Μια διαταραχή του αυτόνομου νευρικού συστήματος που παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστη στο ευρύ κοινό
Φανταστείτε να σηκώνεστε από μια καρέκλα και η όραση να σκοτεινιάζει, η καρδιά να τρέχει, τα πόδια να λυγίζουν. Για πολλούς ανθρώπους αυτή η εμπειρία είναι καθημερινή πραγματικότητα, και για χρόνια τους λένε ότι είναι αγχώδεις, αγύμναστοι ή υπερβολικά ευαίσθητοι. Στην πραγματικότητα, έχουν σύνδρομο ορθοστατικής ταχυκαρδίας, γνωστό με το ακρωνύμιο POTS (Postural Orthostatic Tachycardia Syndrome), μια διαταραχή του αυτόνομου νευρικού συστήματος που εκδηλώνεται κυρίως με αλλαγή στάσης από καθιστή ή ξαπλωμένη σε όρθια.
Το POTS αναγνωρίστηκε επίσημα ως ξεχωριστή ιατρική οντότητα μόλις το 1993 και επηρεάζει περίπου 0,2% έως 1% του πληθυσμού, κυρίως γυναίκες ηλικίας 15 έως 50 ετών. Πρόκειται για μια μορφή δυσαυτονομίας, δηλαδή διαταραχή του αυτόνομου νευρικού συστήματος που ρυθμίζει ακούσιες λειτουργίες του οργανισμού όπως καρδιακός ρυθμός, αρτηριακή πίεση, εφίδρωση και θερμοκρασία. Το βασικό χαρακτηριστικό είναι υπερβολική αύξηση του καρδιακού ρυθμού κατά την ορθοστασία, κατά τουλάχιστον 30 παλμούς ανά λεπτό στους ενήλικες, χωρίς ταυτόχρονη πτώση της αρτηριακής πίεσης.
Τα συμπτώματα που συχνά αποδίδονται σε άλλες αιτίες
Τα συμπτώματα του POTS είναι τόσο ποικίλα που συχνά αποδίδονται σε άγχος, κατάθλιψη, ανορεξία ή απλή αγυμνασία. Σύμφωνα με τον καρδιολόγο Christopher Berg, «τα χαρακτηριστικά συμπτώματα περιλαμβάνουν αίσθημα γρήγορης καρδιάς, παλμούς, αίσθημα επικείμενης λιποθυμίας, ζάλη, ελαφροκεφαλιά και άγχος», ενώ «εμφανίζονται γενικά με το σήκωμα και υποχωρούν με το κάθισμα». Επιπλέον, πολλοί ασθενείς εμφανίζουν δυσανεξία στη ζέστη και στην άσκηση, χρόνια κόπωση, θολή σκέψη που αποκαλείται «brain fog», πονοκεφάλους και γαστρεντερικά προβλήματα. Για να τεθεί η διάγνωση απαιτείται παρουσία συμπτωμάτων για τουλάχιστον έξι μήνες και αποκλεισμός άλλων αιτιών ταχυκαρδίας όπως αφυδάτωση, αναιμία ή ενδοκρινολογικές διαταραχές.
Η σύνδεση με το Long COVID
Η πανδημία COVID-19 έφερε το POTS στο προσκήνιο με νέα ένταση. Πολλοί ασθενείς που ανάρρωσαν από COVID-19 εμφάνισαν για πρώτη φορά συμπτώματα POTS, ακόμα και μετά από ήπια νόσο. Εκτιμάται ότι περίπου 2% έως 14% των ασθενών με Long COVID πληρούν κριτήρια για POTS, κάτι που έχει οδηγήσει σε αυξημένο επιστημονικό ενδιαφέρον και μεγαλύτερη αναγνώριση της πάθησης από την ιατρική κοινότητα. Το σύνδρομο συνδέεται επίσης με αυτοάνοσες παθήσεις όπως θυρεοειδίτιδα Hashimoto, σύνδρομο Ehlers-Danlos και ευερέθιστο έντερο.
Θεραπεία και διαχείριση
Δεν υπάρχει θεραπεία που να εξαλείφει το POTS, αλλά τα συμπτώματα μπορούν να διαχειριστούν αποτελεσματικά. Οι συντηρητικές προσεγγίσεις περιλαμβάνουν αυξημένη πρόσληψη υγρών και αλατιού, χρήση συμπιεστικών καλτσών που βοηθούν στην κυκλοφορία του αίματος από τα κάτω άκρα προς την καρδιά, και ηλεκτρολύτες που βοηθούν στη διατήρηση της υδάτωσης. Η σταδιακή αύξηση της σωματικής δραστηριότητας, ξεκινώντας από ασκήσεις σε οριζόντιο επίπεδο όπως κολύμβηση, ποδηλασία ή Pilates πριν προχωρήσει κανείς σε κατακόρυφες ασκήσεις, μπορεί να μειώσει σημαντικά τα συμπτώματα με την πάροδο του χρόνου. Απλές συνήθειες όπως το σταύρωμα των ποδιών σε καθιστή θέση ή η σύσφιξη των μυών των κάτω άκρων βοηθούν στην επιστροφή αίματος στην καρδιά. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να συστήσει φαρμακευτική αγωγή με βήτα-αναστολείς ή άλλα φάρμακα για τον έλεγχο του καρδιακού ρυθμού.
