καταναλωτική οργάνωση ÖKO-TEST εξετάζει αν το σύστημα αυτό αποτελεί πραγματική διευκόλυνση ή αν κρύβει παγίδες για τους καταναλωτές. Όπως επισημαίνεται, οι υπηρεσίες αυτές λειτουργούν ουσιαστικά ως βραχυπρόθεσμη πίστωση. Ο καταναλωτής ολοκληρώνει την αγορά του και επιλέγει είτε να πληρώσει μετά από συγκεκριμένο χρονικό διάστημα είτε να εξοφλήσει σε δόσεις.
Στις περισσότερες περιπτώσεις η διαδικασία είναι απλή και ενσωματωμένη στο ηλεκτρονικό ταμείο του καταστήματος. Ο πελάτης επιλέγει την αντίστοιχη επιλογή πληρωμής και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα λαμβάνει έγκριση. Η ταχύτητα και η απουσία εκτεταμένου ελέγχου πιστοληπτικής ικανότητας αποτελούν βασικό στοιχείο ελκυστικότητας. Ωστόσο, ακριβώς αυτή η ευκολία μπορεί να οδηγήσει σε απερίσκεπτες αγορές. Όταν η πληρωμή μετατίθεται στο μέλλον, η αίσθηση του άμεσου κόστους μειώνεται, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα υπερκατανάλωσης.
Οι κίνδυνοι για τους καταναλωτές
Σύμφωνα με την ανάλυση, ο βασικός κίνδυνος είναι η συσσώρευση πολλών μικρών οφειλών από διαφορετικές αγορές. Επειδή κάθε μεμονωμένη δόση μπορεί να φαίνεται χαμηλή, ο καταναλωτής ενδέχεται να χάσει τον έλεγχο του συνολικού ποσού που οφείλει. Επιπλέον, αν δεν τηρηθούν οι προθεσμίες πληρωμής, μπορεί να επιβληθούν τέλη καθυστέρησης ή επιπλέον χρεώσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η καθυστέρηση μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την πιστοληπτική εικόνα του καταναλωτή. Η οργάνωση επισημαίνει επίσης ότι ορισμένες υπηρεσίες προσφέρουν αρχικά άτοκες δόσεις, αλλά σε περίπτωση παράτασης ή αναχρηματοδότησης ενδέχεται να εφαρμοστούν επιτόκια. Έτσι, μια φαινομενικά απλή διευκόλυνση μπορεί να μετατραπεί σε ακριβή μορφή δανεισμού.
Η αυξανόμενη χρήση του Buy now pay later συνδέεται με την άνοδο του ηλεκτρονικού εμπορίου και την επιθυμία για γρήγορες συναλλαγές χωρίς γραφειοκρατία. Ιδιαίτερα οι νεότερες ηλικίες, που συχνά δεν διαθέτουν πιστωτική κάρτα, βρίσκουν ελκυστική τη δυνατότητα καταβολής του ποσού σε μεταγενέστερο χρόνο. Παράλληλα, τα καταστήματα επωφελούνται, καθώς η επιλογή αυτή μπορεί να αυξήσει την αξία του καλαθιού αγορών και να μειώσει τις εγκαταλείψεις πριν την ολοκλήρωση της αγοράς.
Τι πρέπει να προσέχουν οι καταναλωτές
Οι ειδικοί συνιστούν προσεκτική ανάγνωση των όρων και προϋποθέσεων πριν από την επιλογή της συγκεκριμένης μεθόδου πληρωμής. Είναι σημαντικό να ελέγχεται αν υπάρχουν πρόσθετες χρεώσεις, ποια είναι η ακριβής ημερομηνία λήξης της οφειλής και τι ισχύει σε περίπτωση καθυστέρησης. Επιπλέον, προτείνεται η καταγραφή όλων των υποχρεώσεων σε ένα προσωπικό πλάνο πληρωμών, ώστε να αποφεύγονται δυσάρεστες εκπλήξεις. Η βασική αρχή παραμένει ότι ακόμη και αν η πληρωμή μετατίθεται χρονικά, πρόκειται για πραγματική οικονομική υποχρέωση.
