Μια νέα τεχνολογία για τον εμπλουτισμό βασικών τροφίμων με βιταμίνη Α περνά πλέον στο στάδιο της εμπορικής παραγωγής, με στόχο να αντιμετωπιστεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα των προγραμμάτων εμπλουτισμού τροφίμων: η απώλεια του θρεπτικού συστατικού κατά την αποθήκευση, τη μεταφορά και το μαγείρεμα. Η εταιρεία Particles for Humanity και η Hexagon Nutrition ανακοίνωσαν την ολοκλήρωση της επικύρωσης της διαδικασίας παραγωγής στην Ινδία για το VIT A+, μια σταθεροποιημένη μορφή παλμιτικής βιταμίνης Α που έχει σχεδιαστεί ώστε να αντέχει σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας και υγρασίας.
Η τεχνολογία βασίζεται στην επικάλυψη της βιταμίνης Α με υλικό που λειτουργεί ως προστατευτικό περίβλημα. Με αυτόν τον τρόπο επιδιώκεται να περιοριστεί η υποβάθμιση της βιταμίνης κατά τις συνθήκες που συναντώνται συχνά σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου η θερμότητα και η υγρασία μπορούν να μειώσουν σημαντικά την ποσότητα της βιταμίνης που τελικά παραμένει στο εμπλουτισμένο τρόφιμο. Το νέο προϊόν προορίζεται να χρησιμοποιηθεί σε τρόφιμα όπως κύβοι ζωμού, αλεύρι και ζάχαρη, δηλαδή προϊόντα που μπορούν να καταναλώνονται ευρέως και να λειτουργούν ως φορείς εμπλουτισμού σε πληθυσμιακό επίπεδο.
Το πρόβλημα με τη βιταμίνη Α
Η βιταμίνη Α είναι απαραίτητη για την όραση, την ανάπτυξη και τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, όμως η σταθερότητά της αποτελεί σημαντική πρόκληση όταν προστίθεται σε τρόφιμα. Η έκθεση σε θερμότητα, οξυγόνο, υγρασία και άλλες συνθήκες κατά την επεξεργασία και την αποθήκευση μπορεί να οδηγήσει σε απώλειες, με αποτέλεσμα η ποσότητα που τελικά φτάνει στον καταναλωτή να είναι μικρότερη από εκείνη που είχε προστεθεί αρχικά.
Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε περιοχές όπου τα τρόφιμα αποθηκεύονται και μεταφέρονται σε θερμές και υγρές συνθήκες. Η Particles for Humanity αναφέρει ότι η ανεπάρκεια βιταμίνης Α αφορά περίπου 190 εκατομμύρια παιδιά προσχολικής ηλικίας και 19 εκατομμύρια εγκύους παγκοσμίως, κυρίως στην Αφρική και τη Νότια Ασία. Ο εμπλουτισμός ευρέως καταναλισκόμενων τροφίμων αποτελεί μία από τις στρατηγικές που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της ανεπάρκειας, χωρίς να απαιτείται αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες των πληθυσμών.
Η νέα προσέγγιση δεν αφορά την προσθήκη περισσότερης βιταμίνης Α στο τρόφιμο, αλλά την προσπάθεια να παραμείνει μεγαλύτερο μέρος της ποσότητας που έχει ήδη προστεθεί μέχρι τη στιγμή που το τρόφιμο θα καταναλωθεί.
Τι έδειξαν οι δοκιμές στους κύβους ζωμού
Τα πιο χαρακτηριστικά δεδομένα προέρχονται από μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Food Science & Nutrition. Οι ερευνητές ενσωμάτωσαν δύο διαφορετικές μορφές της PFH-VAP σε κύβους ζωμού και τις συνέκριναν με ένα εμπορικά διαθέσιμο προϊόν βιταμίνης Α. Οι κύβοι αποθηκεύτηκαν σε συνθήκες 40°C και σχετικής υγρασίας 75%, ώστε να προσομοιωθούν απαιτητικές συνθήκες αποθήκευσης.
Μετά από 12 μήνες, οι κύβοι που είχαν εμπλουτιστεί με τις δύο μορφές PFH-VAP διατηρούσαν περίπου 68% και 70% της βιταμίνης Α, αντίστοιχα. Στους κύβους που είχαν εμπλουτιστεί με το εμπορικό προϊόν, η ανάκτηση της βιταμίνης Α ήταν μόλις 15%. Με άλλα λόγια, η σταθεροποιημένη μορφή διατήρησε περίπου 4,5 φορές περισσότερη βιταμίνη Α από το συγκριτικό προϊόν στις συγκεκριμένες συνθήκες δοκιμής.
Η διαφορά έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή ο εμπλουτισμός δεν αξιολογείται μόνο με βάση το πόσο θρεπτικό συστατικό προστίθεται αρχικά. Για να έχει αποτέλεσμα σε έναν πληθυσμό, η βιταμίνη πρέπει να παραμένει διαθέσιμη μέσα στο τρόφιμο κατά τη διάρκεια της αποθήκευσης και, στην περίπτωση προϊόντων όπως οι κύβοι ζωμού, να αντέχει και στη διαδικασία προετοιμασίας του γεύματος.
Οι εργαστηριακές δοκιμές έδειξαν επίσης ότι οι βελτιστοποιημένες μορφές της PFH-VAP μπορούσαν να διατηρήσουν πάνω από 90% της βιταμίνης Α μετά το μαγείρεμα σε νερό. Σε δοκιμές πιλοτικής παραγωγής, οι δύο επιλεγμένες μορφές παρουσίασαν διαφορετικά επίπεδα ανάκτησης μετά το μαγείρεμα και τις δοκιμές σταθερότητας, γεγονός που οδήγησε στην περαιτέρω βελτιστοποίηση της σύνθεσης.
Το νέο βήμα που ανακοινώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026 αφορά πλέον την παραγωγή σε εμπορική κλίμακα. Η Hexagon Nutrition ολοκλήρωσε στην Ινδία την επικύρωση της διαδικασίας και ανέλαβε την παραγωγή του VIT A+, μεταφέροντας τη διαδικασία από εγκατάσταση της Lesaffre στη Γαλλία. Σύμφωνα με τις δύο εταιρείες, κάθε εμπορική παρτίδα μπορεί να παράγει αρκετό VIT A+ για τον εμπλουτισμό περίπου 600 εκατομμυρίων μερίδων τροφίμων.
Η παραγωγή στην Ινδία αναμένεται να μειώσει το κόστος και να διευκολύνει την προμήθεια του συστατικού για μεγάλης κλίμακας προγράμματα εμπλουτισμού. Η τεχνολογία έχει αρχικά προσανατολιστεί σε τρόφιμα όπως οι κύβοι ζωμού, ενώ προβλέπεται η χρήση της και σε άλλα βασικά τρόφιμα, όπως αλεύρι και ζάχαρη.
Παράλληλα, η τεχνολογία βρίσκεται ήδη σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα ανάπτυξης που έχει διαρκέσει αρκετά χρόνια. Η προηγούμενη μελέτη έδειξε ότι η επικάλυψη της παλμιτικής βιταμίνης Α με βασικό συμπολυμερές μεθακρυλικού οξέος, γνωστό ως BMC, μπορεί να προστατεύσει τη βιταμίνη από την υποβάθμιση. Το συγκεκριμένο υλικό χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες σε φαρμακευτικές επικαλύψεις και έχει αξιολογηθεί ως κατάλληλο για χρήση σε μικροθρεπτικά συστατικά.
Η τεχνολογία δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι τα προγράμματα εμπλουτισμού με βιταμίνη Α θα βελτιώσουν αυτόματα την υγεία των πληθυσμών στους οποίους θα εφαρμοστούν. Τα μέχρι τώρα δεδομένα αφορούν κυρίως τη σταθερότητα της βιταμίνης μέσα στα τρόφιμα και την ικανότητα της νέας σύνθεσης να διατηρεί περισσότερο από το θρεπτικό συστατικό σε απαιτητικές συνθήκες. Το επόμενο βήμα είναι η ευρύτερη εφαρμογή της σε προγράμματα εμπλουτισμού και η αξιολόγηση της απόδοσής της σε πραγματικές συνθήκες χρήσης.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Food Science & Nutrition.
