Ο Καθηγητής Γ. Τσάκνης αποκαλύπτει τον ρόλο της ελαιοκανθάλης στο έξτρα παρθένο ελαιόλαδο στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων

Ελαιοκανθάλη: το φαινολικό συστατικό του ελαιολάδου με πολλαπλά ωφελήματα στην ανθρώπινη υγεία

Καθηγητής Γιάννης Τσάκνης Πρώην Κοσμήτορας Σχολής Επιστημών Τροφίμων Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής

Τι είναι η ελαιοκανθάλη;

Η ελαιοκανθάλη είναι μια πολυφαινόλη που βρίσκεται μόνο στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί σε κανένα άλλο φυτικό λάδι, προκαλεί αίσθηση καψίματος στο πίσω μέρος του λαιμού όταν καταναλώνεται εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο. Είναι  εστέρας της τυροσόλης και η χημική της δομή σχετίζεται με την ελευρωπαΐνη και έχει παρόμοια αντιφλεγμονώδη δράση με το εμπορικό φάρμακο ιβουπροφαίνη (Lucas et al., 2011 and Amos et al., 2005).

Διάφορες μελέτες έδειξαν ότι οι αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές ιδιότητες της ελαιοκανθάλης  in vitro,  προσομοιάζουν με τα κλασικά μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα και είναι ένας μη εκλεκτικός αναστολέας της κυκλοοξυγενάσης (COX). 50 g εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου την ημέρα παρέχει στον ανθρώπινο οργανισμό ελαιοκανθάλη που η αντιφλεγμονώδης δράση της  ισούται με το 1/10 της δόσης ιβουπροφαίνης για ενήλικες (Beauchamp, et al., 2005).

Άλλες έρευνες έδειξαν ότι η συγκέντρωση της ελαιοκανθάλης στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο  κυμαίνεται από 284 έως 711 mgr/kg και η συγκέντρωσή της εξαρτάται από:

• την ποικιλία της ελιάς,
• την ωριμότητα των ελιών κατά τη συγκομιδή και
• τις μεθόδους επεξεργασίας που εφαρμόζονται στο λιοτρίβι.

Τα λάδια που παράγονται από ημιώριμες πράσινες ελιές (αγουρέλαιο) έχουν συνήθως τις υψηλότερες συγκεντρώσεις εολαιοκανθάλης και άλλων πολυφαινολών. Ο μέσος όρος κατανάλωσης εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου των πληθυσμών της Μεσογείου εκτιμάται στα 25 – 30 ml, οπότε η πρόσληψη της ελαιοκανθάλης κυμαίνεται μεταξύ 6.5 και 19.6 mgr.

Διάφορες μελέτες έδειξαν ότι οι αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές ιδιότητες της ελαιοκανθάλης  in vitro,  προσομοιάζουν με τα κλασικά μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα και είναι ένας μη εκλεκτικός αναστολέας της κυκλοοξυγενάσης (COX). 50 g εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου την ημέρα παρέχει στον ανθρώπινο οργανισμό ελαιοκανθάλη που η αντιφλεγμονώδης δράση της  ισούται με το 1/10 της δόσης ιβουπροφαίνης για ενήλικες (Beauchamp, G. K. et al, 2005).

Η ελαιοκανθάλη συνδέεται με τις παρακάτω ευεργετικές ιδιότητες για τον ανθρώπινο οργανισμό:

Έχει αντιφλεγμονώδη δράση: Η ελαιοκανθάλη δρα ως φυσικός αντιφλεγμονώδης παράγοντας και αναστέλλει τη δράση των ενζύμων κυκλοοξυγενάσης (COX-1 και COX-2), τα οποία είναι βασικοί παράγοντες στις φλεγμονώδεις οδούς του σώματος και δρα όπως η ιβουπροφαίνη, με συνέπεια να μειώνεται η παραγωγή προφλεγμονωδών ενώσεων (προσταγλανδίνες). Φυσικά η ποσότητα ελαιοκανθάλης σε μια συνηθισμένη μερίδα Εξαιρετικού Παρθένου Ελαιολάδου (EVOO) δεν επαρκεί για να ανακουφίσει από τον πόνο, όπως γίνεται με μια θεραπευτικής δόση ιβουπροφαίνης, όμως η μακρόχρονη κατανάλωση συμβάλλει σε μειωμένη συχνότητα εμφάνισης χρόνιων φλεγμονωδών ασθενειών, που παρατηρούνται σε πληθυσμούς που ακολουθούν μεσογειακή διατροφή. Η χαμηλού βαθμού, χρόνια φλεγμονή σχετίζεται με καρδιοαγγειακά νοσήματα, σακχαρώδη διαβήτη, η νόσος του Crohn, ορισμένους τύπους καρκίνου αλλά και οι νευροεκφυλιστικές διαταραχές.

Παρέχει αντιοξειδωτική προστασία: Μπλοκάρει τις ελεύθερες ρίζες που προκαλούν οξειδωτικό στρες και βλάβες στα τοιχώματα των αιμοφόρων αγγείων, προστατεύοντας το ενδοθήλιο (το εσωτερικό τοίχωμα των αιμοφόρων αγγείων), και βοηθά στη διατήρηση αγγείων. Το οξειδωτικό στρες είναι ευνοϊκός παράγοντας στην ανάπτυξη φλεγμονής, η οποία σχετίζεται με την αντίσταση στην ινσουλίνη. Το ελαϊκό οξύ βοηθά στη μείωση της LDL χοληστερόλης, όμως οι πολυφαινόλες, συμπεριλαμβανομένης της ελαιοκανθάλης, εμποδίζουν την οξείδωση της LDL. Η οξειδωμένη LDL αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην ανάπτυξη αθηροσκλήρωσης (συσσώρευση πλάκας στις αρτηρίες).

Προστατεύει από διάφορους τύπους καρκίνου: Διάφορες έρευνεςέδειξαν ότι η ελαιοκανθάλη έχει αντικαρκινικές ιδιότητες σε ανθρώπινα ηπατικά κύτταρα, αναστέλλει την ανάπτυξη των όγκων και μπορεί να προκαλέσει κυτταρικό θάνατο καρκινικών κυττάρων,  χωρίς να επηρεάσει τα υγιή. Η δράση αυτή γίνεται μέσα από το μηχανισμό που ονομάζεται διαπερατότητα της λυσοσωμικής μεμβράνης, γιατί προκαλεί τη ρήξη των λυσοσωμάτων – των οργανιδίων της «απόρριψης αποβλήτων» του κυττάρου – απελευθερώνοντας ένζυμα που οδηγούν στον θάνατο του καρκινικού κυττάρου.

Έχει επίσης αποδειχθεί ότι η ελαιοκανθάλη είναι χημειοπροληπτικός παράγοντας και αναστέλλει τη δράση ορισμένων ενζύμων και πρωτεϊνών που εμπλέκονται στον πολλαπλασιασμό και τη μετάσταση των καρκινικών κυττάρων, όπως έδειξαν διάφορες μελέτες in vitro σε ζώα. Αυτές οι μελέτες δεν υποδηλώνουν ότι το ελαιόλαδο μπορεί να θεραπεύσει τον καρκίνο, όμως η  συχνή κατανάλωση EVOO από τους κατοίκους της Μεσογείου πιθανόν  μπορεί να συμβάλει στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου.

Το 2020, το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου στις Ηνωμένες Πολιτείες αναφέρει ότι η ελαιοκανθάλη πιθανόν συμβάλλει στην καταπολέμηση του καρκίνου του μαστού. Συμβάλλει στην πρόληψη νευροεκφυλιστικών παθήσεων ιδιαίτερα της νόσου Αλτσχάϊμερ: Η αντιοξειδωτική δράση της ελαιοκανθάλης βοηθά στη μείωση της κυτοκίνης, η οποία  συμβάλλει στη δημιουργία νευροφλεγμονών και παρεμβαίνει στη συσσώρευση της βήτα αμυλοειδούς (amyloid) πρωτεΐνης στον εγκέφαλο, η οποία συσσωρεύεται σταδιακά στον εγκέφαλο και σχηματίζει κολλώδεις μάζες που εμποδίζουν την ομαλή νευρική λειτουργία και ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για την ασθένεια Αλτσχάϊμερ. Όσο προχωρά αυτή η διαδικασία, οι νευρώνες στερούνται πολύτιμων θρεπτικών συστατικών, αδυνατούν να επικοινωνήσουν με τα άλλα κύτταρα και τελικά πεθαίνουν. Επίσης, η ελαιοκανθάλη απενεργοποιεί τον συμπληρωματικό πεπτιδικό υποδοχέα C3a 1 (C3AR1), σε ασθενείς με τη νόσο Αλτσχάιμερ, αυτός ο υποδοχέας υπερλειτουργεί και συμβάλειστη δημιουργία φλεγμονών στις οποίες δεσμεύονται τα  κατεστραμμένα κύτταρα που συμβάλλουν στην ανάπτυξη άνοιας.

Προστατεύει από καρδιαγγειακές παθήσεις: Συμβάλλει στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων της χοληστερόλης και της αρτηριακής πίεσης, προστατεύοντας έτσι τα λιπίδια του αίματος. Η αντιφλεγμονώδης και αντιοξειδωτική δράση της, προστατεύει τα αγγεία, μειώνοντας τον κίνδυνο για αθηροσκλήρωση και εμφράγματα. Διάφορες έρευνες έδειξαν ότι έχει αντιαιμοπεταλιακές επιδράσεις που προσομοιάζουν με αυτές της ασπιρίνης. Αναστέλλει τη συσσώρευση αιμοπεταλίων, αποτρέποντας το σχηματισμό θρόμβων αίματος, μια από τις κυριότερες αιτίες καρδιακών προσβολών και εγκεφαλικών επεισοδίων. Πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι η ελαιοκανθάλη βελτιώνει την υγεία των ατόμων που πάσχουν από χρόνιες καρδιομεταβολικές ασθένειες, συμπεριλαμβανομένης της παχυσαρκίας και του διαβήτη.

Βελτιώνει την πέψη: Η κατανάλωση ελαιοκανθάλης συνδέεται με καλύτερη πέψη και μειωμένο κίνδυνο γαστρεντερικών παθήσεων. Επίσης, προστατεύει το στομάχι από το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, που προκαλεί τα έλκη.

Μεταβολική Υγεία: Ρυθμίζει το σάκχαρο και τα λιπίδια, βελτιώνει την ινσουλινοευαισθησία και μειώνει την κούραση.

Δρα προστατευτικά στην ανάπτυξη οστεοαρθρίτιδας και ρευματοειδούς αρθρίτιδας, οι οποίες επιδεινώνονται από την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτοκινών που ευθύνονται για την αυξημένη παραγωγή μονοξειδίου του αζώτου και προσταγλανδινών. Οι προσταγλαδίνες συνθέτουν διάφορα ένζυμα που συμβάλλουν στην αποικοδόμηση του χόνδρου των αρθρώσεων.

Βοηθά στην ανάπλαση του κατεστραμμένου δέρματος: Ισπανοί ερευνητές δημοσίευσαν ότι η ολεοκανθάλη βοηθά στην αύξηση των ινοβλαστών (κύτταρα του δέρματος) που συμβάλλουν στην αναγέννηση και την επιδιόρθωση του κατεστραμμένου δέρματος.

References

1. Abuznait, A.H., Hisham, Q., Busnena, B.A., El Sayed, K.A. and Kaddoumi, A. (2013). Olive-Oil-Derived Oleocanthal Enhances β-Amyloid Clearance as a Potential Neuroprotective Mechanism against Alzheimer’s Disease: In Vitro and in Vivo Studies, ACS Chem Neurosci., 4, 973–982.
2. Agrawal, Κ., Melliou, Ε., TL Pedersen, X. Li., Wang, SC., Magiatis, P., Newman,  JW. and Holt, RR. (2017). Oleocanthal-rich extra virgin olive oil demonstrates acute anti-platelet effects in

1. Abuznait, A.H., Hisham, Q., Busnena, B.A., El Sayed, K.A. and Kaddoumi, A. (2013). Olive-Oil-Derived Oleocanthal Enhances β-Amyloid Clearance as a Potential Neuroprotective Mechanism against Alzheimer’s Disease: In Vitro and in Vivo Studies, ACS Chem Neurosci., 4, 973–982.
2. Agrawal, Κ., Melliou, Ε., TL Pedersen, X. Li., Wang, SC., Magiatis, P., Newman,  JW. and Holt, RR. (2017). Oleocanthal-rich extra virgin olive oil demonstrates acute anti-platelet effects in healthy men in a randomized trial, Journal of Functional Foods, 36, 84–93.
3. Al Rihani SB, Darakjian LI, Kaddoumi A. (2019). Oleocanthal-Rich Extra-Virgin Olive Oil Restores the Blood-Brain Barrier Function through NLRP3 Inflammasome Inhibition Simultaneously with Autophagy Induction in TgSwDI Mice, ACS Chem Neurosci., 10(8), 3543-3554, doi: 10.1021/acschemneuro.9b00175.
4. Beauchamp, G.K.,   Keast, RSI., Morel, D., Lin, J., Pika, J., Han, Q., Lee,C-H., Amos B Smith, AB. And Breslin, P.A.S. (2005). Phytochemistry: ibuprofen-like activity in extra-virgin olive oil, Nature, 437, 45-46, doi: 10.1038/437045a.
5. Corona, G., Spencer, J.P. and Dessi, M.A. (2009). Extra virgin olive oil phenolics: absorption, metabolism, and biological activities in the GI tract, Toxicol. Ind. Health, 25, 285–293.
6. Kaddoumi, A., Madiha, R., & Tuba, A. (2018). Olive Oil-Derived Oleocanthal Inhibits the Proliferation of Breast Cancer Cells by Targeting c-Met., Nutrients, 10(7), 885.
7. López-Yerena, Α., Vallverdú-Queralt Α., Jáuregui, Ο., Garcia-Sala, X., Lamuela-Raventós, R.M. and Escribano-Ferrer, E. (2021). Tissue Distribution of Oleocanthal and Its Metabolites after Oral Ingestion in Rats, 10(5), 688, doi: 10.3390/antiox10050688.
8. Monti, M.C., Margarucci, L., Tosco, A., Riccio, R. and Casapullo, A. (2011). New insights on the interaction mechanism between tau protein and oleocanthal, an extra-virgin olive-oil bioactive component, Food Funct., 2, 423–428.
9. Rivero-Pino, F. (2023). Review – Oleocanthal – Characterization, production, safety, functionality and in vivo evidences, Food Chemistry, 425, doi: 10.1016/ j.foodchem.2023.136504.
10. Pei, T., Meng, Q., Han, J., Sun, H., Li, L., Song, R., Sun, B., Pan, S., Liang, D. and Liu. L. (2016). Oleocanthal inhibits growth and metastasis by blocking activation of STAT3 in human hepatocellular carcinoma, Oncotarget, 28, 43475-43491, doi: 10.18632 /oncotarget.9782.
11. Pitt, J., Morassuti, D. J., & Kaddoumi, A. (2013). Olive-Oil-Derived Oleocanthal Enhances β-Amyloid Clearance as a Potential Neuroprotective Mechanism against Alzheimer’s Disease: In Vitro and in Vivo Studies, ACS Chemical Neuroscience, 4(11), 1540-1547.
12. Qosa, H., Abuznait, A.H., Hill, R.A. and Kaddoumi, A. (2012) Enhanced brain amyloid-beta clearance by rifampicin and caffeine as a possible protective mechanism against Alzheimer’s disease, J. Alzheimer’s Dis., 31, 151–165.
13. Ruiz-García, P., Ortíz-Flores, R., Badía, R.  et al. (2023). Rich oleocanthal and oleacein extra virgin olive oil and inflammatory and antioxidant status in people with obesity and prediabetes. The APRIL study: A randomised, controlled crossover study, Clinical Nutrition, 42(8), 1389-1398.
14. Scirè, A., Loffredo, L., Zicari, A.M., Scipione, L., Nucera, E., De Matteis, G. and Loffredo, S. (2020). Antiplatelet and Antioxidant Effects of Extra Virgin Olive Oil, Molecules, 25(10), 2321.
15. Smith, A.B.,  Han, Q., Breslin, P.A.S. and Beauchamp, G.K. (2005). Synthesis and assignment of absolute configuration of (-)-oleocanthal: a potent, naturally occurring non-steroidal anti-inflammatory and anti-oxidant agent derived from extra virgin olive oils, Org. Lett., 7(22), 5075-5078, doi: 10.1021/ol052106a.
16. Yanli, Gu ., Jing, W and Lixin, P. (2017). Oleocanthal exerts anti-melanoma activities and inhibits STAT3 signaling pathway, Oncol Rep., 37(1), 483-491., doi: 10.3892/or.2016.5270. Epub 2016 Nov 23.

*Η εργασία αυτή παρουσιάστηκε στο: 11^ο Olive Oil & Table Olive Congress, 25-26 April 2026, International Exhibition Centre, Hiraklion Crete.