Νέα έκθεση των FAO, ILC και CIRAD για 131 χώρες
Υπάρχουν περίπου 582 εκατομμύρια αγροτικές εκμεταλλεύσεις παγκοσμίως, που καλύπτουν συνολικά 2,9 δισεκατομμύρια εκτάρια γεωργικής γης. Ο μέσος όρος, κοντά στα 5 εκτάρια ανά εκμετάλλευση, δεν λέει σχεδόν τίποτα για την πραγματικότητα. Η έκθεση «The Status of Land Tenure and Governance» του 2026, που συνέταξαν από κοινού οι οργανισμοί FAO, ILC και CIRAD βάσει δεδομένων από 131 χώρες, αποτυπώνει μια εικόνα βαθιάς ανισορροπίας.
Τα αγροκτήματα άνω των 1.000 εκταρίων αντιπροσωπεύουν μόλις το 0,1% όλων των εκμεταλλεύσεων στον πλανήτη, αλλά ελέγχουν πάνω από τη μισή γεωργική γη παγκοσμίως. Στο αντίθετο άκρο, σχεδόν 500 εκατομμύρια αγροκτήματα έχουν έκταση κάτω των 2 εκταρίων. Αυτές οι μικρές εκμεταλλεύσεις αποτελούν το 85% όλων των αγροτικών μονάδων, αλλά καλλιεργούν μόλις το 9% της συνολικής γεωργικής γης.
Το παγκόσμιο χάσμα γίνεται πιο κατανοητό όταν εξετάζεται σε περιφερειακό επίπεδο. Στην Ανατολική και Νοτιοανατολική Ασία ο μέσος όρος αγροτεμαχίου είναι μόλις 0,8 εκτάρια, στη Νότια Ασία 1,1 εκτάρια και στην υποσαχάρια Αφρική 2,3 εκτάρια, περιοχές όπου η αγροτική παραγωγή αναπτύχθηκε ιστορικά σε μικρές κλίμακες για κάλυψη βιοτικών αναγκών. Η κλίμακα αλλάζει δραστικά στην Ευρώπη και την Κεντρική Ασία, όπου ο μέσος όρος φτάνει τα 18,9 εκτάρια, στη Λατινική Αμερική τα 45,6 εκτάρια, στη Βόρεια Αμερική τα 200,2 εκτάρια και στην Ωκεανία, που κυριαρχείται από τεράστιες κτηνοτροφικές μονάδες Αυστραλίας και Νέας Ζηλανδίας, τα 1.756,5 εκτάρια.
Σε επίπεδο συγκέντρωσης, το κορυφαίο 10% των κατόχων γης ελέγχει κατά μέσο όρο το 56% της γεωργικής γης ανά χώρα. Σε συνολικό υπολογισμό που συνδυάζει όλες τις χώρες, το ποσοστό αυτό εκτοξεύεται στο 89%. Το κατώτατο 40% των κατόχων εκμεταλλεύεται αθροιστικά λιγότερο από το 1,5% της γης παγκοσμίως.
Ένα από τα πιο σκοτεινά ευρήματα της έκθεσης προκύπτει όταν η ανάλυση περιορίζεται μόνο στη γη για την οποία υπάρχει νομική τεκμηρίωση ιδιοκτησίας. Σε κάθε χώρα που εξετάστηκε, η συγκέντρωση αυξήθηκε. Στα πιο ακραία παραδείγματα, από τη δυτική Αφρική, το κορυφαίο 10% κατέχει το σύνολο της τεκμηριωμένης γης, ενώ το κατώτατο 40% δεν κατέχει τίποτα. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι μικροκαλλιεργητές δεν έχουν πρόσβαση σε γη, αλλά ότι την καλλιεργούν χωρίς νομική κατοχύρωση, άρα χωρίς προστασία από εκδίωξη, χωρίς δυνατότητα λήψης δανείου και χωρίς πρόσβαση σε κρατικά προγράμματα που απαιτούν απόδειξη κυριότητας.
Δύο δυνάμεις επιταχύνουν το φαινόμενο. Η πρώτη είναι οι μαζικές εξαγορές γεωργικής γης: από το 2000, ξένοι και μεγάλοι εγχώριοι επενδυτές έχουν εξαγοράσει τουλάχιστον 26,7 εκατομμύρια εκτάρια παγκοσμίως, με νεότερες εκτιμήσεις να ανεβάζουν τον αριθμό στα 30-33 εκατομμύρια εκτάρια. Η Αφρική απορροφά το 42% αυτών των συμφωνιών, με μέσο μέγεθος εξαγοράς 29.000 εκτάρια.
Η δεύτερη δύναμη είναι η αυξανόμενη παρουσία χρηματοοικονομικών παραγόντων στην αγορά γης. Εταιρικές οντότητες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα οδηγούν σήμερα περίπου το 70% των μεγάλων συναλλαγών γης παγκοσμίως, με τα συνταξιοδοτικά ταμεία να αντιπροσωπεύουν μόνα τους το 51% αυτής της κατηγορίας επενδυτών. Οι περισσότεροι από αυτούς λειτουργούν μέσω μετοχικών δομών αντί για άμεση ιδιοκτησία, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολο τον εντοπισμό του πραγματικού ελέγχου γης από κυβερνήσεις και οργανισμούς παρακολούθησης.
Για τα 400 εκατομμύρια και πλέον αγροκτήματα κάτω των 2 εκταρίων, αυτά τα δεδομένα δεν είναι αφηρημένα. Καθορίζουν αν ένας παραγωγός μπορεί να λάβει τραπεζικό δάνειο, να ενταχθεί σε κρατικά προγράμματα ή να επενδύσει σε βιώσιμες πρακτικές που απαιτούν μακροπρόθεσμη ασφάλεια. Η έκθεση επισημαίνει ότι οι χώρες με πιο ισότιμη κατανομή γης έχουν ιστορικά σημειώσει ισχυρότερη οικονομική ανάπτυξη, ενώ εκείνες που απέτυχαν να πραγματοποιήσουν αναδιανομή παρουσιάζουν επίμονη αγροτική φτώχεια και αργή διαρθρωτική αλλαγή.
Πηγή: wikifarmer
