Η ποιότητα των τροφίμων που περιέχουν υδατάνθρακες μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία για τη μεταβολική υγεία από την ποσότητα της ζάχαρης που περιέχουν, σύμφωνα με νέα μελέτη που εξέτασε ανθρώπους με υπέρταση, διαβήτη ή και τις δύο παθήσεις. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η διατροφική αξιολόγηση δεν θα πρέπει να περιορίζεται στην καταγραφή της ζάχαρης, αλλά να εξετάζει πρώτα τη συνολική δομή του τροφίμου, δηλαδή αν οι υδατάνθρακες προέρχονται από τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες και δημητριακά ολικής άλεσης ή από περισσότερο επεξεργασμένες πηγές.
Η μελέτη βασίστηκε σε δεδομένα της UK Biobank και περιέλαβε 34.179 ενήλικες με υπέρταση, 5.768 με διαβήτη και 3.772 που είχαν και τις δύο παθήσεις. Οι ερευνητές αξιολόγησαν την ποιότητα της «δομής» των υδατανθράκων στη διατροφή τους και τη συνέδεσαν με δείκτες βιολογικής γήρανσης, αλλά και με τον μελλοντικό κίνδυνο χρόνιας νεφρικής νόσου. Το βασικό εύρημα ήταν ότι μια διατροφή με περισσότερα δημητριακά ολικής άλεσης και φυτικές ίνες και λιγότερα επεξεργασμένα δημητριακά συνδεόταν με πιο ευνοϊκούς δείκτες βιολογικής γήρανσης, ακόμη και όταν λαμβανόταν υπόψη η ποσότητα της ζάχαρης. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν έναν δείκτη που αποτύπωνε την ποιότητα της διατροφικής «μήτρας» των υδατανθράκων, δίνοντας μεγαλύτερο βάρος στην παρουσία δημητριακών ολικής άλεσης και φυτικών ινών και μικρότερο στα επεξεργασμένα δημητριακά. Όσο υψηλότερη ήταν αυτή η ποιότητα, τόσο χαμηλότερη ήταν η επιτάχυνση της βιολογικής γήρανσης. Στα άτομα με υπέρταση, κάθε αύξηση κατά μία τυπική απόκλιση στην ποιότητα της συγκεκριμένης διατροφικής δομής συνδεόταν με 0,39 λιγότερα έτη επιτάχυνσης της βιολογικής ηλικίας. Στα άτομα με διαβήτη η διαφορά ήταν 0,45 έτη, ενώ σε εκείνους που είχαν και τις δύο παθήσεις έφτανε τα 0,53 έτη. Αντίστοιχη εικόνα καταγράφηκε και σε έναν δεύτερο δείκτη που σχετίζεται με καρδιομεταβολική γήρανση, με διαφορές 0,28, 0,37 και 0,36 ετών αντίστοιχα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η ποιότητα της τροφικής πηγής των υδατανθράκων φάνηκε να βελτιώνει πιο σταθερά τα μοντέλα που βασίζονταν μόνο στην πρόσληψη ζάχαρης, ενώ η προσθήκη της ποσότητας ζάχαρης βελτίωνε λιγότερο σταθερά τα μοντέλα που βασίζονταν αποκλειστικά στην ποιότητα της διατροφικής δομής. Με άλλα λόγια, η ίδια ποσότητα ζάχαρης δεν φαίνεται να δίνει ολόκληρη την εικόνα για το πώς σχετίζεται ένα τρόφιμο με τη μεταβολική υγεία. Αυτό αποτυπώθηκε ακόμη πιο καθαρά όταν οι ερευνητές συνέκριναν διαφορετικά διατροφικά προφίλ. Άτομα που κατανάλωναν τρόφιμα χαμηλής ποιότητας ως προς τη δομή των υδατανθράκων, ακόμη και όταν η πρόσληψη ζάχαρης ήταν χαμηλή, εμφάνιζαν μεγαλύτερη βιολογική ηλικία από εκείνα που είχαν υψηλής ποιότητας δομή υδατανθράκων και χαμηλή πρόσληψη ζάχαρης. Το εύρημα δεν σημαίνει ότι η ποσότητα της ζάχαρης είναι αδιάφορη. Δείχνει όμως ότι η ζάχαρη δεν πρέπει να εξετάζεται απομονωμένα από το συνολικό τρόφιμο.
Τι έδειξε ο κίνδυνος για τα νεφρά
Οι ερευνητές εξέτασαν στη συνέχεια κατά πόσο η ίδια σχέση μεταφραζόταν σε πραγματικό κίνδυνο χρόνιας νεφρικής νόσου. Στις προοπτικές αναλύσεις, η διαφορά μεταξύ των διατροφικών προφίλ αντιστοιχούσε σε διαφορά 0,8, 1,8 και 3,1 ποσοστιαίων μονάδων στον απόλυτο κίνδυνο εμφάνισης χρόνιας νεφρικής νόσου μέσα σε 10 χρόνια, στις τρεις ομάδες που εξετάστηκαν. Τα αποτελέσματα έχουν ιδιαίτερη σημασία για ανθρώπους με υπέρταση και διαβήτη, καθώς και οι δύο καταστάσεις συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο νεφρικής βλάβης. Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η αλλαγή της ποιότητας των υδατανθράκων θα αποτρέψει τη χρόνια νεφρική νόσο, καθώς πρόκειται για παρατηρητική ανάλυση δεδομένων και όχι για κλινική δοκιμή όπου οι συμμετέχοντες ακολούθησαν συγκεκριμένη δίαιτα. Δείχνει όμως μια σταθερή συσχέτιση ανάμεσα στη διατροφική ποιότητα των υδατανθράκων, στους δείκτες βιολογικής γήρανσης και στον μελλοντικό κίνδυνο.
Το συμπέρασμα των ερευνητών είναι ότι η αξιολόγηση της διατροφής σε ανθρώπους με χρόνιες μεταβολικές παθήσεις θα μπορούσε να ακολουθεί μια διαφορετική σειρά προτεραιοτήτων. Αντί να ξεκινά αποκλειστικά από το πόση ζάχαρη καταναλώνει κάποιος, θα μπορούσε πρώτα να εξετάζει από ποια τρόφιμα προέρχονται οι υδατάνθρακες και πόσο επεξεργασμένα είναι. Στη συνέχεια, η ποσότητα των σακχάρων θα μπορούσε να αξιολογείται μέσα σε αυτό το πλαίσιο.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στις 11 Αυγούστου 2026 στο npj Science of Food
