Το episomer αντικαθιστά το epitweetr και επεκτείνει την επιτήρηση πέρα από το Twitter σε νέες πλατφόρμες
Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) ανακοίνωσε στις 6 Μαΐου 2026 τη διάθεση ενός νέου εργαλείου επιδημιολογικής επιτήρησης μέσω κοινωνικών δικτύων, με την ονομασία episomer. Το εργαλείο αντικαθιστά το epitweetr, το προηγούμενο σύστημα του ECDC που βασιζόταν αποκλειστικά στα δεδομένα του Twitter και αποσύρθηκε μετά τις αλλαγές στην πολιτική πρόσβασης δεδομένων της πλατφόρμας. Το episomer συλλέγει δεδομένα από το Bluesky μέσω της δημόσιας διεπαφής προγραμματισμού (API) και έχει σχεδιαστεί ώστε να μπορεί να επεκταθεί και σε άλλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Η ιδέα ότι οι αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να λειτουργήσουν ως πρώιμα σήματα επιδημιολογικής ανησυχίας δεν είναι νέα, αλλά έχει αποκτήσει θεσμική βαρύτητα τα τελευταία χρόνια. Η λογική είναι απλή: όταν ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων σε μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή αρχίζει ταυτόχρονα να δημοσιεύει για παρόμοια συμπτώματα, αυτή η συσσώρευση μπορεί να ανιχνεύσει μια αναδυόμενη απειλή πριν αυτή εμφανιστεί στα επίσημα συστήματα αναφοράς. Ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ της εμφάνισης συμπτωμάτων και της επίσκεψης σε γιατρό, της διάγνωσης και της επίσημης καταγραφής μπορεί να κυμαίνεται από ημέρες έως εβδομάδες. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν σε πραγματικό χρόνο.
Από το Google Flu Trends στο episomer
Η ιστορία της επιδημιολογικής χρήσης ψηφιακών δεδομένων ξεκινά από το Google Flu Trends, το σύστημα που λάνσαρε η Google το 2008 και χρησιμοποιούσε τους όγκους αναζητήσεων για να προβλέψει την εξάπλωση της γρίπης. Το εγχείρημα ήταν πρωτοποριακό αλλά αποδείχτηκε προβληματικό: σε αρκετές περιπτώσεις υπερεκτίμησε σημαντικά τα κρούσματα, οδηγώντας τελικά στην αποχώρησή του το 2015. Τα προβλήματα αυτά ανέδειξαν ένα θεμελιώδες ζήτημα: η ψηφιακή επιτήρηση δεν αντικαθιστά τα κλινικά δεδομένα αλλά τα συμπληρώνει, και μόνο όταν εφαρμόζεται με μεθοδολογική αυστηρότητα.
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, η χρήση των κοινωνικών δικτύων για επιτήρηση επανήλθε στο προσκήνιο με νέα ώθηση. Μελέτες που δημοσιεύτηκαν στο Journal of Medical Internet Research και στο Lancet Digital Health τεκμηρίωσαν ότι η ανάλυση αναρτήσεων στο Twitter μπορούσε να ανιχνεύσει κατανομές συμπτωμάτων σε επίπεδο πόλης με ικανοποιητική ακρίβεια, και ότι η γεωγραφική ανάλυση των αναρτήσεων προηγούνταν κατά μέσο όρο 1 έως 2 εβδομάδες των επίσημων αναφορών σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Το ECDC ανέπτυξε τότε το epitweetr ακριβώς για να αξιοποιήσει αυτή τη δυνατότητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Το episomer είναι ένα εργαλείο βασισμένο στη γλώσσα προγραμματισμού R, που επιτρέπει την αυτόματη παρακολούθηση τάσεων σε αναρτήσεις κοινωνικής δικτύωσης βάσει χρόνου, τοποθεσίας και θέματος. Διαθέτει διαδραστική διαδικτυακή εφαρμογή που υποστηρίζει εξερεύνηση δεδομένων, ανίχνευση σημάτων, αξιολόγηση ειδοποιήσεων και παραμετροποίηση. Διατίθεται ως πακέτο ανοιχτού κώδικα υπό την Ευρωπαϊκή Δημόσια Άδεια (EUPL).
Η επιλογή του Bluesky αντί του Twitter δεν είναι τυχαία. Το 2023, η νέα διοίκηση του Twitter περιόρισε δραστικά την πρόσβαση στο API, καθιστώντας αδύνατη τη συνέχιση του epitweetr στις αρχικές του βάσεις. Το Bluesky, που λειτουργεί σε αποκεντρωμένο πρωτόκολλο ανοιχτού κώδικα, διατηρεί δημόσια πρόσβαση στα δεδομένα του, καθιστώντας το πιο αξιόπιστο εταίρο για ερευνητικές και δημόσιας υγείας εφαρμογές. Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός του episomer, που επιτρέπει επέκταση και σε άλλες πλατφόρμες, αντικατοπτρίζει την εμπειρία της εξάρτησης από μια μόνο πλατφόρμα.
Περιορισμοί και δυνατότητες
Η επιδημιολογική επιτήρηση μέσω κοινωνικών δικτύων αντιμετωπίζει διαρθρωτικούς περιορισμούς που δεν μπορούν να αγνοηθούν. Οι χρήστες των κοινωνικών δικτύων δεν αντιπροσωπεύουν τυχαίο δείγμα πληθυσμού: είναι νεότεροι, αστικοί και τεχνολογικά εξοικειωμένοι. Οι αναρτήσεις δεν αντιστοιχούν απαραίτητα σε πραγματικά κρούσματα, καθώς μπορεί να αντικατοπτρίζουν ειδησεογραφική κάλυψη ή παραπληροφόρηση. Και η γλωσσική και πολιτισμική ετερογένεια της Ευρώπης δυσκολεύει την ερμηνεία σημάτων σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Παρά ταύτα, η Vicky Lefevre, επικεφαλής Επιτήρησης, Ετοιμότητας και Απόκρισης του ECDC, τόνισε ότι η παρακολούθηση κοινωνικών δικτύων παραμένει πολύτιμη πηγή πληροφοριών για την επιδημιολογική επιτήρηση και ότι το episomer διασφαλίζει τη συνέχεια αυτής της ικανότητας σε ένα περιβάλλον όπου η πρόσβαση σε δεδομένα μεταβάλλεται συνεχώς.
