Παιδική εργασία, καταστροφή δασών και ανεξέλεγκτες αλυσίδες εφοδιασμού κρύβονται πίσω από τα πιο αγαπημένα προϊόντα του παγκόσμιου εμπορίου
Από το φλιτζάνι του καφέ που πίνουμε το πρωί έως την πλάκα σοκολάτας που αγοράζουμε στο σούπερ μάρκετ, η απόσταση από τον παραγωγό στον καταναλωτή είναι τεράστια και σχεδόν πάντα αδιαφανής. Οι καλλιεργητές κακάο και καφέ βρίσκονται κυρίως στην τροπική Αφρική και στη Λατινική Αμερική, σε χώρες με χαλαρή εφαρμογή εργατικής νομοθεσίας, χαμηλούς μισθούς και συχνή χρήση παιδικής εργασίας. Ανάμεσα σε αυτούς και στον ευρωπαίο καταναλωτή μεσολαβούν έμποροι, συνεταιρισμοί, μεταποιητές, εισαγωγείς και χονδρέμποροι που ο καθένας γνωρίζει μόνο το τμήμα της αλυσίδας που αφορά άμεσα. Στη Γκάνα, 55% των μικροκαλλιεργητών κακάο δηλώνουν ότι δεν έχουν άλλη επιλογή από το να βάλουν τα παιδιά τους να δουλεύουν στα χωράφια. Στην Ακτή Ελεφαντοστού, το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 40%. Τα δεδομένα αυτά προέρχονται από το 2019 και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η κατάσταση έχει βελτιωθεί σημαντικά έκτοτε. Με άλλα λόγια, μεγάλο μέρος των σοκολατών που καταναλώνονται στον κόσμο παράγεται με παιδική εργασία.
Τα αποξηραμένα κακαόσπορα φεύγουν από το αγρόκτημα σε σακιά. Από εκεί, ανάλογα με την περιοχή, μπορεί να περάσουν από έναν έμπορο, από συνεταιρισμό ή από σειρά ενδιάμεσων μέχρι να φτάσουν με πλοίο στην Ευρώπη για περαιτέρω επεξεργασία. Σε κάθε στάδιο αυτής της διαδρομής υπάρχουν πιθανές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων: ανεπαρκής ασφάλεια εργασίας, μη τήρηση ωραρίου, απαγόρευση συνδικαλισμού, μισθοί κάτω από τα νόμιμα όρια ή ακόμα και κάτω από τον επίσημο κατώτατο μισθό που, σε πολλές χώρες, δεν εφαρμόζεται στην αγροτική εργασία. Στο περιβαλλοντικό σκέλος, τα προβλήματα περιλαμβάνουν αποψίλωση δασών, απώλεια βιοποικιλότητας, υπερκατανάλωση νερού και εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Το εργαλείο που δίνει αριθμούς σε αυτά που δεν βλέπουμε
Η Valerie Janssen, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Wageningen, ανέπτυξε ένα διαδικτυακό εργαλείο αξιολόγησης κινδύνου για εταιρείες που θέλουν να γνωρίζουν την προέλευση των πρώτων υλών τους. Το Wageningen Food Views Due Diligence Dashboard αποδίδει βαθμολογία κινδύνου από 0 έως 5 σε συνδυασμούς προϊόντος και υποπεριοχής παραγωγής, με 5 να αντιστοιχεί στον χειρότερο βαθμό. Το εργαλείο καλύπτει προς το παρόν κακάο, σόγια, φοινικέλαιο και καφέ από 28 χώρες, με δεδομένα για οκτώ κατηγορίες παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επτά περιβαλλοντικές κατηγορίες.
Η λεπτομέρεια ανά υποπεριοχή είναι κρίσιμη. Σε επίπεδο χώρας, τα δεδομένα μπορεί να είναι παραπλανητικά, αφού στο ίδιο κράτος μπορεί να συνυπάρχουν περιοχές με σχεδόν μηδενική παιδική εργασία και περιοχές με εκτεταμένο πρόβλημα. Για παράδειγμα, στην Κολομβία οι βαθμολογίες αποψίλωσης για το φοινικέλαιο κυμαίνονται από 1 έως 4 ανάλογα με την περιοχή παραγωγής, μια διαφορά που δεν θα φαινόταν σε εθνικό μέσο όρο.
Η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία και τα κενά της
Το εργαλείο αναπτύχθηκε εν αναμονή της νέας ευρωπαϊκής οδηγίας CSDDD, η οποία υποχρεώνει εταιρείες και δημόσιες αρχές να γνωρίζουν και να αντιμετωπίζουν τις αρνητικές επιπτώσεις των δραστηριοτήτων τους στα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον. Η συμμόρφωση με τον νόμο θα απαιτείται από το 2027. Ωστόσο, η Janssen εκφράζει ανησυχία για τις εξαιρέσεις που έχουν προταθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι οποίες ενδέχεται να περιορίσουν την εφαρμογή του νόμου μόνο στις μεγαλύτερες εταιρείες και να μειώσουν την υποχρεωτική διαφάνεια σε τμήματα της αλυσίδας εφοδιασμού. Η ουσία της προσέγγισης που προτείνει η έρευνα δεν είναι απλώς η αποφυγή ενόχων προμηθευτών. Ο στόχος είναι να μπορέσουν οι εταιρείες που αγοράζουν κακάο και καφέ να στηρίξουν ενεργά τους παραγωγούς ώστε να βελτιώσουν τις συνθήκες εργασίας και να μην χρειάζονται πλέον την παιδική εργασία για να επιβιώσουν. Η γνώση των κινδύνων ανά υποπεριοχή επιτρέπει στοχευμένες παρεμβάσεις αντί για γενικόλογες δεσμεύσεις εταιρικής ευθύνης.
Πηγή: Πανεπιστήμιο Wageningen
