Νέα ελληνική επιστημονική μελέτη καταγράφει τις τιμές πρώτης πώλησης βασικών αλιευμάτων σε βάθος 13 ετών. Η σύγκριση με διαθέσιμα στοιχεία της λιανικής αποκαλύπτει τη μεγάλη απόσταση ανάμεσα στην τιμή που λαμβάνει ο αλιέας και σε εκείνη που τελικά καλείται να πληρώσει ο καταναλωτής.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πόσα φυτοφάρμακα βρέθηκαν σε εμπορικούς χυμούς; Ανάλυση 91 προϊόντων από γνωστές μάρκες της αγοράς
Πόσο κοστίζει ο γαύρος όταν φεύγει από το αλιευτικό σκάφος και πόσο όταν φτάνει στον πάγκο του ιχθυοπωλείου; Μια νέα ελληνική επιστημονική μελέτη προσφέρει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα για το πρώτο στάδιο αυτής της διαδρομής, καταγράφοντας τις ποσότητες και τις τιμές πρώτης πώλησης οκτώ εμπορικά σημαντικών αλιευμάτων στις ελληνικές ιχθυόσκαλες κατά την περίοδο 2013–2025.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πρόστιμο 9.000€ σε δημοφιλές σουβλατζίδικο για παραπλάνηση – Τι βρήκαν οι ελεγκτές σε κεμπάπ, μπιφτέκι και γιαούρτι
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Oceans, βασίστηκε σε 9.313 επεξεργασμένες μηνιαίες εγγραφές από 12 ελληνικές αγορές. Καλύπτει τον γαύρο, τη σαρδέλα, τη φρίσσα, την αθερίνα, τον μπακαλιάρο, το μπαρμπούνι, την καραβίδα και τη γαρίδα μάντη, προσφέροντας μια μακροχρόνια εικόνα τόσο για τις ποσότητες που εκφορτώνονται όσο και για την οικονομική αξία τους στην πρώτη πώληση.
Τι σημαίνει «τιμή πρώτης πώλησης»
Η τιμή πρώτης πώλησης δεν είναι η τιμή που βλέπει ο καταναλωτής. Πρόκειται ουσιαστικά για την τιμή με την οποία το αλίευμα περνά από τον αλιευτικό στόλο στην εμπορική αλυσίδα. Στις 12 αγορές που εξετάστηκαν, τα αλιεύματα ταξινομούνται, τοποθετούνται σε κιβώτια και πωλούνται σε αδειοδοτημένους εμπόρους και χονδρεμπόρους. Από εκεί αρχίζει η υπόλοιπη διαδρομή προς την αγορά.
Οι διαφορές μεταξύ των ειδών είναι εντυπωσιακές. Για ολόκληρη την περίοδο 2013–2025, η μέση τιμή πρώτης πώλησης ήταν 2,16 ευρώ το κιλό για τον γαύρο και 2,17 ευρώ για τη σαρδέλα. Η φρίσσα βρισκόταν στα 0,93 ευρώ και η αθερίνα στα 3,43 ευρώ, επιβεβαιώνοντας ότι τα μικρά πελαγικά ψάρια αποτελούν γενικά τα φθηνότερα είδη στην πρώτη πώληση.
Στην άλλη άκρη βρίσκονται είδη υψηλότερης εμπορικής αξίας. Ο μπακαλιάρος κατέγραψε μέση τιμή 7,35 ευρώ το κιλό, το μπαρμπούνι 7,97 ευρώ και η καραβίδα 11,92 ευρώ. Η γαρίδα μάντης, παρά την προέλευσή της από την αλιεία με μηχανότρατα, είχε σημαντικά χαμηλότερη μέση τιμή, στα 1,72 ευρώ το κιλό. Οι αποκλίσεις αποτυπώνουν τις διαφορετικές αγορές στις οποίες απευθύνεται κάθε είδος.
Τι συμβαίνει μέχρι να φτάσουν στη λιανική
Υπάρχει μεγάλη διαφορά στις τιμές στην αρχή της αλυσίδας, αν συγκριθούν με εκείνες που συναντά ο καταναλωτής. Για να περιοριστεί το πρόβλημα της σύγκρισης διαφορετικών χρονικών περιόδων, τα διαθέσιμα στοιχεία της EUMOFA για το 2025 μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον υπολογισμό της μέσης τιμής πρώτης πώλησης γαύρου και σαρδέλας στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με αυτά τα στοιχεία, το 2025 διακινήθηκαν στην πρώτη πώληση 8.140 τόνοι γαύρου συνολικής αξίας 15,11 εκατ. ευρώ. Η αναλογία αξίας προς ποσότητα αντιστοιχεί σε περίπου 1,86 ευρώ το κιλό. Για τη σαρδέλα, οι 4.732 τόνοι και η συνολική αξία των 11,99 εκατ. ευρώ οδηγούν σε αντίστοιχη μέση τιμή περίπου 2,53 ευρώ το κιλό.
Την ίδια χρονιά, το επίσημο Παρατηρητήριο Τιμών της Περιφέρειας Αττικής κατέγραφε στις 31 Ιουλίου μέση λιανική τιμή 5,30 ευρώ το κιλό για τον νωπό γαύρο. Για τη νωπή σαρδέλα η αντίστοιχη μέση τιμή ήταν 5,49 ευρώ το κιλό. Πρόκειται για ημερήσιες λιανικές παρατηρήσεις και όχι για ετήσιους μέσους όρους, γεγονός που απαιτεί προσοχή στη σύγκριση.
Από 1,86 στα 5,30 ευρώ ο γαύρος
Αν συγκρίνουμε τις δύο τιμές, ο γαύρος εμφανίζεται στη συγκεκριμένη λιανική παρατήρηση περίπου 2,85 φορές ακριβότερος από τη μέση τιμή πρώτης πώλησης του 2025. Η μεταβολή από 1,86 σε 5,30 ευρώ το κιλό αντιστοιχεί σε αύξηση περίπου 185%. Η διαφορά σε απόλυτες τιμές φτάνει τα 3,44 ευρώ για κάθε κιλό προϊόντος μεταξύ των δύο σημείων της αλυσίδας.
Στη σαρδέλα, η διαφορά είναι μικρότερη αλλά παραμένει σημαντική. Από περίπου 2,53 ευρώ το κιλό στην πρώτη πώληση, η μέση λιανική τιμή της συγκεκριμένης ημέρας έφτανε τα 5,49 ευρώ. Πρόκειται για περίπου 2,17 φορές την αρχική τιμή ή για διαφορά της τάξης του 117%. Σε απόλυτους αριθμούς, η απόσταση μεταξύ των δύο τιμών προσεγγίζει τα 2,96 ευρώ ανά κιλό.
| Είδος | Μέση πρώτη πώληση 2025 | Μέση λιανική* | Διαφορά | Λιανική/πρώτη πώληση |
|---|---|---|---|---|
| Γαύρος | 1,86 €/kg | 5,30 €/kg | +185% | 2,85 φορές |
| Σαρδέλα | 2,53 €/kg | 5,49 €/kg | +117% | 2,17 φορές |
*Λιανική Περιφέρειας Αττικής, 31/7/2025.
Οι τιμές μπορούν να αλλάξουν ακόμη και μέσα σε λίγες ημέρες
Η εικόνα δεν είναι στατική. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σαρδέλα, της οποίας η μέση λιανική τιμή στο Παρατηρητήριο της Αττικής παρουσίασε έντονες μεταβολές ακόμη και μέσα στον ίδιο μήνα. Τον Ιούλιο του 2025 καταγράφηκαν μέσες τιμές από 3,65 έως 7,99 ευρώ το κιλό, γεγονός που δείχνει πόσο επικίνδυνο θα ήταν να θεωρηθεί μία ημερήσια τιμή αντιπροσωπευτική ολόκληρης της αγοράς.
Ανάλογη μεταβλητότητα παρατηρείται και στην πρώτη πώληση. Η ποσότητα που φτάνει στην αγορά, η εποχικότητα, το είδος, το μέγεθος των αλιευμάτων και η τοπική ισορροπία προσφοράς και ζήτησης μπορούν να επηρεάσουν την τιμή. Η ελληνική μελέτη διαπιστώνει μάλιστα ότι στα άφθονα ψάρια και στα μικρά πελαγικά είδη οι μεγαλύτερες ποσότητες εκφόρτωσης συνδέονται γενικά με χαμηλότερες τιμές πρώτης πώλησης.
Η διαφορά τιμής δεν είναι κέρδος 185%
Εδώ βρίσκεται και μια κρίσιμη διάκριση. Το γεγονός ότι ο γαύρος μπορεί να εμφανίζεται στη λιανική κατά 185% ακριβότερος από την τιμή πρώτης πώλησης δεν σημαίνει ότι ο λιανέμπορος ή κάποιος άλλος κρίκος της αλυσίδας αποκομίζει κέρδος 185%. Αυτό που υπολογίζεται είναι η διαφορά τιμής, ή price spread, μεταξύ δύο διαφορετικών σταδίων της εμπορικής διαδρομής.
Μεταξύ αλιέα και καταναλωτή παρεμβάλλονται εμπορικές συναλλαγές και κόστη διακίνησης, συντήρησης και διάθεσης του προϊόντος. Για να προσδιοριστεί ποιος κρίκος ευθύνεται για ποιο μέρος της τελικής διαφοράς, χρειάζονται συγκρίσιμα δεδομένα για κάθε στάδιο: πρώτη πώληση, χονδρική και λιανική. Η ίδια η επιστημονική έρευνα τονίζει ότι τα δεδομένα της δεν καταγράφουν τα μεταγενέστερα mark-ups ούτε τα λειτουργικά κόστη.
Αυτός είναι και ο λόγος που τα αποτελέσματα της μελέτης δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για συμπεράσματα σχετικά με την κερδοφορία των αλιέων ή των επιχειρήσεων εμπορίας. Οι τιμές είναι ονομαστικές και δεν έχουν προσαρμοστεί στον πληθωρισμό, ενώ δεν καταγράφονται λειτουργικές δαπάνες, όπως το κόστος καυσίμων. Οι ερευνητές αντιμετωπίζουν συνεπώς τα στοιχεία ως ακαθάριστη αξία πρώτης πώλησης και όχι ως καθαρό εισόδημα ή κέρδος.
Μια αγορά σχεδόν 800 εκατ. ευρώ
Η οικονομική διάσταση της ελληνικής αλιείας γίνεται εμφανής και από τη συνολική αξία των συναλλαγών. Τα οκτώ είδη που εξετάστηκαν δημιούργησαν ακαθάριστη αξία πρώτης πώλησης περίπου 795,3 εκατ. ευρώ μεταξύ 2013 και 2025, δηλαδή κατά μέσο όρο περίπου 61,2 εκατ. ευρώ ετησίως. Η ποσότητα των αλιευμάτων αποδείχθηκε πολύ σημαντικότερη από τις μεταβολές της τιμής στη διαμόρφωση αυτής της αξίας.
Ο γαύρος μόνος του αντιστοιχούσε σε περίπου 263,4 εκατ. ευρώ πρώτης πώλησης στη διάρκεια της 13ετίας και η σαρδέλα σε 211,3 εκατ. ευρώ. Ο μπακαλιάρος ακολουθούσε με 174,2 εκατ. ευρώ και το μπαρμπούνι με 85,1 εκατ. ευρώ. Έτσι, τέσσερα μόνο είδη αντιπροσώπευαν το μεγαλύτερο μέρος της συνολικής οικονομικής αξίας που κατέγραψε η έρευνα στις ελληνικές ιχθυόσκαλες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύγκριση ποσότητας και αξίας. Τα τέσσερα είδη που συνδέονται με την αλιεία με μηχανότρατα αντιπροσώπευαν μόλις το 12,4% του συνολικού βάρους, αλλά το 36,6% της αξίας πρώτης πώλησης. Αντίθετα, τα τέσσερα είδη που συνδέονται με το γρι-γρι αντιστοιχούσαν στο 87,6% της ποσότητας και στο 63,4% της αξίας, λόγω της πολύ χαμηλότερης αξίας ανά κιλό.
Από το αλιευτικό σκάφος μέχρι το πιάτο
Τα στοιχεία αναδεικνύουν τελικά μια πλευρά της αγοράς τροφίμων που ο καταναλωτής σπάνια βλέπει. Το ίδιο κιλό ψαριού αποκτά διαφορετική οικονομική αξία καθώς μετακινείται από το αλιευτικό σκάφος προς τη χονδρική και στη συνέχεια προς τη λιανική. Στον γαύρο και τη σαρδέλα, οι διαθέσιμες παρατηρήσεις του 2025 δείχνουν ότι η απόσταση μεταξύ πρώτης και τελικής τιμής μπορεί να είναι ιδιαίτερα μεγάλη.
Δεν γνωρίζουμε όμως ακόμη από τα συγκεκριμένα δεδομένα πώς κατανέμεται αυτή η διαφορά μεταξύ των ενδιάμεσων κρίκων. Για να απαντηθεί αυτό, απαιτείται συστηματική αντιστοίχιση των τιμών πρώτης πώλησης με τις τιμές χονδρικής στις ιχθυόσκαλες και τις αντίστοιχες λιανικές τιμές, για το ίδιο είδος και την ίδια χρονική περίοδο. Εκεί βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον επόμενο ερώτημα για την ελληνική αγορά ψαριού.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
