Το ασβέστιο και η βιταμίνη D έχουν εδώ και χρόνια συνδεθεί με την υγεία των οστών και τα συμπληρώματά τους χρησιμοποιούνται ευρέως, ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες ηλικίες. Η λογική πίσω από αυτή την πρακτική είναι εύλογη: το ασβέστιο αποτελεί βασικό δομικό συστατικό των οστών, ενώ η βιταμίνη D συμβάλλει στην απορρόφηση του ασβεστίου και στη φυσιολογική λειτουργία του οστικού μεταβολισμού. Ωστόσο, το ερώτημα αν η λήψη συμπληρωμάτων μεταφράζεται πράγματι σε λιγότερα κατάγματα και πτώσεις παραμένει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης. Μια νέα μεγάλη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση, που δημοσιεύθηκε στο BMJ, συγκέντρωσε τα διαθέσιμα στοιχεία από τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες, προκειμένου να εξετάσει αν το ασβέστιο, η βιταμίνη D ή ο συνδυασμός τους προσφέρουν ουσιαστική προστασία.
Οι ερευνητές από τον Καναδά ανέλυσαν συνολικά 69 τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες, στις οποίες συμμετείχαν 153.902 ενήλικες. Οι μελέτες συνέκριναν τη λήψη συμπληρωμάτων ασβεστίου, βιταμίνης D ή και των δύο μαζί με εικονικό σκεύασμα ή χωρίς θεραπεία και αξιολόγησαν κυρίως την εμφάνιση καταγμάτων και πτώσεων.
Μικρή έως μηδενική επίδραση στα κατάγματα
Η συνολική εικόνα που προέκυψε ήταν ότι τα συμπληρώματα δεν είχαν ουσιαστική επίδραση στην πιθανότητα εμφάνισης κατάγματος. Για το ασβέστιο, το συμπέρασμα βασίστηκε σε στοιχεία μέτριας βεβαιότητας από 11 μελέτες με 9.067 συμμετέχοντες. Για τη βιταμίνη D, τα στοιχεία υψηλής βεβαιότητας προέρχονταν από 36 μελέτες με 92.045 συμμετέχοντες, ενώ για τον συνδυασμό ασβεστίου και βιταμίνης D αξιοποιήθηκαν 15 μελέτες με 51.126 συμμετέχοντες.
Παρόμοια ήταν η εικόνα όταν οι ερευνητές εξέτασαν ειδικότερα τα κατάγματα του ισχίου και τις πτώσεις. Ούτε η λήψη ασβεστίου ούτε η βιταμίνη D ούτε ο συνδυασμός τους φάνηκε να μειώνουν ουσιαστικά την πιθανότητα αυτών των συμβάντων, με το μεγαλύτερο μέρος των σχετικών στοιχείων να χαρακτηρίζεται μέτριας έως υψηλής βεβαιότητας.
Η ανάλυση είχε ιδιαίτερη σημασία επειδή οι ερευνητές δεν περιορίστηκαν στην απλή διαπίστωση οποιασδήποτε στατιστικής διαφοράς, αλλά εξέτασαν κατά πόσο η πιθανή επίδραση ήταν αρκετά μεγάλη ώστε να θεωρείται κλινικά σημαντική. Με βάση αυτά τα κριτήρια, τα αποτελέσματα έδειξαν λίγο έως καθόλου ουσιαστικό όφελος από τα συμπληρώματα για την πρόληψη καταγμάτων.
Δεν σημαίνει ότι τα συμπληρώματα δεν έχουν θέση σε κάθε περίπτωση
Η νέα ανασκόπηση δεν σημαίνει ότι κανένας άνθρωπος δεν χρειάζεται ασβέστιο ή βιταμίνη D. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα συμπεράσματα δεν μπορούν να εφαρμοστούν αυτόματα σε όλους τους πληθυσμούς, ιδιαίτερα σε ανθρώπους με συγκεκριμένες διαταραχές των οστών ή σε ασθενείς που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή για οστεοπόρωση.
Παράλληλα, ορισμένα επιμέρους αποτελέσματα βασίστηκαν σε μικρότερο αριθμό μελετών ή συμμετεχόντων και επομένως χρειάζονται πιο προσεκτική ερμηνεία. Η συνολική εικόνα παρέμεινε πάντως παρόμοια ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, προηγούμενα κατάγματα ή πτώσεις και η πρόσληψη ασβεστίου από τη διατροφή.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, καθώς άλλο είναι η κάλυψη μιας πραγματικής διατροφικής ή ιατρικής ανάγκης και άλλο η χρήση ενός συμπληρώματος ως γενικού μέσου πρόληψης καταγμάτων και πτώσεων. Η νέα μελέτη εξετάζει κυρίως το δεύτερο ζήτημα και δεν αποτελεί λόγο για αυθαίρετη διακοπή συμπληρωμάτων που έχουν συσταθεί από γιατρό για συγκεκριμένο λόγο.
Περισσότερη έμφαση στην άσκηση
Με βάση τα αποτελέσματα, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν στηρίζουν τη συστηματική χορήγηση ασβεστίου ή βιταμίνης D, μεμονωμένα ή σε συνδυασμό, αποκλειστικά για την πρόληψη καταγμάτων και πτώσεων. Παράλληλα, σε συνοδευτικό editorial επισημαίνεται η ανάγκη για μεγαλύτερες και πιο αυστηρά σχεδιασμένες μελέτες, ιδιαίτερα για ανθρώπους που διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο. Οι συγγραφείς του editorial στρέφουν επίσης την προσοχή σε παρεμβάσεις που έχουν τεκμηριωθεί για την πρόληψη των πτώσεων, όπως η άσκηση ισορροπίας και η προπόνηση αντιστάσεων. Η βελτίωση της μυϊκής δύναμης, της σταθερότητας και της σωματικής λειτουργικότητας μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για τη μείωση του κινδύνου πτώσεων στους ηλικιωμένους. Προγράμματα που συνδυάζουν άσκηση με αξιολόγηση και περιορισμό κινδύνων στο περιβάλλον και εξατομικευμένη εκπαίδευση αποτελούν επίσης αντικείμενο ενδιαφέροντος.
Η σημασία της νέας ανασκόπησης βρίσκεται επομένως όχι στην αμφισβήτηση του ρόλου του ασβεστίου και της βιταμίνης D στη φυσιολογία των οστών, αλλά στο κατά πόσο η προληπτική λήψη συμπληρωμάτων μπορεί από μόνη της να μειώσει τα κατάγματα και τις πτώσεις. Για τους περισσότερους ηλικιωμένους που εξετάστηκαν στις διαθέσιμες τυχαιοποιημένες μελέτες, η απάντηση που προκύπτει είναι ότι το όφελος είναι μικρό ή ανύπαρκτο.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό BMJ.
