Η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί για την ανεξέλεγκτη συσσώρευση τοξικών ουσιών στο πόσιμο νερό και στα παρθένα οικοσυστήματα των πόλων
Η προσπάθεια της ανθρωπότητας να επουλώσει την τρύπα του όζοντος φαίνεται πως συνοδεύεται από μια απρόβλεπτη και σοβαρή περιβαλλοντική παρενέργεια. Ενώ η απόσυρση των επικίνδυνων χλωροφθορανθράκων θεωρήθηκε μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της διεθνούς οικολογικής διπλωματίας οι χημικές ενώσεις που τους αντικατέστησαν αποδεικνύεται ότι αφήνουν πίσω τους ένα εξαιρετικά ανθεκτικό αποτύπωμα. Μια νέα εκτενής μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Geophysical Research Letters αποκαλύπτει ότι η χημική αποδόμηση αυτών των νέων υλικών στην ατμόσφαιρα τροφοδοτεί μια συνεχή βροχή από τριφθοροοξικό οξύ (TFA). Πρόκειται για μια ουσία που ανήκει στην κατηγορία των PFAS ή αλλιώς των «αιώνιων χημικών» η οποία λόγω της χημικής της σταθερότητας είναι αδύνατο να διασπαστεί με φυσικές διαδικασίες καταλήγοντας να μολύνει μόνιμα τον υδροφόρο ορίζοντα.
Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Lancaster ταυτοποίησαν ως κύριες πηγές του TFA τα ψυκτικά υγρά (HCFCs και HFCs) που χρησιμοποιούνται στα κλιματιστικά και τα ψυγεία καθώς και ορισμένα αναισθητικά αέρια. Παρόλο που αυτά τα αέρια προστατεύουν τη στιβάδα του όζοντος η χημική τους αποδόμηση στον αέρα παράγει TFA το οποίο μεταφέρεται μέσω των καιρικών φαινομένων σε κάθε γωνιά της Γης. Το πιο ανησυχητικό εύρημα της μελέτης είναι η ραγδαία αύξηση των επιπέδων της ουσίας στους πάγους της Αρκτικής. Η παρουσία του ρύπου σε τόσο απομακρυσμένες περιοχές αποδεικνύει ότι η ρύπανση δεν περιορίζεται στα αστικά κέντρα αλλά εξαπλώνεται σε παγκόσμια κλίμακα επηρεάζοντας οικοσυστήματα που θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα παρθένα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα σύγχρονα ψυκτικά μέσα όπως το HFO-1234yf το οποίο υιοθετήθηκε ευρέως από την αυτοκινητοβιομηχανία για τη μείωση του αποτυπώματος άνθρακα. Ενώ αυτά τα υλικά βοηθούν στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής η μελέτη προειδοποιεί ότι η ατμοσφαιρική τους διάσπαση είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη πηγή TFA στον κόσμο. Αυτό το εύρημα αναδεικνύει την ανάγκη για μια πιο σφαιρική προσέγγιση στον σχεδιασμό χημικών προϊόντων ώστε η επίλυση ενός προβλήματος να μην γίνεται αφορμή για τη γέννηση ενός άλλου εξίσου επικίνδυνου.
Περιβαλλοντικές επιπτώσεις
Η συσσώρευση του TFA στο περιβάλλον προκαλεί έντονη ανησυχία καθώς η ουσία είναι εξαιρετικά διαλυτή στο νερό και δεν μπορεί να απομακρυνθεί με τις παραδοσιακές μεθόδους καθαρισμού. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Χημικών Προϊόντων έχει ήδη επισημάνει ότι η ουσία αυτή είναι επιβλαβής για την υδρόβια ζωή ενώ υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι η μακροχρόνια έκθεση μπορεί να επηρεάσει και την ανθρώπινη υγεία. Ορισμένες αρχές προτείνουν την ταξινόμηση του TFA ως τοξικού για την αναπαραγωγή καθώς η ουσία έχει ήδη ανιχνευθεί στο αίμα και τα ούρα πληθυσμών σε όλο τον κόσμο υποδεικνύοντας ότι η έκθεση είναι πλέον καθολική.
Η έλλειψη δεδομένων για τις επιπτώσεις της συσσωρευτικής έκθεσης σε βάθος δεκαετιών καθιστά την κατάσταση κρίσιμη. Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η «αιώνια» φύση των PFAS σημαίνει ότι οποιαδήποτε ποσότητα απελευθερώνεται σήμερα θα παραμείνει στο περιβάλλον για τις επόμενες γενιές. Η χημική αυτή κληρονομιά είναι πρακτικά αδύνατο να καθαριστεί γεγονός που καθιστά την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης πιο αναγκαία από ποτέ. Η προστασία των υδάτινων πόρων από τέτοιες ανθεκτικές ενώσεις αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία στον 21ο αιώνα.
Φωτογραφία Shutterstock
