Η λέξη «βιολογικό» στη συσκευασία ενός τροφίμου δεν αρκεί από μόνη της για να γνωρίζει ο καταναλωτής τι ακριβώς αγοράζει. Οι κανόνες για τα βιολογικά προϊόντα καθορίζουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις παραγωγής, επεξεργασίας και πιστοποίησης, ενώ η ετικέτα μπορεί να περιέχει διαφορετικές ενδείξεις ανάλογα με το ποσοστό των βιολογικών συστατικών. Για τον καταναλωτή, το πρώτο στοιχείο που αξίζει να αναζητήσει είναι το επίσημο λογότυπο βιολογικής παραγωγής και όχι απλώς μια διαφημιστική αναφορά στην έννοια του «φυσικού» ή του «υγιεινού». Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το επίσημο σήμα είναι το πράσινο φύλλο που σχηματίζεται από τα αστέρια της ευρωπαϊκής σημαίας. Μπορεί να χρησιμοποιείται μόνο σε προϊόντα που έχουν πιστοποιηθεί από εγκεκριμένο οργανισμό ελέγχου και συμμορφώνονται με τους ευρωπαϊκούς κανόνες για τη βιολογική παραγωγή. Στα προσυσκευασμένα βιολογικά τρόφιμα που παράγονται και πωλούνται στην ΕΕ, το λογότυπο είναι υποχρεωτικό όταν πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις. Δίπλα του πρέπει να αναγράφεται ο κωδικός του οργανισμού ελέγχου και η ένδειξη για την προέλευση των γεωργικών πρώτων υλών.
Το 95% είναι το βασικό όριο
Για τα επεξεργασμένα τρόφιμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το βασικό όριο είναι το 95% των συστατικών γεωργικής προέλευσης. Για να μπορεί ένα προϊόν να φέρει το ευρωπαϊκό λογότυπο βιολογικής παραγωγής, τουλάχιστον το 95% αυτών των συστατικών πρέπει να είναι βιολογικά και τα υπόλοιπα να πληρούν τις ειδικές προϋποθέσεις που προβλέπει η νομοθεσία. Το ίδιο συστατικό δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ταυτόχρονα σε βιολογική και μη βιολογική μορφή μέσα στο ίδιο προϊόν.
Αυτό σημαίνει ότι ένα τρόφιμο με το ευρωπαϊκό βιολογικό σήμα δεν είναι απαραίτητα προϊόν που αποτελείται κατά 100% από βιολογικά συστατικά. Η πιστοποίηση αφορά συγκεκριμένο ποσοστό και συγκεκριμένους κανόνες παραγωγής. Για αυτό έχει σημασία να διαβάζεται ολόκληρη η ετικέτα και όχι μόνο η πιο εμφανής φράση στην μπροστινή πλευρά της συσκευασίας.
Δίπλα στο ευρωπαϊκό λογότυπο θα πρέπει να υπάρχει ο κωδικός του φορέα ελέγχου ή πιστοποίησης, καθώς και ένδειξη για το αν οι γεωργικές πρώτες ύλες προέρχονται από την ΕΕ ή εκτός ΕΕ. Αυτές οι πληροφορίες λειτουργούν ως πρόσθετα στοιχεία ελέγχου της προέλευσης και της πιστοποίησης του προϊόντος.
Μην μπερδεύετε το «φυσικό» με το βιολογικό
Ένα από τα συχνότερα σημεία σύγχυσης είναι η εντύπωση ότι όροι όπως «φυσικό», «παραδοσιακό» ή άλλες γενικές αναφορές στην ποιότητα ενός προϊόντος σημαίνουν ότι αυτό είναι και βιολογικό. Δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Η βιολογική παραγωγή αποτελεί ρυθμιζόμενο σύστημα παραγωγής και πιστοποίησης, με συγκεκριμένες απαιτήσεις για την καλλιέργεια, την εκτροφή, την επεξεργασία και τον έλεγχο των προϊόντων.
Επομένως, ένα προϊόν μπορεί να παρουσιάζεται ως «φυσικό» ή να χρησιμοποιεί εικόνες που παραπέμπουν σε αγρόκτημα, φύση και καθαρή παραγωγή χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι πιστοποιημένο ως βιολογικό. Το επίσημο σήμα και τα στοιχεία του οργανισμού ελέγχου έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία από τον σχεδιασμό της συσκευασίας.
Τι μας λέει η λίστα συστατικών
Η λίστα συστατικών είναι το επόμενο σημείο που αξίζει να ελεγχθεί. Στα προσυσκευασμένα τρόφιμα στην ΕΕ, τα συστατικά αναγράφονται κατά φθίνουσα σειρά ως προς το βάρος, επομένως το πρώτο συστατικό είναι εκείνο που υπάρχει στη μεγαλύτερη ποσότητα. Η ίδια ετικέτα πρέπει επίσης να αναδεικνύει με σαφήνεια τα αλλεργιογόνα που περιέχει το προϊόν.
Η ένδειξη «βιολογικό» δεν σημαίνει ότι ένα τρόφιμο είναι αυτομάτως διατροφικά καλύτερο σε κάθε περίπτωση. Ένα πιστοποιημένο βιολογικό μπισκότο, για παράδειγμα, εξακολουθεί να είναι μπισκότο και μπορεί να περιέχει σημαντικές ποσότητες ζάχαρης, λιπαρών ή αλατιού. Η βιολογική πιστοποίηση αφορά τον τρόπο παραγωγής και τα πρότυπα που εφαρμόζονται, όχι μια γενική εγγύηση ότι το συγκεκριμένο τρόφιμο είναι πιο θρεπτικό ή κατάλληλο για συχνή κατανάλωση.
Τι ισχύει με τις αμερικανικές ετικέτες
Οι καταναλωτές μπορεί επίσης να συναντήσουν προϊόντα εισαγωγής με αμερικανικές πιστοποιήσεις, οπότε χρειάζεται προσοχή επειδή οι κατηγορίες του USDA δεν είναι ταυτόσημες με τον τρόπο παρουσίασης της ευρωπαϊκής πιστοποίησης.
Στις ΗΠΑ, το USDA προβλέπει τέσσερις βασικές κατηγορίες. Η ένδειξη «100% Organic» αφορά προϊόντα των οποίων τα συστατικά, με ορισμένες εξαιρέσεις όπως το αλάτι και το νερό, είναι πιστοποιημένα βιολογικά. Η ένδειξη «Organic» αφορά προϊόντα με τουλάχιστον 95% βιολογικά συστατικά, ενώ η κατηγορία «Made with Organic…» απαιτεί τουλάχιστον 70% βιολογικά συστατικά και δεν επιτρέπει τη χρήση του σήματος USDA Organic. Σε προϊόντα με λιγότερο από 70% βιολογικά συστατικά, η αναφορά στα βιολογικά συστατικά περιορίζεται στη λίστα συστατικών.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική επειδή ένα αμερικανικό προϊόν που αναφέρει ότι «παρασκευάζεται με βιολογικά» συστατικά δεν έχει την ίδια κατηγορία πιστοποίησης με ένα προϊόν που φέρει το USDA Organic Seal. Το αμερικανικό σήμα επιτρέπεται μόνο στις κατηγορίες 100% Organic και Organic, δηλαδή από 95% και πάνω.
Για τον Έλληνα καταναλωτή, ωστόσο, το βασικό σημείο είναι απλούστερο: όταν αγοράζει βιολογικό τρόφιμο στην ευρωπαϊκή αγορά, αξίζει να αναζητά το επίσημο ευρωπαϊκό λογότυπο, τον κωδικό του φορέα ελέγχου και την ένδειξη προέλευσης των γεωργικών πρώτων υλών. Αυτά τα στοιχεία δίνουν πολύ πιο συγκεκριμένη πληροφορία από μια γενική αναφορά στην «αγνότητα», τη «φυσικότητα» ή την «παραδοσιακή» παραγωγή.
