Η ρύπανση από μικροπλαστικά περνά πλέον από τη συζήτηση για το περιβάλλον σε ένα πολύ ευρύτερο ζήτημα που αφορά την παραγωγή τροφίμων, τη γεωργία και τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια της διατροφικής αλυσίδας. Νέα έκθεση που παρουσιάστηκε στο βρετανικό Κοινοβούλιο προειδοποιεί ότι το Ηνωμένο Βασίλειο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το πρόβλημα με αποσπασματικό τρόπο, την ώρα που τα μικροπλαστικά εντοπίζονται σε ολοένα περισσότερα τμήματα του περιβάλλοντος και της τροφικής αλυσίδας. Η έκθεση, η οποία καλύπτει την περίοδο 2026 έως 2031, υποστηρίζει ότι η χώρα χρειάζεται δεσμευτικούς στόχους μείωσης και μια ενιαία εθνική στρατηγική που θα αντιμετωπίζει τις εκπομπές μικροπλαστικών σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής των πλαστικών.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο για τον τομέα των τροφίμων αφορά τη συσσώρευση μικροπλαστικών στα γεωργικά εδάφη. Η νέα έκθεση επισημαίνει ότι η παρουσία τους στο έδαφος μπορεί να εξελιχθεί σε παράγοντα πίεσης για τη γεωργική παραγωγή, σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική αλλαγή ήδη επιβαρύνει την αγροτική παραγωγή. Μικροπλαστικά έχουν ανιχνευθεί επίσης σε θαλασσινά, κρέας, φρούτα, λαχανικά, γάλα και πόσιμο νερό, ενώ ως σημαντικές πηγές ρύπανσης αναφέρονται τα ελαστικά οχημάτων, τα συνθετικά υφάσματα, τα χρώματα, τα πλαστικά σφαιρίδια, τα συστήματα επεξεργασίας λυμάτων, οι συσκευασίες και τα πλαστικά που χρησιμοποιούνται στη γεωργία.
Το πρόβλημα μεταφέρεται από το νερό στο έδαφος
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο ρόλος των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων. Η επεξεργασία μπορεί να απομακρύνει έως και 99% των μικροπλαστικών από τα λύματα, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι τα μικροπλαστικά καταστρέφονται. Μεγάλο μέρος τους καταλήγει στη λυματολάσπη, δημιουργώντας έναν διαφορετικό δρόμο διασποράς προς το περιβάλλον. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, μεγάλο ποσοστό της παραγόμενης λυματολάσπης χρησιμοποιείται σε γεωργικές εκτάσεις, με αποτέλεσμα τα μικροπλαστικά που συγκρατούνται κατά την επεξεργασία των λυμάτων να μπορούν να μεταφερθούν τελικά στα αγροτικά εδάφη.
Η έκθεση θεωρεί ότι αυτό δημιουργεί έναν κρίσιμο κρίκο ανάμεσα στη ρύπανση των υδάτων, την ποιότητα του εδάφους και την παραγωγή τροφίμων. Η υποβάθμιση της ποιότητας του εδάφους και πιθανές επιπτώσεις στην παραγωγικότητα των καλλιεργειών μπορεί να έχουν μακροπρόθεσμες οικονομικές συνέπειες για τη γεωργία και να επιβαρύνουν την ασφάλεια των τροφίμων. Παράλληλα, οι συντάκτες υπογραμμίζουν ότι η επιστημονική γνώση για τις επιπτώσεις των μικροπλαστικών εξακολουθεί να εξελίσσεται και δεν έχει ακόμη καθοριστεί ένα ασφαλές επίπεδο έκθεσης για τον άνθρωπο. Αυτό, σύμφωνα με την έκθεση, δεν αποτελεί λόγο αναμονής αλλά επιχείρημα υπέρ μιας προληπτικής προσέγγισης, καθώς η απομάκρυνση των μικροπλαστικών από το περιβάλλον είναι εξαιρετικά δύσκολη όταν αυτά έχουν ήδη διασπαρεί.
Για τα λύματα, τη λυματολάσπη και το έδαφος προτείνεται επομένως ενίσχυση της προστασίας, ενώ ζητείται να περιοριστούν οι βασικές οδοί διαρροής μικροπλαστικών πριν αυτά καταλήξουν στο περιβάλλον. Η λογική της έκθεσης είναι ότι η πρόληψη στην πηγή είναι αποτελεσματικότερη από την προσπάθεια αντιμετώπισης της ρύπανσης αφού έχει ήδη εξαπλωθεί.
Οι πέντε προτεραιότητες έως το 2031
Το προτεινόμενο πλαίσιο περιλαμβάνει πέντε βασικούς άξονες δράσης για την επόμενη πενταετία. Πρώτος είναι η δημιουργία σαφούς εθνικής πολιτικής για τα μικροπλαστικά, με δεσμευτικούς στόχους μείωσης και συντονισμένη πολιτική ηγεσία. Δεύτερος είναι η αντιμετώπιση των πηγών που προκαλούν τις μεγαλύτερες εκπομπές, μέσω αλλαγών στον σχεδιασμό των προϊόντων και μέτρων που περιορίζουν τη δημιουργία μικροπλαστικών ήδη από την αρχή του κύκλου ζωής τους. Τρίτος άξονας είναι η ενίσχυση της ευθύνης των παραγωγών, ώστε οι οικονομικοί μηχανισμοί και η διευρυμένη ευθύνη παραγωγού να λειτουργούν ως κίνητρα για τον περιορισμό των εκπομπών. Τέταρτος είναι η ενίσχυση των μέτρων προστασίας για τα λύματα, τη λυματολάσπη και τα γεωργικά εδάφη. Ο πέμπτος αφορά τη δημιουργία ενός συντονισμένου συστήματος παρακολούθησης και συλλογής επιστημονικών δεδομένων, ώστε η πολιτική να μπορεί να προσαρμόζεται καθώς εξελίσσεται η γνώση για τις πηγές, τη διασπορά και τις επιπτώσεις των μικροπλαστικών. Η έκθεση υποστηρίζει ότι η έγκαιρη εφαρμογή των μέτρων μπορεί να περιορίσει μελλοντικό κόστος για την υγεία, τη γεωργία, την αλιεία, τη διαχείριση αποβλήτων και την αποκατάσταση του περιβάλλοντος, ενώ παράλληλα μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη κανονιστική σαφήνεια στη βιομηχανία. Η ανάγκη για δράση συνδέεται ιδιαίτερα με το έδαφος, καθώς η γεωργία βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με την κλιματική πίεση και η προσθήκη μιας ακόμη, ανθρωπογενούς πίεσης θεωρείται παράγοντας που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Το νέο κείμενο επικαιροποιεί την προηγούμενη έκθεση του 2021 και βασίστηκε σε στοιχεία από την επιστημονική κοινότητα, τη βιομηχανία και περιβαλλοντικές οργανώσεις, καθώς και σε πρόσφατη επιστημονική βιβλιογραφία. Οι συντάκτες επισημαίνουν ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν διαθέτει ακόμη συνεκτική πολιτική στρατηγική για τα μικροπλαστικά, γεγονός που, κατά την έκθεση, αφήνει σημαντικά κενά στην πρόληψη και την παρακολούθηση της ρύπανσης.
