Τι κρύβεται πίσω από τη σύγκρουση Nutri-Score και NutrInform και γιατί η Ευρώπη δεν καταλήγει σε ενιαίο σύστημα
Από τα μέσα του εικοστού αιώνα, τα παγκόσμια αγροδιατροφικά συστήματα μετασχηματίζονται υπό την κυριαρχία ενός εταιρικού καθεστώτος τροφίμων, στο οποίο η τροφή μετατρέπεται σε εμπόρευμα και η απόσταση μεταξύ παραγωγής και κατανάλωσης διευρύνεται. Σε αυτό το περιβάλλον, η διατροφική επισήμανση αναδεικνύεται ως βασικό εργαλείο πολιτικής για την αντιμετώπιση της αύξησης του υπερβάλλοντος βάρους και της παχυσαρκίας στην Ευρώπη. Οι ετικέτες στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας δεν αποτελούν ουδέτερα τεχνικά μέσα, αλλά εντάσσονται σε συγκεκριμένα πολιτικά και πολιτισμικά πλαίσια, επηρεαζόμενα από οικονομικά συμφέροντα, διατροφικές κουλτούρες και αντιλήψεις για την υγεία. Τα παραπάνω προκύπτουν από μελέτη των Antonello Podda και Alessandra Piccoli που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό International Journal of the Sociology of Agriculture and Food.
Η ευρωπαϊκή συζήτηση για την επισήμανση τροφίμων εξελίσσεται σε πεδίο σύγκρουσης μεταξύ διαφορετικών μοντέλων διατροφικής πολιτικής. Στο επίκεντρο βρίσκεται η αντιπαράθεση ανάμεσα στο γαλλικό Nutri-Score και το ιταλικό NutrInform Battery, με το οποίο συντάσσεται και η χώρα μας, η οποία δεν περιορίζεται σε τεχνικά ζητήματα, αλλά αποτυπώνει διαφορετικές προσεγγίσεις για τον ρόλο της διατροφής, της αγοράς και της δημόσιας παρέμβασης. Η ανάγκη για παρεμβάσεις προκύπτει από την έκταση του προβλήματος. Στην Ευρώπη, το 59% των ενηλίκων και το 28% των παιδιών αντιμετωπίζουν υπερβάλλον βάρος ή παχυσαρκία, ενώ η παχυσαρκία συνδέεται με πάνω από το 13% της συνολικής θνησιμότητας . Παράλληλα, τα διατροφικά πρότυπα χαρακτηρίζονται από υψηλή κατανάλωση θερμίδων και χαμηλή θρεπτική αξία, με αυξημένη παρουσία επεξεργασμένων τροφίμων.
Το Nutri-Score, που εφαρμόζεται στη Γαλλία, βασίζεται σε μια συνοπτική αξιολόγηση με χρωματική κλίμακα και κατάταξη προϊόντων από το Α έως το Ε. Στόχος του είναι να επηρεάσει άμεσα τις επιλογές των καταναλωτών, καθιστώντας ευδιάκριτα τα προϊόντα με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, αλάτι και λιπαρά. Αντίθετα, η Ιταλία προώθησε το NutrInform Battery, ένα σύστημα που παρουσιάζει αριθμητικά δεδομένα ανά μερίδα και ποσοστά κάλυψης της ημερήσιας πρόσληψης. Το μοντέλο αυτό δεν κατατάσσει τα τρόφιμα, αλλά μεταθέτει την ευθύνη αξιολόγησης στον καταναλωτή.
Η αντιπαράθεση συνδέεται με διαφορετικές πολιτικές επιλογές. Η Γαλλία εφαρμόζει πιο παρεμβατική στρατηγική δημόσιας υγείας, με μέτρα όπως φορολόγηση ζαχαρούχων ποτών και περιορισμούς στη διαφήμιση. Η Ιταλία δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη διατροφική εκπαίδευση και στις τοπικές πολιτικές, με λιγότερο ενιαία εφαρμογή σε εθνικό επίπεδο . Στο επίκεντρο της ιταλικής αντίδρασης βρίσκεται η προστασία της αγροδιατροφικής παραγωγής. Προϊόντα με προστατευόμενη ονομασία προέλευσης, όπως τυριά και ελαιόλαδο, λαμβάνουν χαμηλές βαθμολογίες στο Nutri-Score λόγω της σύστασής τους. Αυτό δημιουργεί ανησυχία για πιθανή υποβάθμιση της εμπορικής τους αξίας, σε μια χώρα που διαθέτει τον μεγαλύτερο αριθμό πιστοποιημένων προϊόντων στην Ευρώπη .
Παράλληλα, το Nutri-Score δέχεται κριτική για τον τρόπο αξιολόγησης, καθώς βασίζεται σε ποσότητα 100 γραμμαρίων ανεξάρτητα από τη συνήθη κατανάλωση. Αντίστοιχα, το NutrInform θεωρείται ότι δεν διευκολύνει ουσιαστικά την κατανόηση, καθώς απαιτεί υψηλό επίπεδο διατροφικής γνώσης. Η συζήτηση καταλήγει στο ότι η διατροφική επισήμανση αποτελεί πολιτική επιλογή με άμεσες επιπτώσεις στην οικονομία και στη συμπεριφορά των καταναλωτών. Οι ετικέτες δεν λειτουργούν μόνο ως εργαλεία πληροφόρησης, αλλά επηρεάζουν την αγορά, την παραγωγή και τη θέση των προϊόντων στο ράφι. Το βασικό ζήτημα πάντως, παραμένει η ισορροπία ανάμεσα στην απλότητα και στην ακρίβεια της πληροφόρησης. Η επιλογή ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος δεν είναι τεχνική απόφαση, αλλά πολιτική, με διαφορετικά κόστη και οφέλη για κάθε χώρα.
