Τα υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα αποτελούν κρίσιμο, αλλά συχνά υποτιμημένο, παράγοντα της ασφάλειας και της ποιότητας των τροφίμων. Ενώ παρακολουθούμε καθημερινά τη συσκευασία να εξελίσσεται με ταχύ ρυθμό και τις κανονιστικές απαιτήσεις να αυξάνονται συνεχώς, η αξιολόγηση των υλικών που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα γίνεται ολοένα πιο περίπλοκη και απαιτητική.
Ο Κανονισμός (ΕΚ) 1935/2004 αποτελεί τον βασικό πυλώνα για τα υλικά συσκευασίας και θέτοντας τις βασικές αρχές για την ασφάλεια και τη χρήση τους. Τα υλικά δεν πρέπει να μεταφέρουν στα τρόφιμα ουσίες που ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία, να τροποποιήσουν τη σύσταση και να αλλοιώσουν τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίμων με τα οποία θα έρθουν σε επαφή. Στην πράξη όμως, η αξιολόγηση της συμμόρφωσης δεν είναι μια μονόδρομη διαδικασία ελέγχου, αλλά απαιτεί σε βάθος τεχνική γνώση, σωστό σχεδιασμό δοκιμών και προσαρμογή των εξεταζόμενων παραμέτρων με γνώμονα τη πραγματική χρήση του υλικού.
Στο πλαίσιο αυτό, η QACSFOOD λειτουργεί ως σύγχρονος φορέας δοκιμών μετανάστευσης Συσκευασίας , με ευρύ και διαρκώς διευρυμένο διαπιστευμένο πεδίο αναλύσεων και προηγμένο τεχνολογικό εξοπλισμό, διατηρώντας σταθερά τις αξίες της αξιοπιστίας, της τεχνογνωσίας και της συνέπειας. Οι υπηρεσίες της σχεδιάζονται ώστε να εξασφαλίζουν τη συμμόρφωση των προϊόντων με εθνικούς και διεθνείς κανονισμούς, ενώ η διαπίστευση ISO 17025 αποτελεί θεμέλιο για την ποιότητα και την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων.
Έλεγχος Μετανάστευσης: η βάση του ελέγχου
Οι δοκιμές ολικής και ειδικής μετανάστευσης αποτελούν τον πυρήνα της αξιολόγησης. Η κατάλληλη επιλογή των προσομοιωτών που εκπροσωπούν το τρόφιμο το οποίο προορίζεται να έρθει σε επαφή με το υλικό αλλά και τις συνθήκες χρήσης του υλικού όπως η θερμοκρασία αλλά και ο χρόνος επαφής επιτρέπουν την σωστή εκτίμηση της μεταφοράς ουσιών από το υλικό στο τρόφιμο.
Ωστόσο, στην καθημερινή πρακτική, η επιλογή των σωστών συνθηκών δοκιμής αποτελεί κρίσιμο σημείο. Ένα υλικό μπορεί να συμπεριφέρεται εντελώς διαφορετικά ανάλογα με την εφαρμογή του: άλλη εικόνα θα δώσει σε ξηρό τρόφιμο και άλλη σε λιπαρό, άλλη σε σύντομη επαφή και άλλη σε αποθήκευση μακράς διάρκειας. Για τον λόγο αυτό, η ορθή αξιολόγηση απαιτεί όχι μόνο εργαστηριακή εκτέλεση, αλλά και καλή κατανόηση του τελικού σεναρίου χρήσης.
NIAS – Μη Σκόπιμα Προστιθέμενες Ουσίες: το πιο απαιτητικό κομμάτι της αξιολόγησης
Τα τελευταία χρόνια, το μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει στραφεί στις μη σκοπίμως προστιθέμενες ουσίες (NIAS- NotIntentionallyAddedSubstances), οι οποίες αποτελούν ίσως τη μεγαλύτερη πρόκληση και απειλή για τη βιομηχανία.
Οι ενώσεις NIAS αποτελούν ουσίες που μπορεί να προκύψουν από την αποδόμηση των υλικών, από αλληλεπιδράσεις μεταξύ συστατικών, από διαδικασίες ανακύκλωσης ή να είναι παραπροϊόντα παραγωγής και επιμολυντές. Σε αντίθεση με τις σκοπίμως προστιθέμενες ενώσεις (IAS) ο παραγωγός δεν αναμένει την ανίχνευσή τους στο υλικό ενώ μάλιστα τις περισσότερες φορές δεν περιλαμβάνονται σε ενωσιακούς καταλόγους ουσιών επιτρεπόμενων για χρήση.
Η εργαστηριακή προσέγγιση και ο εντοπισμός τους απαιτεί συνδυασμό τεχνικών screening (GC-MS, LC-MS/MS) αλλά και σημαντική αναλυτική και επιστημονική εμπειρία για την ταυτοποίηση και την αξιολόγηση τους. Συχνά, τα αποτελέσματα απαιτούν εκτίμηση της αξιολόγησης του κινδύνου, λαμβάνοντας υπόψη τη δομή, την πιθανή τοξικότητα και τα επίπεδα έκθεσης κατά την κατανάλωση του τροφίμου.
Στην πράξη, η αναζήτηση των ουσιών NIAS αποτελεί μέθοδο που επιτρέπει στον παραγωγό να έχει μια πρώτη εκτίμηση της συνολικής εικόνας του υλικού συσκευασίας, προλαμβάνοντας την εμφάνιση προβλημάτων που μπορεί να προκύψουν στη συνέχεια σε θέματα συμμόρφωσης. Υλικά, όπως τα πολυστρωματικά φιλμ ή εκτυπωμένες επιφάνειες ενέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο στη μεταφορά μη αναμενόμενων ουσιών στο τρόφιμο και αποτελούν το πιο απαιτητικό κομμάτι της αξιολόγησης λόγω της αυξημένης πολυπλοκότητάς τους. Ως συνέπεια, η ανάλυση NIAS αποτελεί πλέον βασικό σημείο ελέγχου και όχι δευτερεύον ζήτημα.
Νέες Απαιτήσεις: BPA, PFAS και PPWR (EU 2025/40)
Το κανονιστικό πλαίσιο εξελίσσεται συνεχώς, επηρεάζοντας άμεσα τη βιομηχανία. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/3190 για τη δισφαινόλη Α ήρθε να εισάγει αυστηρότερους περιορισμούς απαγορεύοντας τη χρήση της BPA και των παραγώγων της και ενισχύοντας την ανάγκη για αξιόπιστες αναλυτικές μεθόδους που μπορούν να ανιχνεύσουν την ουσία σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα από αυτά που είχαν θεσπιστεί για την ειδική μετανάστευση όταν ακόμα επιτρεπόταν η χρήση της.
Ταυτόχρονα, οι υπερ- και πολυφθοριωμένες ενώσεις PFAS βρίσκονται στο επίκεντρο της προσοχής, με τον νέο κανονισμό PPWR (EU 2025/40) να θέτει αυστηρότερα βήματα ελέγχου με τον προσδιορισμό ολικού φθορίου (TF) να αποτελεί το πρωταρχικό βήμα της αξιολόγησης των υλικών που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα και το βασικό εργαλείο για την προκαταρκτική αξιολόγηση υλικών.
Οι εξελίξεις αυτές συνδέονται στενά με τον νέο κανονισμό PPWR και τη γενικότερη απαγόρευση της χρήσης των ενώσεων PFAS εξωθώντας πλέον στη δημιουργία υλικών που έχουν ως πρωταρχικό μέλημα την θωράκιση της ασφάλειας των καταναλωτών. Ωστόσο, η μετάβαση σε πιο βιώσιμα υλικά επιφυλάσσει νέες προκλήσεις, καθώς ενδέχεται να εμφανιστούν διαφορετικά προφίλ άγνωστων ουσιών που απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση.
Ολιστική Αξιολόγηση των Υλικών Συσκευασίας
Η αξιολόγηση των υλικών σε επαφή με τρόφιμα καθιστα αναγκαία μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, που συνδυάζει διαφορετικές κατηγορίες αναλύσεων και συσχετίζει τα εργαστηριακά δεδομένα με την πραγματικά προοριζόμενη χρήση.
Στην πράξη, ο έλεγχος δεν περιορίζεται σε μία και μόνο δοκιμή αλλά περιλαμβάνει ένα σύνολο αναλύσεων που ξεκινά από τη μετανάστευση και επεκτείνεται στην εξέταση σε μεγαλύτερο βάθος με πιο εξειδικευμένες προσεγγίσεις, όπως ο εντοπισμός NIAS, ο έλεγχος ουσιών ιδιαίτερης ανησυχίας (SVHC- Substances of Very High Concern) και τη διερεύνηση πιθανών επιμολύνσεων, ανάλογα με το υλικό.
Παράλληλα, η μελέτη και αξιολόγηση της συμπεριφοράς του υλικού σε πραγματικές συνθήκες είναι εξίσου σημαντικές. Ιδιότητες όπως η διαπερατότητα στο οξυγόνο, οι φυσικές και μηχανικές ιδιότητες του υλικού επηρεάζουν άμεσα τη διάρκεια ζωής του προϊόντος, ενώ η οργανοληπτική αξιολόγηση επιτρέπει τον εντοπισμό αλλαγών σε οσμή και γεύση που δεν είναι πάντα εμφανείς όταν οφείλονται σε πτητικές ουσίες , ωστόσο μπορεί να προκαλέσουν έντονες αλλαγές στο τρόφιμο ή και σημαντική υποβάθμισή του. Ο συνδυασμός κάθε φορά των κατάλληλων μεθόδων ενισχύει την αξιοπιστία καταλληλότητας του υλικού, μειώνοντας την αβεβαιότητα και υποστηρίζοντας καλύτερες αποφάσεις κατά τον σχεδιασμό της συσκευασίας.
Ο Ρόλος του Αναλυτικού Εργαστηρίου
Σε αυτό το σύνθετο πλαίσιο, το αναλυτικό εργαστήριο δεν λειτουργεί απλώς ως πάροχος μεμονωμένων δοκιμών, αλλά ως συνεργάτης στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Η γνώση και παρακολούθηση του νομοκανονιστικού πλαισίου, η εμπειρία στον σχεδιασμό δοκιμών, η δυνατότητα συνδυασμού διαφορετικών τεχνικών και, κυρίως, η σωστή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων συμβάλουν ως καθοριστικοί παράγοντες.
Συχνά, η μέτρηση της κάθε παραμέτρου αποτελεί το πρώτο βήμα για την αξιολόγηση ενός υλικού με το δεύτερο και πιο σημαντικό να είναι η κατανόηση του αποτελέσματος στην πράξη. Εάν ένα εύρημα είναι κρίσιμο, αν σχετίζεται με τη χρήση ή αν απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση αποτελούν σημεία, στα οποία η συμβολή του εργαστηρίου γίνεται ουσιαστική.
Από τον Έλεγχο στη Συμμόρφωση
Η συμμόρφωση των υλικών σε επαφή με τρόφιμα έχει εξελιχθεί σε ένα πολυπαραγοντικό αντικείμενο. Δεν σχετίζεται μόνο με την τήρηση ορίων, αλλά και με την ουσιαστική κατανόηση της συμπεριφοράς των υλικών. Η QACSFOOD, με εξειδίκευση και παρουσία άνω των 100 ετών στον χώρο των αναλυτικών υπηρεσιών, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης, συνδυάζοντας επιστημονική τεχνογνωσία, κανονιστική κατανόηση και προηγμένες αναλυτικές τεχνικές που υποστηρίζουν τη βιομηχανία τροφίμων και υλικών συσκευασίας, από τον αναλυτικό έλεγχο έως τη συνολική στρατηγική συμμόρφωσης.
